واکسن سرطان پستان؛ از نقطه اوج تحقیقات تا چالش‌های دسترسی جهانی

وضعیت کنونی تحقیقات و آمار جهانی

سرطان پستان یکی از دلایل اصلی مرگ‌ومیر ناشی از سرطان در میان زنان است. آژانس بین‌المللی پژوهش در زمینه سرطان گزارش داده است که یک نفر از هر ۲۰ زن در سراسر جهان در طول زندگی خود به این بیماری مبتلا می‌شود.

بنیاد پژوهشی سرطان پستان اعلام کرده است که در حال حاضر، بیش از ۵۰ آزمایش فعال واکسن سرطان پستان در سراسر جهان در حال انجام است که پنج مورد از آن‌ها در مراحل بسیار پیشرفته قرار دارند. این پیشرفت‌ها عمدتاً نتیجه توسعه ایمنی‌درمانی (ایمونوتراپی) و تحلیل داده‌های ده‌ها هزار بیمار سرطانی توسط هوش مصنوعی است.

واکسن‌های سرطان چگونه عمل می‌کنند؟

برخلاف واکسن‌های سنتی (مانند اوریون یا مننژیت) که بدن را در برابر عوامل خارجی محافظت می‌کنند، سرطان از سلول‌های خود بدن نشأت می‌گیرد. به همین دلیل، بیشتر واکسن‌های سرطان شخصی‌سازی‌شده هستند. این واکسن‌ها بر اساس ویژگی‌های فردی بیمار و نشان ژنتیکی منحصر به فرد تومور سرطانی طراحی می‌شوند.

عملکرد این واکسن‌ها به این صورت است که به بدن فرمان می‌دهند تا پروتئین‌ها و آنتی‌بادی‌هایی بسازد که به نشانگرها یا آنتی‌ژن‌هایی حمله کنند که فقط روی سلول‌های سرطانی وجود دارند.

آزمایش‌های بالینی پیشرو

تحقیقات گسترده‌ای در این زمینه در حال انجام است:

۱. آزمایش ووک‌واک (دانشگاه واشنگتن)

این واکسن، پروتئین «گیرنده شماره ۲ فاکتور رشد اپیدرمی» (HER2) را هدف قرار می‌دهد که عامل رشد سریع سلول‌های سرطانی است. این آزمایش برای بیمارانی که به سرطان پستان HER2 مثبت مبتلا هستند (حدود یک‌سوم موارد ابتلا) و پیش از جراحی برای برداشتن تومورها، همراه با شیمی‌درمانی استفاده شده است.

۲. واکسن آنیکسا بیوساینس و کلینیک کلیولند

نخستین مرحله آزمایش‌های بالینی این واکسن پپتیدی در ماه اوت تکمیل شد. این واکسن پروتئین آلفا لاکتاآلبومین را هدف قرار می‌دهد که با سرطان پستان سه‌گانه منفی تهاجمی (یکی از کشنده‌ترین انواع) مرتبط است.

• این واکسن روی بیمارانی آزمایش شده که از سرطان پستان سه‌گانه منفی نجات یافته‌اند یا جهش‌های اولیه سرطان در بافت پستان آن‌ها مشاهده شده است.
• نتایج اولیه نشان داد که در بیش از ۷۰ درصد این زنان، سیستم ایمنی بدن توانسته سلول‌های سرطانی پستان را شناسایی و به آن‌ها حمله کند.
• مرحله دوم آزمایش‌های بالینی که شامل گروه دارونما نیز خواهد بود، اوایل سال ۲۰۲۶ آغاز می‌شود.

هدف نهایی این تحقیقات، کاهش اندازه تومور تا حدی است که نیاز به جراحی تهاجمی کمتر شود یا حتی نیازی به آن نباشد و احتمال بازگشت سرطان کاهش یابد. همچنین امید می‌رود روزی این واکسن برای پیشگیری از ابتلا به سرطان در افراد سالم نیز استفاده شود.

تجربه بیماران و امید به آینده

دیانا اینس، که در ۳۹ سالگی به سرطان مرحله سه سه‌گانه منفی پستان مبتلا شد و پس از درمان‌های سخت، واکسن سرطان پستان را دریافت کرد، می‌گوید: «برای من مثل برنده شدن در بلیط بخت‌آزمایی بود. من نمونه‌ای زنده از موفقیت این آزمایش‌ها هستم.»

ویکتوریا اکانویه، بازیگری که در دهه سوم زندگی‌اش به سرطان پستان مبتلا شد، تأکید می‌کند: «اگر بتوانیم با واکسن از این بیماری جلوگیری کنیم، اتفاق خارق‌العاده‌ای خواهد بود.»

چالش‌های دسترسی و نابرابری جهانی

با وجود خوش‌بینی‌ها، فناوری واکسن‌های شخصی‌سازی‌شده در مراحل اولیه قرار دارد و روند پیچیده تهیه آن‌ها، تولیدشان را گران و پرهزینه می‌سازد. متخصصان نگران‌اند که این فناوری‌های پیشرفته به دست انبوهی از زنانی که به آن‌ها نیاز دارند، نرسد.

نابرابری در شانس زنده‌ماندن همچنان چشمگیر است:

دکتر ایزابل سورجوماتارام از مرکز جهانی تحقیقات سرطان هشدار می‌دهد که نابرابری عمیقی در دسترسی به درمان‌های پایه‌ای سرطان وجود دارد و با ورود درمان‌های پیچیده و شخصی‌سازی‌شده، این وضعیت چالش‌برانگیزتر خواهد شد.

بر اساس گزارش مرکز جهانی تحقیقات سرطان، تا سال ۲۰۵۰ موارد ابتلا به سرطان پستان در سراسر جهان ۳۸٪ و میزان مرگ‌ومیر سالانه ناشی از آن تا ۶۸٪ افزایش خواهد یافت. در حال حاضر، در هر دقیقه چهار زن در جهان به سرطان پستان مبتلا می‌شوند و یک زن جان خود را از دست می‌دهد.