سزارین در مرحله دوم زایمان؛ افزایش چشمگیر عوارض مادری و نوزادی

سزارین، که در ابتدا به عنوان یک دستاورد حیاتی پزشکی برای نجات جان مادران و نوزادان شناخته می‌شد، اکنون با افزایش بی‌رویه خود به یک چالش جدی برای نظام سلامت تبدیل شده است. سازمان جهانی بهداشت (WHO) تاکید دارد که نرخ طبیعی انجام این عمل باید بین ۱۰ تا ۲۰ درصد کل زایمان‌ها باشد، در حالی که آمارها در ایران به طور میانگین به ۳۵ درصد می‌رسد. این فاصله قابل توجه، ضرورت بررسی دقیق پیامدهای این عمل جراحی را دوچندان می‌کند.

خطر مضاعف سزارین در مرحله دوم لیبر

سزارین در «مرحله دوم لیبر» (زمانی که دهانه رحم کاملاً باز شده اما زایمان طبیعی با دشواری جدی مواجه است) خطرات بیشتری را برای مادر و نوزاد به همراه دارد. در این شرایط، احتمال بروز عوارضی چون خونریزی شدید، آسیب‌های رحمی، و طولانی شدن مدت جراحی افزایش می‌یابد. مطالعات پیشین نیز نشان داده‌اند که این نوع سزارین با ریسک بالای عوارض مادری و تأثیرات منفی بر بارداری‌های آینده همراه است.

پژوهش دانشگاه علوم پزشکی ارومیه

در همین راستا، پژوهشی توسط سونیا صادق‌پور و همکارانش از دانشگاه علوم پزشکی ارومیه در بیمارستان کوثر این شهر انجام شد. هدف این تحقیق، مقایسه عوارض سزارین در مرحله دوم لیبر با موارد مشابه در مرحله اول لیبر و شناسایی عوامل مؤثر در افزایش خطر بود.

جزئیات و روش تحقیق

این مطالعه تحلیلی-موردی طی یک سال بر روی ۶۰ مادر باردار که تحت عمل سزارین قرار گرفته بودند، صورت پذیرفت. مادران به دو گروه تقسیم شدند:

• گروه اول (۳۰ نفر): سزارین در مرحله دوم لیبر.
• گروه دوم (۳۰ نفر): سزارین در مرحله اول لیبر.

انتخاب افراد به صورت تصادفی ساده انجام شد و داده‌های بالینی مادران و نوزادان جمع‌آوری و مقایسه گردید.

نتایج کلیدی: افزایش خونریزی و طولانی شدن بستری

نتایج این بررسی به وضوح نشان داد که سزارین در مرحله دوم لیبر با عوارض بیشتری همراه است:

• خونریزی بیشتر: میزان خونریزی در مادران گروه دوم لیبر به طور قابل توجهی بیشتر بود (که با شاخص تعداد گازهای استریل مصرف‌شده سنجیده شد).
• بستری طولانی‌تر: مدت بستری این گروه در بیمارستان طولانی‌تر از گروهی بود که در مرحله اول لیبر سزارین شدند.
• طولانی‌تر بودن مرحله اول لیبر: مدت زمان مرحله اول لیبر در گروه مرحله دوم بیشتر گزارش شد.

محققان تاکید کردند که سزارین در مرحله دوم لیبر با عوارض بیشتری از جمله خونریزی، عفونت، آسیب رحمی و نیاز به بستری طولانی‌تر همراه است.

مقایسه با مطالعات جهانی و عوارض نوزادی

مقایسه این پژوهش با مطالعات پیشین، یافته‌ها را تأیید می‌کند که عوارض مادری در سزارین مرحله دوم بیشتر است. این عوارض شامل موارد زیر است:

خونریزی شدید، نیاز به انتقال خون، عفونت‌های رحمی، بستری در بخش مراقبت‌های ویژه و حتی گاهی نیاز به جراحی مجدد.

هرچند نتایج در مورد عوارض نوزادی کمی متفاوت است، اما بسیاری از مطالعات و همین پژوهش اخیر از افزایش مشکلاتی مانند پایین بودن شاخص آپگار، پذیرش در بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان (NICU)، مشکلات تنفسی و حتی مرگ‌ومیر بیشتر خبر داده‌اند.

توصیه‌های پژوهشگران و سیاست‌گذاری سلامت

پژوهشگران توصیه می‌کنند که از به تأخیر انداختن تصمیم برای سزارین تا مرحله دوم لیبر اجتناب شود. در صورت اجبار به انجام این عمل در مرحله دوم، حضور یک جراح باتجربه و رعایت تمهیدات ایمنی باید در اولویت قرار گیرد. همچنین، آموزش مادران باردار در مورد مزایا و خطرات سزارین در مراحل مختلف لیبر برای تصمیم‌گیری آگاهانه ضروری است.

این یافته‌ها که در «فصلنامه مطالعات علوم پزشکی» دانشگاه علوم پزشکی ارومیه منتشر شده‌اند، نه تنها برای بهبود مراقبت‌های بالینی اهمیت دارند، بلکه می‌توانند راهنمایی مهمی برای سیاست‌گذاران حوزه سلامت در سطح ملی باشند تا برای کاهش نرخ سزارین‌های پرخطر برنامه‌ریزی کنند.