جمعیت کنونی جهان تنها ۷ درصد از کل انسان‌های تاریخ را تشکیل می‌دهد

تخمین جمعیت کل تاریخ بشر: ۱۱۷ تا ۱۴۰ میلیارد نفر

دستیابی به رقم دقیق جمعیت کل تاریخ بشر، به ویژه برای دوره‌های ماقبل تاریخ، با چالش‌های بزرگی همراه است، زیرا ثبت آمار رسمی و قابل اعتماد تنها از چند قرن اخیر رواج یافته است. با این حال، با مبنا قرار دادن تخمین‌ها از زمان ظهور انسان مدرن (حدود ۱۹۰ هزار سال پیش)، برآورد می‌شود که مجموع کلیه تولدها در طول تاریخ بشر بین ۱۱۷ تا ۱۴۰ میلیارد نفر بوده است.

این اختلاف فاحش بین جمعیت زنده (۸ میلیارد نفر) و تعداد کل انسان‌های متولد شده، ناشی از ماهیت کند و شکننده رشد جمعیت در طول بخش اعظم تاریخ است. پیش از انقلاب صنعتی و توسعه‌های پزشکی مدرن، میانگین طول عمر انسان بسیار کوتاه و نرخ مرگ‌ومیر، به ویژه در میان نوزادان و کودکان، فوق‌العاده بالا بود.

تنها در دو قرن اخیر است که نرخ رشد جمعیتی به طرز خیره‌کننده‌ای افزایش یافته است. برای مثال، در سال ۱۹۰۰ میلادی جمعیت جهان تنها ۱.۶ میلیارد نفر بود. این جهش عظیم به لطف انقلاب‌های متوالی در حوزه‌های:

• کشاورزی: افزایش بی‌سابقه تولید غذا.
• پزشکی: کاهش چشمگیر مرگ‌ومیر ناشی از بیماری‌های عفونی.
• صنعتی و بهداشت عمومی: بهبود استانداردهای زندگی.

با وجود این رشد عظیم در دوران اخیر، آمارها تأیید می‌کنند که بیش از ۹۳ درصد از تمام انسان‌هایی که تاکنون در سیاره زمین متولد شده‌اند، درگذشته‌اند.

آغاز مهاجرت ۲۰۰ هزار ساله انسان از آفریقا

برای درک بهتر این تفاوت، باید به زمان پیدایش و مهاجرت‌های آغازین گونه انسان خردمند بازگردیم. انسان‌های مدرن بین ۶۰ تا ۲۰۰ هزار سال پیش در قاره آفریقا پدیدار شدند و حدود ۶۰ هزار سال پیش از آفریقا خارج شدند. در طول بخش عمده‌ای از این بازه زمانی طولانی، هیچ سیستم ثبت آمار جمعیتی رسمی وجود نداشته است.

شرایط زندگی در آن دوران‌ها فوق‌العاده دشوار و شکننده بوده است. برای مثال، مدل‌های جمعیت‌شناختی تخمین می‌زنند که در عصر آهن در منطقه فرانسه، میانگین طول عمر انسان‌ها تنها بین ۱۰ تا ۱۲ سال بوده است. این رقم پایین به دلیل نرخ بالای مرگ‌ومیر نوزادان و کودکان بوده است.

راز بزرگ ۱۱۷ میلیارد انسان درگذشته

برآوردها نشان می‌دهد که نرخ تولد زنده در دوران باستان ممکن است به حدود ۸۰ تولد به ازای هر هزار نفر جمعیت می‌رسیده است. عواملی مانند مرگ زودرس، شیوع بیماری‌های واگیردار، دسترسی محدود به غذا و خطرات طبیعی مانع از رشد چشمگیر و پایدار جمعیت می‌شدند.

دفتر تحقیقات جمعیت آمریکا (PRB) با تلفیق دقیق داده‌های تاریخی و برآوردهای باستان‌شناسی، تخمین زده است که در مجموع حدود ۱۱۷ میلیارد تولد روی زمین رخ داده است. این محاسبات بر مبنای این فرض استوار است که ظهور انسان خردمند حدود ۱۹۰ هزار سال پیش رخ داده است.

محققان PRB تأکید می‌کنند که رقم ۱۱۷ میلیارد احتمالاً یک برآورد حداقلی است، زیرا مدل‌های آماری معمولاً تغییرات شدید و ناگهانی جمعیتی (مانند قحطی‌ها یا بیماری‌های همه‌گیر) را به صورت کامل در نظر نمی‌گیرند.

۱۵ درصد کل انسان‌های تاریخ، محصول قرن بیستم‌ هستند

برخی محققان با در نظر گرفتن نوسانات و خطاهای ذاتی در مدل‌سازی، تخمین می‌زنند که تعداد کل انسان‌هایی که تاکنون متولد شده‌اند، ممکن است بین ۱۲۰ تا ۱۴۰ میلیارد نفر متغیر باشد. حتی با بالاترین رقم، جمعیت کنونی جهان (۸ میلیارد نفر) تنها بین ۶ تا ۸ درصد از مجموع کل انسان‌های تاریخ را تشکیل می‌دهد.

دلیل اصلی پیدایش باور اشتباه در مورد پیشی گرفتن جمعیت زنده، ناشی از پدیده بی‌سابقه رشد انفجاری جمعیت در حدود دو قرن اخیر است. در طول بخش اعظم تاریخ، رشد جمعیت زمین بسیار کند بود:

از قرن نوزدهم به بعد، آهنگ رشد جمعیت به طور چشمگیری تسریع شد، به طوری که جمعیت جهان تقریباً در هر صد سال دو برابر شد. برآوردهای دقیق‌تر نشان می‌دهد که حدود ۱۵ درصد از کل جمعیت‌های تاریخ، صرفاً در قرن بیستم و بیست‌ویکم زیسته‌اند.

پیش‌بینی اوج جمعیتی ۱۰ میلیاردی تا ۲۰۶۰ میلادی

برای درک ابعاد این انفجار جمعیتی، می‌توان تمام تاریخ ۲۰۰ هزار ساله انسان خردمند را به یک دوره ۲۴ ساعته تشبیه کرد؛ در این مقیاس، رسیدن انسان‌ها به جمعیت‌های میلیاردی صرفاً در چند ثانیه پایانی شب اتفاق افتاده است.

پیش‌بینی‌های دموگرافیک کنونی نشان می‌دهند که جمعیت زمین احتمالاً تا اواسط قرن ۲۱ (سال‌های ۲۰۵۰ تا ۲۰۶۰) به اوج خود یعنی حدود ۱۰ تا ۱۱ میلیارد نفر خواهد رسید و پس از آن، ممکن است رشد متوقف شده و به تدریج جمعیت ثابت یا حتی شروع به کاهش کند.

در نهایت، با توجه به تمام شواهد و مدل‌های آماری، تصور اینکه تعداد انسان‌های زنده بیشتر از کل مردگان تاریخ باشد، یک مغالطه است. از زمان پیدایش انسان خردمند، بین ۱۱۷ تا ۱۴۰ میلیارد انسان بر روی زمین زندگی کرده‌اند و تنها بخش بسیار کوچکی از این مجموع، یعنی تقریباً ۸ میلیارد نفر، امروز در قید حیات هستند.