کاهش ۰.۹ واحد درصدی مشارکت اقتصادی و افت ۱۷۱ هزار نفری اشتغال در تابستان ۱۴۰۴

بررسی دقیق آخرین داده‌های مرکز آمار ایران در خصوص بازار کار تابستان ۱۴۰۴، تصویری متناقض از وضعیت اشتغال کشور ارائه می‌دهد. در حالی که نرخ کلی بیکاری با کاهشی ناچیز به ۷.۴ درصد رسیده است، این رقم تحت تأثیر کاهش همزمان در نرخ مشارکت اقتصادی و تعداد شاغلان قرار گرفته است. این وضعیت زنگ خطری جدی برای ساختار نیروی کار کشور محسوب می‌شود.

بحران مشارکت اقتصادی: زیر مرز هشدار

نرخ مشارکت اقتصادی، که نشان‌دهنده سهم جمعیت ۱۵ ساله و بالاتر فعال در بازار کار (شاغل یا بیکار) است، در تابستان ۱۴۰۴ با افت ۰.۹ واحد درصدی نسبت به تابستان سال گذشته، به سطح ۴۰.۸ درصد تنزل یافته است. این رقم حتی نسبت به فصل پیشین نیز ۰.۴ واحد درصد کاهش را نشان می‌دهد. کارشناسان معتقدند نرخ مشارکت زیر ۵۰ درصد در هر کشوری هشدارآمیز تلقی می‌شود و نزدیک شدن ایران به کانال ۳۰ درصد، ریشه در چالش‌های ساختاری نظیر تورم بالا، تحریم‌ها و شوک‌های سیاسی دارد.

مقایسه مشارکت اقتصادی (تابستان ۱۴۰۴)

تفاوت‌های جنسیتی در نرخ بیکاری و تأثیر شوک‌ها

نرخ بیکاری کلی ۷.۴ درصد (کاهش ۰.۱ واحد درصدی نسبت به سال گذشته و افزایش ۰.۱ واحد درصدی نسبت به بهار ۱۴۰۴) گمراه‌کننده است. در حالی که نرخ بیکاری مردان با کاهش ۰.۳ واحد درصدی به ۵.۸ درصد رسیده، نرخ بیکاری زنان با افزایش قابل توجهی همراه بوده است.

نرخ بیکاری زنان در تابستان ۱۴۰۴ به ۱۴.۲ درصد رسیده که نشان‌دهنده افزایش یک واحد درصدی نسبت به سال گذشته و ۱.۵ واحد درصدی نسبت به بهار است. کارشناسان این افزایش را ناشی از آسیب‌پذیری بالای مشاغل زنان، که اغلب شکننده و کم‌درآمد هستند، در برابر شوک‌های اقتصادی و سیاسی، از جمله تأثیرات جنگ ۱۲ روزه، می‌دانند.

"بسیاری از زنان به دلیل وخامت قدرت اقتصادی خانوار به مشاغل پاره‌وقت و کم‌درآمد روی می‌آورند؛ این مشاغل در برابر شوک‌های اقتصادی و سیاسی پایداری چندانی ندارند."

کاهش اشتغال و تغییر ساختار بخش‌ها

تعداد شاغلان کشور در تابستان ۱۴۰۴ با کاهش ۱۷۱ هزار نفری نسبت به سال گذشته، به ۲۴ میلیون و ۹۵۸ هزار نفر رسیده است. در نتیجه، نسبت اشتغال (سهم جمعیت در سن کار دارای شغل) نیز با افت ۰.۷ واحد درصدی به ۳۷.۸ درصد رسیده است. این کاهش در تعداد شاغلان، علی‌رغم افزایش جمعیت در سن کار، نشان‌دهنده عدم جذب نیروی کار جدید در اقتصاد است.

تحلیل بخش‌های اقتصادی نشان می‌دهد که سهم اشتغال در بخش‌های کشاورزی و صنعت کاهش یافته است، در حالی که سهم بخش خدمات با افزایش یک واحد درصدی به ۵۳.۱ درصد رسیده است. کاهش اشتغال در صنعت و کشاورزی به عواملی چون ناترازی انرژی (قطعی برق و گاز) و بحران آب نسبت داده شده است.

نور امید: پیشروی اشتغال زنان تحصیل‌کرده

نکته مثبت گزارش، وضعیت اشتغال زنان دارای تحصیلات عالی است. سهم بیکاری جمعیت فارغ‌التحصیل آموزش عالی از کل بیکاران با کاهش ۳.۶ واحد درصدی به ۴۰.۳ درصد رسیده است. به طور خاص، بیکاری زنان تحصیل‌کرده حدود ۷ درصد کاهش یافته و سهم اشتغال آنان از کل شاغلان در همین بازه زمانی ۳ درصد افزایش یافته است. این امر نشان می‌دهد که افزایش کلی بیکاری زنان عمدتاً مربوط به مشاغل کم‌مهارت بوده و زنان دارای مدارک عالی توانسته‌اند جایگاه خود را در بازار کار بهبود بخشند.