خاطرات علی رهبری از پژمان: با تشویق او به آهنگسازی بازگشتم/ انتقاد از گمنامی بزرگان هنر

فقدان یک اسطوره و انتقاد از گمنامی بزرگان

احمد پژمان، موسیقیدان و آهنگساز سرشناس موسیقی کلاسیک ایران، در سن ۹۰ سالگی در لس‌آنجلس چشم از جهان فروبست. پیکر ایشان پس از بازگردانده شدن از واشنگتن، در قطعه هنرمندان دارالرحمه لار به خاک سپرده شد.

علی رهبری، دوست و همکار دیرینه پژمان، در این گفتگو با لحنی آمیخته به اندوه و عصبانیت، فقدان پژمان را ضایعه‌ای بزرگ برای فرهنگ ایران دانست و اظهار داشت:

ایران یک شخصیت بزرگ فرهنگی گمنام دیگری را از دست داد. مرگ او مرا اندوهگین کرد و از سویی دیگر، استادان بزرگ و گمنام یک به یک ما را ترک می‌کنند؛ این موضوع برای همه کسانی که در موسیقی و فرهنگ فعالیت می‌کنند خجالت‌آور است، به این دلیل که به این اساتید توجهی نمی‌شود.

رهبری با ذکر مثال‌هایی چون هوشنگ استوار و لطفی منصوری، تأکید کرد که بسیاری از چهره‌های جهانی موسیقی ایران، حتی توسط عموم مردم شناخته نمی‌شوند، زیرا توجه صرف به موسیقی سطحی و بازاری است.

بی‌مهری نهادهای فرهنگی

رهبری معتقد است که نهادهایی چون خانه موسیقی و بنیاد رودکی در حمایت از این اساتید کوتاهی کرده‌اند. او افزود که اگر پژمان هنرمندی از شرق آسیا بود، شهرت جهانی‌اش در ایران نیز بی‌بدیل بود.

• عدم شناخت عمومی: میلیون‌ها ایرانی نام‌هایی چون پژمان، استوار و دهلوی را نمی‌شناسند.
• تأثیر گروه‌های خاص: نهادهای فرهنگی تحت تأثیر گروه‌هایی قرار گرفته‌اند که مانع دیده شدن کارهای فاخر می‌شوند.
• وفاداری به ایران: پژمان با وجود امکانات در وین، اصرار داشت که در دانشگاه تهران تدریس کند، برخلاف بسیاری که دم از ایرانی بودن می‌زنند.

آشنایی از نوجوانی تا همکاری در «دلیران تنگستان»

آشنایی رهبری با احمد پژمان به دوران نوجوانی و هنرستان موسیقی بازمی‌گردد؛ زمانی که رهبری قطعه‌ای از پژمان جوان را می‌نواخت.

روابط دوستانه در وین

این دوستی در وین عمیق‌تر شد؛ جایی که هر دو در رشته آهنگسازی تحصیل می‌کردند. رهبری خاطره‌ای شیرین از صمیمیت آن دوران تعریف کرد:

«پژمان آن روزها مشغول نوشتن اُپرایی برای ایران بود. در آن دوران بسیار باهم در ارتباط بودیم، با صمیمیت هم‌صحبت می‌شدیم و او قورمه‌سبزی درست می‌کرد تا مطمئن شود من به خانه او می‌روم.»

همکاری ماندگار در سینما

یکی از مهم‌ترین همکاری‌های مشترک، ساخت موسیقی سریال «دلیران تنگستان» بود که به مدت یک سال، روزهای پنجشنبه و جمعه در استودیو انجام شد و با استقبال گسترده مردم مواجه گشت.

رهبری همچنین به همکاری در مسابقه آهنگسازی برای کنفرانس سازمان ملل به نفع گرسنگان آفریقا اشاره کرد که اثرش با داوری اساتیدی چون حسین دهلوی برگزیده شد.

علی رهبری و احمد پژمان سال ۱۹۹۸ در اتریش

بازگشت به آهنگسازی با اصرار پژمان

رهبری در پایان به تأثیر مستقیم احمد پژمان بر مسیر حرفه‌ای خود اشاره کرد و فاش ساخت که بیش از یک دهه پیش، آهنگسازی را کنار گذاشته بود.

تأثیر کلیدی پژمان:

رهبری تأکید کرد که پژمان برخلاف برخی افراد، حسادت نمی‌ورزید و به هنرمندان محبت می‌کرد. او افزود: «حیف که او را از دست دادیم.»

مروری بر کارنامه درخشان احمد پژمان

احمد پژمان (متولد ۱۳۱۴ در لار) تحصیلات خود را در ایران نزد حشمت سنجری و حسین ناصحی آغاز کرد و سپس با بورس تحصیلی در آکادمی موسیقی وین و دانشگاه کلمبیا نزد اساتیدی چون آلفرد اوهل دانش خود را گسترش داد.

سبک هنری او تلفیقی از موسیقی محلی و ردیف ایرانی با تکنیک‌های مدرن غربی (هارمونی، کنترپوان و ارکستراسیون) بود.

برخی از آثار برجسته:

1. اپرای «جشن دهقان» (۱۳۴۶)
2. موسیقی فیلم: «هنرپیشه»، «روسری آبی»، «بوی کافور»، «باران»، «بید مجنون»
3. سریال‌ها: «دلیران تنگستان» و «سرزمین مادری»
4. اوراتوریو «ناگهان رستاخیز» بر اشعار شاعران بزرگ ایران

پژمان موفق به کسب ۲ سیمرغ بلورین از جشنواره فیلم فجر و چهار تندیس زرین از جشن سینمای ایران شده بود.