چگونه جذب شرکت‌های آمریکایی، چین را به رقیب اصلی فناوری جهان تبدیل کرد؟

پایان دوران سلطه یک‌جانبه غرب بر تولید

در گذشته‌ای نه چندان دور، استقرار خطوط تولید شرکت‌های بزرگ فناوری آمریکایی نظیر اپل در چین، تصمیمی مبتنی بر کاهش هزینه‌های تولید و افزایش سود تلقی می‌شد. این معادله ساده، اما پیامدهای ژئوپلیتیکی و فناورانه عمیقی به همراه داشت که شاید در ابتدا مورد توجه قرار نگرفت.

چین با میزبانی تولید انبوه محصولاتی چون تلفن‌های همراه و خودروهای برقی، توانست زیرساخت‌های صنعتی، فناورانه و نیروی انسانی خود را به شکلی بی‌سابقه تقویت کند. این فرآیند، یک تبادل استراتژیک بود؛ غرب از نیروی کار ارزان بهره برد و چین از انتقال دانش و سرمایه برای ارتقای اقتصاد خود استفاده کرد.

«اصل ماجرا این بود که باید سهمی در توسعه چین داشته باشید.» این نقل قول از پژوهشگران دانشگاه پرینستون، نشان می‌دهد که جذب شرکت‌های خارجی، بخشی از یک برنامه حساب‌شده پکن برای ارتقای کل اکوسیستم فناوری بوده است.

کارشناسان تأکید دارند که مرکز ثقل صنعت فناوری در حال جابه‌جایی است و دوران پیشتازی تقریباً مطلق ایالات متحده به پایان رسیده است. اکنون، رقابت در تمامی عرصه‌ها، از جمله تولید قطعات پیچیده، به شدت جریان دارد.

وابستگی زنجیره تأمین اپل و انتقال مهارت‌ها

بر اساس تحقیقات صورت گرفته، تصمیم اپل برای متمرکز ساختن بیش از ۹۰ درصد تولیدات خود در چین، علاوه بر منافع مالی، به تقویت تولیدکنندگان چینی انجامید. سرمایه و نظام تولید پیشرفته اپل، نقش محوری در تأمین مالی، آموزش و نظارت بر تولیدکنندگان داخلی چین ایفا کرد.

جایگزینی تدریجی تأمین‌کنندگان

این جایگزینی تأمین‌کنندگان خارجی با شرکت‌های چینی، از قطعات ساده‌تر مانند شیشه و لنز آغاز شد و به تدریج ماژول‌های دوربین و در نهایت، تراشه‌ها را نیز در بر گرفت. آمارها نشان می‌دهند که در سال ۲۰۲۴، ۸۷ درصد از تأمین‌کنندگان اپل کارخانه‌های خود را در چین مستقر کرده‌اند.

این وابستگی شدید، به گفته تحلیلگران، به دولت چین این قدرت را می‌دهد که در صورت لزوم، تولید اپل را به سرعت متوقف سازد. این انتقال دانش، مستقیماً به ظهور غول‌های فناوری چینی مانند هواوی، شیائومی و بی‌وای‌دی در حوزه‌هایی چون تلفن همراه و خودروهای برقی منجر شد.

نبرد هوش مصنوعی: چالش چینی با محدودیت‌ها

رقابت کنونی میان آمریکا و چین در حوزه هوش مصنوعی، اوج این تحول را نشان می‌دهد. با وجود پیشتازی آمریکا پس از معرفی ChatGPT-3، چین با معرفی چت‌بات‌هایی مانند «دیپ‌سیک» در ژانویه امسال، فاصله را به سرعت کاهش داد؛ آن هم با هزینه‌ای بسیار کمتر.

نکته حیاتی این است که این موفقیت در شرایطی حاصل شد که ایالات متحده صادرات تراشه‌های پیشرفته مانند H100 انویدیا را به چین ممنوع کرده بود. این محدودیت‌ها، شرکت‌های چینی را وادار به نوآوری در استفاده از منابع محاسباتی ضعیف‌تر کرده است.

تحریم‌ها به مثابه محرک توسعه

تجربه شرکت هواوی پس از قرار گرفتن در فهرست تحریم‌ها و محرومیت از اندروید، نشان داد که فشارهای شدید می‌تواند در بلندمدت، انگیزه لازم برای توسعه سیستم‌عامل و تراشه‌های اختصاصی را در چین تقویت کند. این امر، محدودیت‌های صادراتی را از یک مانع کوتاه‌مدت به یک کاتالیزور برای استقلال فناوری تبدیل کرده است.

مزیت‌های ساختاری چین در رقابت فناورانه

مزیت اصلی چین در رقابت با آمریکا، نه صرفاً در بخش خصوصی، بلکه در سیاست صنعتی قدرتمند دولت نهفته است. دولت چین منابع عظیمی را به بخش‌های استراتژیک اختصاص می‌دهد و برخلاف نوسانات بازار آمریکا، به برنامه‌های بلندمدت خود وفادار می‌ماند.

علاوه بر این، دو عامل کلیدی دیگر برتری چین را تقویت می‌کنند:

• رقابت داخلی شدید: حمایت دولت‌های محلی از شرکت‌های بومی، فضایی شبیه به یک "تورنمنت" ایجاد کرده که شرکت‌ها را برای رقابت جهانی آماده می‌سازد.
• مقیاس و داده: جمعیت عظیم چین، امکان آزمایش فناوری‌های نوظهور بر بستر کل جمعیت و دسترسی به حجم گسترده داده‌های متمرکز (مانند داده‌های بالینی در حوزه داروسازی) را فراهم می‌آورد.

با این حال، کارشناسان هشدار می‌دهند که اگر چین نتواند پذیرش جهانی و همکاری بین‌المللی، به‌ویژه در زمینه تعیین استانداردها، را کسب کند، ممکن است در یک "حلقه بسته" گرفتار شود. تلاش برای گسترش نفوذ از طریق طرح‌هایی نظیر کمربند و جاده، تلاشی برای غلبه بر این چالش است.