آیکون خبر

خبر کامل

کشف راز طول عمر بیشتر زنان: نقش ژنتیک و تکامل در بقای گونه‌ها

کشف راز طول عمر بیشتر زنان: نقش ژنتیک و تکامل در بقای گونه‌ها

راز طول عمر بیشتر زنان: نه سبک زندگی، بلکه نقشه تکامل

برای دهه‌ها، این پرسش ذهن دانشمندان را به خود مشغول کرده بود که چرا زنان معمولاً بیشتر از مردان عمر می‌کنند. این فاصله‌ی میانگین، که در سراسر جهان حدود پنج سال است، در گذر از جنگ‌ها، بیماری‌های همه‌گیر و دگرگونی‌های اجتماعی بزرگ همچنان پابرجا مانده است. اکنون، یک پژوهش گسترده که صدها گونه جانوری را مقایسه کرده و در نشریه Science Advances منتشر شده، پاسخی تازه ارائه می‌دهد: راز این تفاوت در ژن‌ها و در خود طرح تکامل نهفته است.

این مطالعه که توسط دکتر یوهانا استرک از دانشگاه جنوب دانمارک رهبری شده، طول عمر ۵۲۸ گونه پستاندار و ۶۴۸ گونه پرنده را در حیات وحش و باغ‌وحش‌ها بررسی کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که تفاوت‌های جنسی در طول عمر نه تصادفی است و نه مختص انسان؛ بلکه در منطق بقای گونه‌ها و سازوکار تولیدمثل ریشه دارد.

تفاوت‌های ژنتیکی و الگوی طول عمر در جانوران

بررسی‌ها نشان می‌دهد که الگوی طول عمر در پستانداران و پرندگان متفاوت است و این تفاوت مستقیماً به ساختار ژنتیکی و استراتژی‌های تولیدمثل مربوط می‌شود:

  • پستانداران: ماده‌ها به‌طور میانگین حدود ۱۲ تا ۱۳ درصد بیشتر از نرها عمر می‌کنند. این امر به دلیل وجود دو کروموزوم X در ماده‌ها است که نوعی «تور ایمنی ژنتیکی» در برابر جهش‌های مضر ایجاد می‌کند. نرها با داشتن تنها یک کروموزوم X و یک کروموزوم Y، آسیب‌پذیری بیشتری دارند.
  • پرندگان: الگو معکوس است؛ نرها حدود ۵ درصد بیشتر از ماده‌ها زندگی می‌کنند. در پرندگان، نرها دارای کروموزوم‌های ZZ و ماده‌ها دارای ZW هستند، بنابراین نرها از نظر ژنتیکی در موقعیت امن‌تری قرار دارند.

دکتر استرک تأکید می‌کند: «حتی زمانی که حیوانات در محیطی امن مانند باغ‌وحش، دور از شکارچیان و بیماری‌ها زندگی می‌کنند، تفاوت طول عمر میان جنس‌ها باقی می‌ماند. این نشانه‌ای روشن است که زیست‌شناسی، نه محیط، عامل اصلی این شکاف است.»

هزینه رقابت و انتخاب جنسی

یکی از دلایل اصلی عمر کوتاه‌تر نرها در میان پستانداران، انتخاب جنسی یا همان رقابت برای جفت‌یابی است. در گونه‌هایی که نرها برای جلب جفت با یکدیگر رقابت می‌کنند (مانند شیرها و گوزن‌ها)، انرژی زیادی صرف نبرد، نمایش قدرت و دفاع از قلمرو می‌شود. این انرژی در نهایت به قیمت طول عمر تمام می‌شود.

تکامل، بقا را فدای موفقیت در تولیدمثل می‌کند. نرهای گونه‌های چندهمسری بهای سنگینی برای رقابت می‌پردازند.

در این فرایند، عواملی چون زخم‌ها، استرس، و نیاز متابولیکی برای حفظ بدن بزرگ‌تر یا ویژگی‌های ظاهری پرزرق‌وبرق، همگی روند پیری را تسریع می‌کنند. در مقابل، بسیاری از پرندگان زندگی تک‌همسری دارند و در مراقبت از فرزندان مشارکت می‌کنند، که منجر به زندگی آرام‌تر و ایمن‌تری می‌شود.

نقش مادری و سیستم ایمنی

تکامل به نظر می‌رسد نقش مادری را پاداش داده است. در بسیاری از گونه‌ها، ماده‌ها مسئول اصلی مراقبت از فرزندان هستند و پژوهش نشان می‌دهد در گونه‌هایی که مراقبت مادری شدیدتر است (مانند نخستی‌سانان)، عمر طولانی‌تر در جنس ماده شایع‌تر است. بقای مادر مستقیماً احتمال زنده‌ماندن فرزندان را افزایش می‌دهد و در نتیجه، طول عمر بیشتر به مزیتی تولیدمثلی تبدیل می‌شود.

همچنین، سیستم ایمنی نیز در این تفاوت نقش دارد:

جنسیت پاسخ ایمنی خطر بیماری
ماده‌ها (پستانداران) قوی‌تر در برابر بیماری‌ها افزایش خطر بیماری‌های خودایمنی
نرها (پستانداران) ضعیف‌تر در برابر عفونت‌ها کاهش خطر اختلالات خودایمنی

دانشمندان معتقدند این تعادل میان مزایا و معایب، میراثی کهن از تکامل است و در گونه‌های گوناگون از فیل گرفته تا انسان تکرار می‌شود.

تداوم الگوی تکاملی در انسان

بر اساس داده‌های سازمان جهانی بهداشت، زنان در تقریباً تمام کشورهای جهان بیش از مردان عمر می‌کنند. در سوئد، این شکاف از حدود دو سال در قرن هجدهم به بیش از پنج سال در دوران معاصر افزایش یافته است. این افزایش ناشی از کاهش مرگ‌ومیر مادران و کمتر شدن تلفات زودهنگام مردان است.

دکتر استرک می‌گوید: «می‌توانیم این فاصله را کمتر کنیم، اما احتمالاً هرگز قادر نخواهیم بود آن را به‌طور کامل از میان ببریم.»

به باور دانشمندان، طول عمر بیشتر زنان صرفاً نتیجه سبک زندگی یا مراقبت‌های بهداشتی بهتر نیست، بلکه میراثی است که از میلیون‌ها سال پیش در ساختار زیستی انسان و بیشتر پستانداران حک شده است. این پژوهش گسترده نشان می‌دهد تفاوت میان عمر زنان و مردان نه پدیده‌ای فرهنگی یا تصادفی، بلکه بخشی از تاریخ طبیعی حیات است که برای استمرار نسل و بقای گونه‌ها طراحی شده است.

شناسنامه خبر:

درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:

تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.

دسترسی رایگان به هوشنگ ↗