ناترازی بنزین، کاهش طبقه متوسط و جنگ فلزات کمیاب در کانون توجه اقتصادی

⛽️ ناترازی بنزین؛ معضلی ریشه‌دار و قیمت‌گذاری نامتعادل

اقتصاد ایران با ناترازی‌های متعددی در بخش‌هایی چون شبکه بانکی، انرژی و صندوق‌های بازنشستگی دست و پنجه نرم می‌کند. در این میان، ناترازی بنزین به عنوان یک معضل ساختاری، حداقل از سال ۱۳۶۸ وجود داشته است. کارشناسان اقتصادی معتقدند که قیمت پایین این حامل انرژی و در نتیجه مصرف بالا، عامل اصلی تداوم این روند است؛ به طوری که در بیشتر سال‌های اخیر، مصرف بنزین از تولید آن پیشی گرفته است.

📉 هدفمندسازی یارانه‌ها: کاهش نابرابری که قربانی تورم شد

پژوهشی جدید با عنوان «Fueling Inequality: A Novel Estimate from Large-Scale Reforms» که توسط دکتر محمدعلی مختاری و حامد قدوسی انجام شده، به بررسی تأثیر جایگزینی یارانه‌های سوخت فسیلی با پرداخت‌های نقدی مستقیم بر کاهش نابرابری پرداخته است. یافته‌های کلیدی این تحقیق عبارتند از:

• کاهش ۸ درصدی ضریب جینی: اجرای آزمایشی طرح هدفمندسازی یارانه‌ها در سال ۱۳۸۹ نشان داد که پرداخت نقدی معادل یک دلار در روز به ازای هر نفر، ضریب جینی هزینه را حدود هشت درصد کاهش می‌دهد.
• تغییر ضریب جینی: با اجرای طرح هدفمندسازی، ضریب جینی پس از دهه‌ها تثبیت در سطح ۰.۴۳، به زیر ۰.۳۷ رسید.
• خنثی شدن اثر: به دلیل تثبیت مبلغ پرداختی در شرایط تورمی، ارزش واقعی یارانه نقدی تا سال ۱۳۹۷ به کمتر از یک‌چهارم مقدار اولیه کاهش یافت و نابرابری مجدداً افزایش پیدا کرد.
• نقش تحریم‌ها: این مقاله نشان می‌دهد که تحریم‌ها، اگرچه تأثیر قابل توجهی بر شاخص‌های کلان اقتصادی داشته‌اند، اما از نظر آماری اثر مستقیمی بر ضریب جینی نداشته‌اند.

نویسندگان نتیجه می‌گیرند که حفظ ارزش واقعی پرداخت‌های نقدی در برابر تورم، کلید تداوم اثرات توزیعی این سیاست است و در صورت طراحی و به‌روزرسانی مناسب، می‌تواند به ابزاری مؤثر در تحقق عدالت اجتماعی تبدیل شود.

ایران به عنوان یکی از بزرگ‌ترین پرداخت‌کنندگان یارانه سوخت در جهان، در سال ۱۳۸۹ بالغ بر ۷۰ میلیارد دلار (معادل یک‌پنجم تولید ناخالص داخلی) یارانه سوخت پرداخت می‌کرد، در حالی که یارانه کالاهای اساسی تنها ۵ میلیارد دلار بود.

⚔️ تشدید جنگ تجاری چین و آمریکا بر سر فلزات استراتژیک

رقابت استراتژیک میان پکن و واشنگتن با تشدید کنترل‌های صادراتی چین بر فلزات کمیاب حیاتی وارد فاز جدیدی شده است. این فلزات که در تولید فناوری‌های پیشرفته و نظامی کاربرد دارند، اهرمی قدرتمند در دست چین برای افزایش نفوذ در مذاکرات تجاری با آمریکا محسوب می‌شوند. با محدود کردن صادرات این فلزات و تجهیزات پالایش مرتبط، چین عملاً دست برتر را در این رقابت حفظ کرده است.

در پی این تحولات، توئیت پرزیدنت ترامپ مبنی بر اعمال تعرفه ۱۰۰ درصدی بر محصولات چینی، باعث نوسانات شدید و سقوط بازار سهام آمریکا شد. برخی تحلیلگران این شوک را به نوسان‌گیری تیم اقتصادی ترامپ نسبت دادند.

📰 پیامدهای انسانی تحریم‌ها: کاهش ۳۰ درصدی طبقه متوسط

ششصد و دهمین شماره هفته‌نامه «تجارت فردا» با تیتر «نسخه مرگ» به بررسی تبعات انسانی تحریم‌ها پرداخته است. پروندۀ ویژه این شماره، با حضور اقتصاددانانی چون محمدرضا فرزانگان و نادر حبیبی، آثار مخرب تحریم‌ها را بر جامعه ایران تحلیل کرده است:

• کاهش طبقه متوسط: مطالعات نشان می‌دهد که تحریم‌ها در دوره قبلی، حدود ۳۰ درصد از اندازه طبقه متوسط کاسته است.
• سلامت و دارو: تحریم‌ها موجب افزایش نرخ مرگ و میر و محدودیت دسترسی به داروهای حیاتی شده‌اند.

این پرونده همچنین به موضوعاتی چون راهکارهای مهار اقتصاد غیررسمی، اثر تحریم بر معیشت، سرنوشت صنایع در شرایط خشکسالی، و خطر سلب مالکیت استارتاپ‌های ایرانی پرداخته است.

📉 بازار رمزارزها در محدوده «ترس شدید»

بازار کریپتو هفته‌ای پرتنش را پشت سر گذاشته و رمزارزهای اصلی از جمله بیت‌کوین و کاردانو در محدوده منفی قرار گرفته‌اند. گزارش کوین‌دسک حاکی از فروکش کردن تب توکن‌های جدید است؛ به طوری که پروژه‌هایی مانند کمپ، زان و اکس‌پل تا ۸۸ درصد از ارزش خود را از دست داده‌اند. تحلیلگران، افت قیمت‌ها را ناشی از هیجانات زودگذر، فشار فروش پیش از عرضه و فضای جهانی پرریسک می‌دانند. شاخص ترس و طمع بازار نیز به محدوده «ترس شدید» رسیده است.

🌍 عدالت اجتماعی و دیپلماسی اقتصادی

گزارش سازمان بین‌المللی کار (ILO)

تازه‌ترین گزارش سازمان بین‌المللی کار (ILO) به تشریح آخرین وضعیت عدالت اجتماعی در دنیا پرداخته است. این گزارش به سوالاتی کلیدی در مورد آمار کودکان کار، نابرابری دستمزد میان زنان و مردان، تعداد افراد در فقر مطلق و فقر شاغلان پاسخ می‌دهد.

اهمیت دیپلماسی اقتصادی

محمدرضا بهرامن، نایب رئیس اتاق بازرگانی ایران، بر اهمیت دیپلماسی اقتصادی تأکید کرد و اظهار داشت که این دیپلماسی باید در کنار دیپلماسی سیاسی قرار گیرد. وی افزود: «اگر به طور کامل از دیپلماسی اقتصادی بهره می‌گرفتیم، بی شک در شرایط فعلی نبودیم. اگر در نیویورک تیم اقتصادی حضور داشت، می‌توانستیم اثرگذاری بسیار بیشتری نسبت به دیپلماسی سیاسی داشته باشیم.» بهرامن بخش معدن را یکی از بخش‌های بسیار اثرگذار در توسعه دیپلماسی اقتصادی دانست.