رونمایی کره شمالی از موشک هایپرسونیک «هواسونگ-۱۱ اِم‌آ»؛ گامی جدید در مسیر فناوری‌های پیشرفته نظامی

معرفی نسل جدید موشک‌های بالستیک

کره شمالی اخیراً از موشک جدیدی با نام هواسونگ-۱۱ اِم‌آ (Hwasong-۱۱Ma) رونمایی کرده است. مقامات پیونگ‌یانگ مدعی‌اند این موشک یک سلاح هایپرسونیک است که از یک پرتابگر متحرک ۱۰ چرخ (TEL) قابلیت شلیک همزمان دو فروند را دارد. این موشک، که از نسل پیشین خانواده هواسونگ-۱۱ محسوب می‌شود، تفاوت بنیادینی با مدل‌های قبلی دارد؛ زیرا به‌جای کلاهک سنتی، از یک وسیله گلایدکننده بدون پیشران استفاده می‌کند که ماهیت عملکردی آن را کاملاً متحول می‌سازد.

رونمایی از این نمونه یا نمونه آزمایشی آن در جریان نمایشگاه سالانه تسلیحات کره شمالی صورت گرفت. این در حالی است که اولین نسخه از موشک‌های هایپرسونیک این کشور، یعنی هواسونگ-۸، نیز در نمایشگاه سال ۲۰۲۱ معرفی شده بود.

ریشه‌ها و مشخصات فنی خانواده هواسونگ-۱۱

نسخه اصلی موشک هواسونگ-۱۱ که در غرب با نام KN-۲۳ شناخته می‌شود، یک موشک بالستیک کوتاه‌برد با برد حداکثر ۶۹۰ کیلومتر و وزن کلاهک انفجاری حدود ۵۰۰ کیلوگرم است. اولین رونمایی رسمی این مدل در سال ۲۰۱۸ انجام شد و نکته قابل توجه این است که این موشک سابقه استفاده در میدان نبرد را نیز دارد؛ روسیه از دسامبر ۲۰۲۳ تاکنون بارها از این نوع موشک برای حمله به اهداف در خاک اوکراین بهره برده است.

در سال‌های اخیر، چندین گونه از این خانواده معرفی شده‌اند. اگرچه جزئیات دقیقی از نسخه جدید هواسونگ-۱۱ اِم‌آ در دسترس نیست، اما تحلیل‌ها نشان می‌دهد که این موشک بر پایه مدل‌های بزرگ‌تر و بهبودیافته هواسونگ-۱۱ دی‌آ و ۱۱ سی ساخته شده است. این دو مدل قادر به حمل کلاهک‌های سنگین‌تری از ۲.۵ تا ۴.۵ تُن متعارف یا حتی کلاهک‌های هسته‌ای هستند.

تفاوت‌های ساختاری و عملکرد هایپرسونیک

موشک جدید از همان پرتابگر ۱۰ چرخ مدل‌های ۱۱ دی‌آ و ۱۱ سی استفاده می‌کند، در حالی که مدل اولیه ۱۱ از پرتابگر ۸ چرخ بهره می‌برد. در طراحی کلی، سرگلایدکننده (Boost-Glide Vehicle) این موشک شبیه به نمونه‌های گوه‌ای‌شکل قبلی است، اما تفاوت‌هایی در باله‌های پشتی و دو زائده جانبی نزدیک دماغه مشاهده می‌شود.

عملکرد گلایدرهای هایپرسونیک به این صورت است که پس از پرتاب با موتور موشک بالستیک تا ارتفاع و سرعت مناسب، از بوستر جدا شده و با سرعتی بیش از پنج ماخ (Mach ۵) در مسیری کم‌زاویه در جو حرکت می‌کند. این قابلیت مانورهای غیرقابل‌پیش‌بینی، ره‌گیری و دفاع در برابر آن‌ها را برای سامانه‌های پدافندی بسیار دشوار می‌سازد.

ابهامات عملیاتی و منشأ فناوری

هنوز مشخص نیست که هواسونگ-۱۱ اِم‌آ تا چه حد به سطح عملیاتی رسیده است. با وجود ادعاهای کره شمالی مبنی بر آزمایش چند نمونه موشک هایپرسونیک از سال ۲۰۲۱، تحلیل‌گران معتقدند توانایی عملیاتی این کشور در این حوزه هنوز قطعی نیست. طراحی و تولید گلایدر هایپرسونیک گوه‌ای یکی از پیچیده‌ترین پروژه‌های فناورانه جهان محسوب می‌شود.

برخی گزارش‌ها حاکی از آن است که کره شمالی احتمالاً در توسعه این فناوری از کمک‌های روسیه یا چین بهره برده است؛ کشورهایی که هر دو سامانه‌های هایپرسونیک فعال در خدمت دارند و روابط نظامی‌شان پس از همکاری در جنگ اوکراین نزدیک‌تر شده است.

اهداف استراتژیک و درس‌های اوکراین

تلاش پیونگ‌یانگ برای دستیابی به فناوری هایپرسونیک، واکنشی به افزایش همکاری‌های نظامی میان کره جنوبی و آمریکا در زمینه دفاع موشکی تلقی می‌شود. نسخه‌های پیشین هواسونگ-۱۱ نیز قابلیت مانور «Pull-up» در فاز پایانی پرواز را داشتند تا رهگیری آن‌ها دشوارتر شود.

کارشناسان معتقدند هواسونگ-۱۱ اِم‌آ می‌تواند برای هدف قرار دادن مناطق حساس و دارای پدافند قوی در کره جنوبی به کار رود و قابلیت جابه‌جایی زمینی آن، شناسایی محل پرتاب را برای دشمن دشوارتر می‌کند. کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی، در مراسم افتتاحیه اظهار داشت:

«با تشدید حضور نظامی آمریکا در منطقه کره، منافع راهبردی ما افزایش یافته و به همین خاطر دارایی‌های ویژه خود را به‌سوی اهداف کلیدی در این منطقه تخصیص داده‌ایم. آیا قلمرو کره جنوبی می‌تواند منطقه امنی تلقی شود؟ قضاوت با آن‌هاست.»

به نظر می‌رسد کره شمالی از تجربیات روسیه در جنگ اوکراین نیز بهره برده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که با اعمال اصلاحاتی بر موشک‌های هواسونگ-۱۱، دقت و مانورپذیری آن‌ها به‌طور چشمگیری بهبود یافته است. طبق گزارش آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا (DIA)، سامانه‌های پدافندی پاتریوت در اوکراین در رهگیری موشک‌های بالستیک روسی که قابلیت تغییر مسیر در میانه پرواز را دارند، دچار مشکل شده‌اند.

جمع‌بندی و چشم‌انداز آینده

در حال حاضر، سامانه‌های پاتریوت آمریکایی تنها تجهیزات مؤثر در زرادخانه اوکراین برای مقابله با موشک‌های بالستیک محسوب می‌شوند که آن هم تنها در فاز نهایی پرواز کاربرد دارد. رونمایی از هواسونگ-۱۱ اِم‌آ نشان می‌دهد که کره شمالی با سرعت بالایی در حال گسترش زرادخانه موشکی خود است و برای ورود جدی به عرصه فناوری‌های هایپرسونیک تلاش می‌کند؛ حوزه‌ای که تاکنون تنها چند قدرت جهانی به آن دست یافته‌اند.

تحلیل‌گران پیش‌بینی می‌کنند که کره شمالی در صورت پیروی از الگوهای پیشین، احتمالاً در ماه‌های آینده آزمایش‌های عمومی پرتاب این موشک را آغاز خواهد کرد تا ادعاهای خود را به‌صورت عملی به نمایش بگذارد.