گذار از اشتغال سنتی به نوین؛ راهکار خروج از بحران بیکاری جوانان

نمونه موفق کارآفرینی نوین: چاپخانه ملایر

محمدرضا محمودی‌دارانی، کارآفرین موفق ملایری و کارشناس کسب و کار اینترنتی، با تأسیس یک چاپخانه، نمونه‌ای بارز از موفقیت در گذار از اشتغال سنتی به مدرن را به نمایش گذاشته است. مجموعه او در سال ۱۴۰۱ موفق به کسب رتبه نخست کشوری در میان ۸۳۰۰ برند معتبر ایرانی شد.

وی در این مجموعه، رویکردی فراگیر در اشتغال‌زایی اتخاذ کرده است:

• ایجاد فرصت شغلی برای ۵۰ نفر.
• ۳۰ نفر از شاغلان را زنان تشکیل می‌دهند.
• ۱۲ نفر از افراد دارای معلولیت‌های ذهنی و جسمی در این مجموعه مشغول به کار هستند.

حوزه فعالیت این کارگاه شامل تولید محصولات متنوعی از جمله مد و پوشاک، تابلوهای ایمنی (HSE) برای بیمارستان‌ها و سفارتخانه‌ها، لوازم‌التحریر، بازی‌های فکری و سالنامه است.

انتقاد از تسهیلات بانکی و آمارسازی اشتغال

محمودی‌دارانی به شدت از شیوه فعلی اعطای تسهیلات اشتغال‌زایی انتقاد می‌کند و معتقد است که این تسهیلات غیرکارشناسی نه تنها منجر به اشتغال پایدار نمی‌شود، بلکه پدیده مخرب «درماندگی آموخته‌شده» را در جامعه تقویت می‌کند. وی تأکید می‌کند که صرف دریافت وام، فرد را به صورت آماری شاغل محسوب می‌کند، در حالی که در عمل، بسیاری از این وام‌ها به دلیل عدم تخصص، پشتیبانی و ثبات بازار، به شکست منجر شده و تنها در آمار ثبت می‌شوند.

پرداخت تسهیلات غیرهدفمند به نام اشتغال‌زایی، نه تنها باری از دوش اشتغال برنداشته، بلکه نتوانسته آمار تولید را آنگونه که باید، افزایش دهد. این تسهیلات در آمار اشتغال‌زایی لحاظ می‌شود، در حالی‌که در بیشتر موارد، اشتغال‌زایی اتفاق نمی‌افتد.

وی تأثیرات مثبت اشتغال پایدار را فراتر از اقتصاد دانسته و کاهش آسیب‌های اجتماعی، بزهکاری، طلاق و اعتیاد را از پیامدهای مستقیم آن می‌داند.

شاخص‌های پنج‌گانه شغل پایدار

به گفته این کارآفرین، یک شغل برای تداوم و پایداری باید دارای پنج شاخص کلیدی باشد:

1. درآمد همراه با پس‌انداز: درآمدی که امکان پس‌انداز بخشی از آن برای آینده وجود داشته باشد.
2. امنیت شغلی: ثبات و پایداری شغل و عدم هراس از بیکاری ناگهانی.
3. امکان ارتقا و رشد: زمینه‌سازی برای رشد فردی و حرفه‌ای.
4. موقعیت اجتماعی متناسب: برخورداری از منزلت اجتماعی قابل قبول.
5. تطابق با علایق و شخصیت: همخوانی شغل با علایق فرد برای جلوگیری از ترک کار و نارضایتی.

مزیت‌ها و ضرورت‌های مشاغل نوین

مشاغل نوین، که با تغییر نیازهای جامعه و همسو با فناوری رشد می‌کنند، به سرمایه کلان نیاز ندارند و مصادیق بارز آن‌ها شامل برنامه‌نویسی، کارخانه محتوا و مارکت پلیس‌ها (پلتفرم‌های فروش و خدمات آنلاین) است. محمودی‌دارانی تأکید می‌کند که مدیران باید پتانسیل خود را بر حمایت از این مشاغل متمرکز کنند، زیرا مداخله نادرست در مشاغل سنتی، نظم طبیعی عرضه و تقاضا را برهم زده و موجب رقابت‌های غیرحرفه‌ای شده است.

وی برنامه‌نویسی را یک شغل نوین و پردرآمد با مزایای زیر می‌داند:

• درآمد بالا بسته به تخصص شخص.
• عدم نیاز به سرمایه‌گذاری کلان و تحصیلات آکادمیک رسمی.
• امکان شروع کار تنها با یک رایانه.
• بازار جهانی و درآمد دلاری.

آموزش فراگیر و یادگیری جمعی در بستری تعاملی، مؤثرترین روش برای پرورش نیروی کار در این مشاغل است و می‌توان افراد را در کمتر از دو سال به صورت حرفه‌ای وارد بازار کار کرد.

چشم‌انداز توسعه و راهکارهای پیشنهادی

برای توسعه مشاغل نوین، یک چشم‌انداز دو تا چهار ساله برای برگزاری دوره‌های آموزشی در مدارس، آموزشگاه‌ها و دانشگاه‌ها ضروری است. همچنین، درک درست مسئولان از مشاغل مدرن و تأمین بودجه کافی برای دعوت از اساتید مجرب و استفاده از روش‌های کارشناسی حیاتی است.

محمودی‌دارانی معتقد است که پیش‌نیاز یک شغل پردرآمد لزوماً مدرک دانشگاهی نیست و آزمون‌های اداری ضد اشتغال هستند، زیرا نخبگان را پشت میزها محبوس می‌کنند. وی همچنین دلیل عدم تمایل جوانان به مشاغل سنتی را منسوخ شدن طبیعی این مشاغل به دلیل تغییر سبک زندگی، نداشتن توجیه اقتصادی و بازدهی کم می‌داند.

در پایان، برای توسعه اشتغال و حرکت به سمت مشاغل نوین، راهکارهای زیر را پیشنهاد می‌کند:

• خصوصی‌سازی واقعی و ایفای نقش تسهیل‌کنندگی توسط بانک‌ها به جای بنگاه‌داری.
• الگوبرداری از تجربیات موفق جهانی در توسعه اشتغال مدرن.
• استفاده از تیم مشاور و کارشناس هنگام پرداخت تسهیلات اشتغال‌زایی، مشابه نظارت سازمان نظام مهندسی در ساخت و ساز.
• برگزاری دوره‌های آموزشی مهارت رایگان برای شاغلان بخش خصوصی، خوداشتغال‌ها و کارگران ساختمانی.
• بازنگری اساسی در شیوه‌های اعطای تسهیلات برای جلوگیری از آمارسازی و هدایت منابع به سمت اشتغال پایدار و مولد.