آیدین آغداشلو: هنر مانند پیاز است؛ هیچ اثری در خلأ درک نمی‌شود

دیدگاه آغداشلو: هنر مانند پیاز است

آیدین آغداشلو، نقاش برجسته، در این مراسم به ماهیت لایه‌لایه هنر اشاره کرد و بیان داشت که هنر مانند پیاز است و باید لایه‌های آن کنار زده شود تا به مغز آن رسید. او هدف خود را در آثارش، کشف معنای درونی خود دانست.

هنرمند چیزی جز بازگوکننده‌ی معنای درونی خود نیست. هنر مانند پیاز است؛ لایه‌لایه باید کنار زده شود تا به مغز شیرینش برسیم؛ البته اگر مغزی داشته باشد. هرآنچه در آثارم تغییر داده‌ام یا خلق کرده‌ام، در حقیقت تلاشی برای کشف همین معنای درونی بوده است.

آغداشلو به سابقه هنری خود اشاره کرد:

• آغاز نقاشی از سن پنج یا شش سالگی با کشیدن چهره یک دختربچه.
• فروش اولین تابلوی نقاشی در سن ۱۴ سالگی.
• ورود به عرصه تبلیغات و گرافیک در سن ۱۶ سالگی.
• تأکید بر اینکه نقاشی «خانه‌ی اصلی» او بوده و وسوسه آن هرگز رهایش نکرده است.

او همچنین به استقلال اثر هنری پس از خلق اشاره کرد و گفت که اثر هنری پس از خلق، دیگر متعلق به هنرمند نیست و مخاطب نیز در کشف معنای آن سهم دارد. او با ذکر مثالی از یک چکش رنگ‌شده، بیان کرد که معنا نه در تصویر، بلکه در مواجهه‌ی مخاطب با آن شکل می‌گیرد.

تحلیل سمیع‌آذر: هیچ اثری در خلأ درک نمی‌شود

علیرضا سمیع‌آذر، منتقد هنری، به تشریح جایگاه تاریخی و نظری مفهوم «از آن خودسازی» پرداخت. او این پدیده را متعلق به قرن بیستم دانست؛ دوره‌ای که با تقویت تئوری هنر، گسترش نقد هنری و نقش مؤثر رسانه‌ها در ارزیابی آثار همراه بود.

تحولات قرن بیستم و ظهور «از آن خودسازی»

سمیع‌آذر تحولات کلیدی این دوره را چنین برشمرد:

• عمومی شدن هنر: آثار هنری از مکان‌های خاص (کلیساها، کاخ‌ها) به سپهر عمومی راه یافتند.
• توجه به معنا: مردم به جایگاه معنا و اندیشه در آثار توجه کردند و صرفاً به جلوه‌های زیبایی‌شناختی اکتفا نکردند.
• گسترش تاریخ هنر: با افزایش موزه‌ها و مجموعه‌های هنری، تاریخ هنر به یک عادت عمومی تبدیل شد و آموزش آن در مراکز علمی رواج یافت.
• بازآفرینی آثار تاریخی: هنرمندان بسیاری گزیده‌ای از آثار شاخص تاریخی را دستمایه‌ی خلق آثار جدید خود قرار دادند.

نقش کانتکست (زمینه) در درک اثر

سمیع‌آذر تأکید کرد که از سال‌های میانی پس از جنگ جهانی دوم، بحث کانتکست در غرب گسترش یافت. نظریه‌پردازان دریافتند که هیچ اثری در خلأ درک نمی‌شود و پس‌زمینه‌ی تاریخی، جغرافیایی، فرهنگی و زیسته‌ی هنرمند در فهم آن نقش اساسی دارد.

او با ذکر مثال تابلوی «دوشیزگان آوینیون» پیکاسو، توضیح داد که تغییر کانتکست (مثلاً بازتولید آن با عنوان «دوشیزگان تهران») می‌تواند معنا و دلالت اثر را کاملاً متفاوت سازد. این قدرت تغییر کانتکست، امکان خلق معناهای تازه از طریق بازآفرینی آثار تاریخی در بستر جدید را فراهم می‌کند.

آغداشلو و نگاه انتقادی

سمیع‌آذر آثار آغداشلو را دارای نگاهی انتقادی و فلسفی نسبت به جهان معاصر دانست که در تاریخ هنر معاصر ایران نادر است. او آغداشلو را هنرمندی معرفی کرد که:

آغداشلو از مشق آثار کلاسیک آغاز کرد، اما هیچ‌گاه صرفاً به بازتولید وفادار نماند. او در آثارش عناصری می‌افزاید یا آن‌ها را مخدوش می‌کند تا گفت‌وگویی میان گذشته و اکنون برقرار سازد. او در طول بیش از پنج دهه، کانتکستی شخصی و منحصربه‌فرد برای آثارش ساخته است.

سخنرانان دیگر

در این مراسم علاوه بر آیدین آغداشلو و علیرضا سمیع‌آذر، نورا گودرزی (نویسنده کتاب) و کیانوش معتقدی (پژوهشگر و هنرمند) نیز به سخنرانی پرداختند.