احیای نمایشگاه‌های کتاب استانی با مدل ترکیبی و تمرکز بر عدالت فرهنگی

مهدی محسنی، معاون اقتصاد و فرهنگ خانه کتاب و ادبیات ایران، از احیای نمایشگاه‌های کتاب استانی پس از وقفه‌ای طولانی خبر داد. این رویدادها که پیش از شیوع کرونا به صورت گسترده در کشور برگزار می‌شدند، با هدف اصلی تمرکززدایی فرهنگی از پایتخت و تحقق عدالت فرهنگی دوباره در دستور کار قرار گرفته‌اند.

محسنی تأکید کرد که این نمایشگاه‌ها فرصتی برای مردم استان‌ها فراهم می‌کنند تا بدون نیاز به سفر به تهران، به تازه‌ترین آثار نشر کشور دسترسی داشته باشند و کتاب‌های دست‌اول و تازه‌چاپ را از ناشران معتبر خریداری کنند. علاوه بر این، برگزاری این رویدادها به تقویت اقتصاد فرهنگ محلی کمک می‌کند، زیرا کتابفروشان و ناشران بومی در کنار فعالان فرهنگی، برای رونق فرهنگ و اقتصاد شهر خود همکاری می‌کنند.

سیاست‌های کلیدی در دور جدید برگزاری

بازگشت نمایشگاه‌های استانی با تأکید بر سیاست‌های فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و به‌ویژه محور توسعه عدالت فرهنگی صورت گرفته است. معاون خانه کتاب و ادبیات ایران با اشاره به شرایط دشوار اقتصادی، تحریم‌ها و مشکلات تأمین کاغذ، بیان کرد که در شرایط سخت، رسالت فرهنگی سنگین‌تر می‌شود و تصمیم بر این شد که چراغ فرهنگ در استان‌ها دوباره روشن شود.

انتخاب خراسان شمالی به عنوان نخستین میزبان در دور جدید، بر مبنای سیاست عدالت فرهنگی بوده است. محسنی توضیح داد که تأکید بر توجه ویژه به استان‌های کم‌برخوردار و مناطقی است که امکانات فرهنگی محدودی دارند یا دسترسی سخت‌تری به مرکز کشور پیدا می‌کنند. علاوه بر خراسان شمالی، چند استان کم‌برخوردار دیگر نیز تا پایان سال ۱۴۰۴ در فهرست برنامه‌های خانه کتاب و ادبیات ایران قرار دارند.

نوآوری‌ها و تغییر رویکرد نمایشگاه‌ها

در دور جدید، رویکرد نمایشگاه‌ها از صرفاً فروش کتاب به جشنواره بزرگ استانی کتاب و کتاب‌خوانی تغییر یافته است. هدف این است که نمایشگاه‌ها به رویدادهای فرهنگی چندبُعدی تبدیل شوند. محسنی به دو نوآوری مهم اشاره کرد:

• هم‌افزایی نهادهای فرهنگی: برگزاری هم‌زمان نمایشگاه ملی کتاب دفاع مقدس و نمایشگاه کتاب استانی خراسان شمالی در یک مکان و به‌صورت مشترک میان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس، که نماد همدلی فرهنگی ملی است.
• تبدیل به جشن فرهنگی: ترکیب هنر، رسانه و ادبیات در برنامه‌های نمایشگاه برای افزایش میل عمومی به مطالعه. برگزاری برنامه‌هایی مانند تئاتر، پرفورمنس‌های فرهنگی، موسیقی، سینما متناسب با کتاب، فعالیت‌های کودک و نوجوان و کارگاه‌های کتاب‌خوانی، نمایشگاه را به یک جشن فرهنگی، آموزشی و تفریحی برای خانواده‌ها تبدیل می‌کند.

مدل ترکیبی فروش (حضوری و مجازی)

با توجه به واقعیت‌های جدید جامعه نشر، مدل جدید نمایشگاه‌های استانی به‌صورت ترکیبی (حضوری و مجازی) طراحی شده است. این تصمیم در پاسخ به تغییرات بنیادین زیر در صنعت نشر اتخاذ شده است:

تقویت اقتصاد محلی با بخش مجازی

بخش مجازی نمایشگاه به کتابفروشان و خریداران همان استان اختصاص دارد. کتابفروشان محلی از طریق سامانه «بازار کتاب» به شبکه سراسری فروش متصل می‌شوند و تخفیف‌ها و مزایای ویژه‌ای دریافت می‌کنند تا اقتصاد فرهنگی محلی تقویت شود.

راهکار برای ناشران غایب

برای حفظ عدالت در مشارکت ناشران سراسر کشور و حل مشکل هزینه‌های بالای سفر و اقامت، ناشرانی که امکان حضور فیزیکی ندارند، می‌توانند کتاب‌های خود را به خانه کتاب و ادبیات ایران تحویل دهند. این کتاب‌ها در غرفه‌ای به نام همان ناشر عرضه شده و سهم ناشر با تسویه‌حساب سریع و شفاف پرداخت می‌شود.