معرفی برندگان نوبل ۲۰۲۵ در حوزه‌های پزشکی، فیزیک و شیمی

🔬 نوبل پزشکی ۲۰۲۵: تحمل ایمنی محیطی

جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی سال ۲۰۲۵ به طور مشترک به مری برانکو، فرد رامسدل و شیمون ساکاگوچی اهدا شد. دلیل این انتخاب، اکتشافات پیشگامانه آن‌ها در مورد "تحمل ایمنی محیطی" است که نقش حیاتی در جلوگیری از حمله سیستم ایمنی به بافت‌های خودی بدن دارد.

این دانشمندان با شناسایی سلول‌های T تنظیمی، که به عنوان نگهبانان سیستم ایمنی عمل می‌کنند، نشان دادند که چگونه بدن می‌تواند در برابر بیماری‌های خودایمنی محافظت شود. این اکتشافات بنیادی به شرح زیر انجام گرفت:

• شیمون ساکاگوچی (۱۹۹۵): کشف گروهی از سلول‌های ایمنی ناشناخته که از بدن در برابر بیماری‌های خودایمنی محافظت می‌کنند و نشان داد که تحمل ایمنی پیچیده‌تر از حذف سلول‌های مضر در تیموس است.
• مری برانکو و فرد رامسدل (۲۰۰۱): کشف جهش در ژن «Foxp۳» در موش‌هایی که به طور خاص در برابر بیماری‌های خودایمنی آسیب‌پذیر بودند و ارتباط آن با بیماری خودایمنی جدی «IPEX» در انسان.
• ساکاگوچی (۲۰۰۳): اثبات اینکه ژن Foxp۳ رشد سلول‌های T تنظیمی را کنترل می‌کند و تضمین می‌کند که سیستم ایمنی بافت‌های خودی را تحمل کند.

این دستاوردها زمینه را برای توسعه درمان‌های پزشکی جدید برای سرطان، بیماری‌های خودایمنی و بهبود پیوند اعضا فراهم کرده است. چندین مورد از این درمان‌ها در حال حاضر تحت آزمایش‌های بالینی قرار دارند.

محل فعالیت برندگان:

• مری برانکو: مؤسسه زیست‌شناسی سامانه‌ها، سیاتل، آمریکا.
• فردریک رامسدل: شرکت زیست‌فناوری سونوما بیوتراپیکس، سن‌فرانسیسکو، آمریکا.
• شیمون ساکاگوچی: دانشگاه اوساکا، ژاپن.

⚡ نوبل فیزیک ۲۰۲۵: کوانتوم در مقیاس ماکروسکوپی

جایزه نوبل فیزیک امسال به جان کلارک، میشل اچ.دوورت و جان ام.مارتینز به دلیل کشف "پدیده تونل‌زنی مکانیکی کوانتومی در مقیاس ماکروسکوپی و کوانتیده شدن انرژی در یک مدار الکتریکی" تعلق گرفت.

این دانشمندان با انجام آزمایش‌هایی روی یک تراشه، نشان دادند که ویژگی‌های کوانتومی، که معمولاً مختص ذرات بسیار ریز مانند اتم‌ها و الکترون‌ها هستند، می‌توانند در سامانه‌هایی به اندازه کافی بزرگ که با دست قابل لمس باشند، نیز به نمایش گذاشته شوند. این پدیده شامل تونل‌زنی کوانتومی است؛ فرآیندی که در آن یک ذره می‌تواند مستقیماً از درون یک مانع عبور کند.

این اکتشاف به این معناست که جادوی دنیای کوانتوم تنها متعلق به ذرات بسیار ریز نیست و می‌توان آن‌ را در سامانه‌های بزرگ‌تر نیز به نمایش گذاشت.

این دستاوردها فرصت‌های جدیدی را برای توسعه نسل بعدی فناوری‌های کوانتومی از جمله رمزنگاری کوانتومی، رایانه‌های کوانتومی و حسگرهای کوانتومی فراهم می‌کند.

🧪 نوبل شیمی ۲۰۲۵: چارچوب‌های فلزی-آلی (MOF)

کمیته نوبل، سوسومو کیتاگاوا، ریچارد رابسون و عمر یاغی را به دلیل تلاش‌هایشان برای توسعه "چارچوب‌های فلزی-آلی" (MOF)، نوع جدیدی از معماری مولکولی، شایسته دریافت جایزه نوبل شیمی دانست.

چارچوب‌های فلزی-آلی سازه‌هایی هستند که حاوی حفره‌های بزرگی می‌باشند و مولکول‌ها می‌توانند در آنها جریان یابند. این مواد پتانسیل عظیمی برای حل چالش‌های زیست‌محیطی و صنعتی دارند:

• کاربردها: برداشت آب از هوای خشک بیابان، استخراج آلاینده‌ها از آب، جذب کربن دی اکسید و ذخیره هیدروژن.
• سوسومو کیتاگاوا: نشان داد که گازها می‌توانند به داخل و خارج سازه‌های MOF جریان یابند و پیش‌بینی کرد که این چارچوب‌ها می‌توانند انعطاف‌پذیر باشند.
• ریچارد رابسون (۱۹۸۹): با ترکیب یون‌های مس و یک مولکول چهار بازویی، یک کریستال منظم و جادار شبیه به الماس با حفره‌های بی‌شمار ایجاد کرد.
• عمر یاغی: یک چارچوب فلزی-آلی بسیار پایدار ایجاد کرد و نشان داد که می‌توان آن را با استفاده از طراحی منطقی اصلاح کرد و خواص جدیدی به آن بخشید.

برخی محققان معتقدند که چارچوب‌های فلزی-آلی به دلیل پتانسیل عظیم خود، به ماده برتر قرن بیست و یکم تبدیل خواهند شد.

📜 نگاهی به تاریخچه و قوانین جایزه نوبل

جایزه نوبل بر اساس وصیت‌نامه آلفرد نوبل، شیمیدان و مبتکر سوئدی، که در سال ۱۸۹۵ امضا شد، تأسیس گردید. او بخش عمده‌ای از ثروت خود را برای اهدای جوایز به کسانی که بیشترین سود را به بشریت رسانده‌اند، اختصاص داد. اولین جایزه نوبل در سال ۱۹۰۱ اهدا شد.

شاخه‌های اصلی جایزه نوبل:

• فیزیک
• شیمی
• فیزیولوژی یا پزشکی
• ادبیات
• صلح

نوبل اقتصاد: جایزه نوبل اقتصاد یک جایزه یادبود است که در سال ۱۹۶۸ به مناسبت سیصدمین سالگرد تأسیس بانک مرکزی سوئد اضافه شد و بر اساس همان اصول جوایز نوبل اهدا می‌شود.

مؤسسات مسئول انتخاب برندگان:

قوانین مهم اهدای جایزه:

• تعداد برندگان: یک جایزه نوبل می‌تواند حداکثر بین سه نفر مشترک باشد. جایزه صلح می‌تواند به یک سازمان نیز اعطا شود.
• انتخاب پس از مرگ: برنده جایزه نوبل پس از مرگ قابل انتخاب نیست. با این حال، از سال ۱۹۷۴ اگر گیرنده پس از اعلام جایزه فوت کند، همچنان می‌تواند جایزه را دریافت کند.
• لغو جایزه: لغو جایزه نوبل امکان‌پذیر نیست و نه وصیت‌نامه نوبل و نه اساسنامه بنیاد نوبل به چنین احتمالی اشاره نکرده‌اند.