ریسک فروپاشی صلح موقت در غزه؛ ابهامات مرحله دوم طرح ترامپ و نگرانی اعراب

مرحله دوم اجرای طرح صلح ۲۰ بندی «دونالد ترامپ» برای پایان دادن به جنگ غزه، که شامل عقب‌نشینی اسرائیل و خلع سلاح حماس است، با ریسک جدی از سرگیری درگیری‌ها مواجه است. تحلیلگران معتقدند که موفقیت یا شکست این طرح در گرو اجرای دقیق مرحله دوم آن است، اما ابهامات و کارشکنی‌های احتمالی، صلح موقت را در معرض فروپاشی سریع قرار داده است.

یک دیپلمات غربی در گفتگو با فایننشال تایمز، احتمال کارشکنی طرفین را مطرح کرده است:

«این احتمال وجود دارد اسرائیل به این بهانه که احساس کند حماس خلع سلاح نمی‌شود، حملات نظامی را از سر بگیرد، در حالی که حماس نیز چنانچه احساس کند اسرائیل نمی‌خواهد عقب‌نشینی کند، با خلع سلاح موافقت نکند.»

در حالی که مرحله نخست طرح بر آتش‌بس و تبادل اسرا متمرکز بود، مرحله دوم که شامل خروج نیروهای اسرائیلی و خلع سلاح حماس است، نقطه تعیین‌کننده طرح محسوب می‌شود.

نیروی ثبات بین‌المللی (ISF): ابهامات و انتظارات

یکی از محورهای اصلی طرح ترامپ، تشکیل «نیروی ثبات بین‌المللی» (ISF) برای پر کردن خلأ امنیتی پس از خروج اسرائیل است. آمریکا امیدوار است کشورهای عربی و مسلمان تأمین‌کننده نیروهای نظامی و منابع مالی این طرح باشند، اما جزئیات مربوط به این نیرو همچنان مبهم است:

• اندازه و ترکیب: ابهام در مورد تعداد نیروها و کشورهای مشارکت‌کننده.
• اختیارات فرماندهی: نامشخص بودن ساختار فرماندهی و اختیارات عملیاتی ISF.
• نقش عملیاتی: انتظار می‌رود این نیرو صرفاً معطوف به حفظ موضع، کمک‌های بشردوستانه و نظارت بر آتش‌بس باشد.

یک دیپلمات غربی تأکید کرد که انتظار نمی‌رود این نیرو وارد درگیری با حماس شود یا اقدام به خلع سلاح آن کند. با این حال، استقرار آن می‌تواند ازسرگیری درگیری را برای طرفین دشوارتر سازد.

حاکمیت غزه و هیئت صلح

بر اساس طرح ترامپ، اداره نوار غزه به یک کمیته تکنوکرات فلسطینی سپرده خواهد شد و نهادی بین‌المللی به نام «هیئت صلح» بر آن نظارت خواهد کرد. این هیئت تحت ریاست ترامپ بوده و شامل چهره‌هایی نظیر «تونی بلر» و «سران دولت» می‌شود. دیپلمات‌ها بر لزوم تعیین سریع نقش و اختیارات ISF و نهادهای اداره‌کننده تأکید دارند.

دیپلمات غربی هشدار داد که خطر فروپاشی طرح وجود دارد، زیرا حماس همچنان در غزه حضور خواهد داشت و تا زمانی که طرح نیروی ثبات و برنامه حاکمیتی به اجرا درنیاید، ثبات تضمین نخواهد شد.

ترامپ از کشورهای عربی و مسلمان انتظار دارد که علاوه بر تأمین سربازان ISF، میلیاردها دلار نیز صرف بازسازی غزه کنند.

نگرانی کشورهای عربی از تغییرات نتانیاهو

یکی دیگر از موانع بالقوه طرح، تغییراتی است که «بنیامین نتانیاهو»، نخست‌وزیر اسرائیل، در نسخه اولیه طرح اعمال کرده است. کشورهای عربی و مسلمان نگران این تغییرات هستند که در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل به آنها ارائه شده بود.

منابع دیپلماتیک گزارش داده‌اند که نتانیاهو موارد زیر را تغییر داده است:

• جدول زمانی خروج: تغییر در زمان‌بندی و مواضع مربوط به خروج نظامیان اسرائیلی.
• نقش تشکیلات خودگردان: کاهش نقش تشکیلات خودگردان فلسطین در طرح.

این تغییرات نارضایتی کشورهای عربی را برانگیخته و آنها خواستار اصلاح آن هستند، اما ترجیح داده‌اند تا پایان مرحله اول آتش‌بس از اعتراض علنی خودداری کنند.

مذاکرات برای تأمین نیرو و مخالفت با نظارت سازمان ملل

مقامات آمریکایی در حال مذاکره با چندین کشور برای اعزام نیرو به ISF هستند. فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) نیز در حال تدارک برای استقرار حدود ۲۰۰ سرباز در اسرائیل برای کمک به نظارت بر آتش‌بس است. آمریکا تأکید کرده که سربازان خود را به غزه اعزام نخواهد کرد و تنها در یک مرکز کنترل مشترک در اسرائیل مشارکت می‌کند.

انتظار می‌رود کشورهای مسلمان از جمله قطر، مصر، ترکیه، امارات و اندونزی ستون اصلی نیروی ISF باشند. با این حال، بسیاری از کشورهای غربی از اعزام نیرو اکراه دارند، زیرا نگرانند که نیروهایشان به عنوان نیروی اشغالگر تلقی شوند.

فرانسه و بریتانیا مایلند ISF تحت مأموریت سازمان ملل عمل کند، اما اسرائیل به دلیل سابقه مخالفت با نهادهای سازمان ملل، به شدت با این ایده مخالف است.

احتیاط کشورهای اسلامی و شرط راه‌حل دو دولتی

استقرار نیروی ISF اولین باری خواهد بود که یک نیروی عمدتاً مسلمان در منطقه مستقر می‌شود و همچنین اولین باری است که اسرائیل به نیروهای خارجی اجازه ورود به سرزمین‌های فلسطینی را می‌دهد. در حالی که ترکیه و اندونزی تمایل به اعزام نیرو نشان داده‌اند، بسیاری از کشورهای عربی احتیاط به خرج داده‌اند.

دلایل احتیاط کشورهای عربی:

• عدم تلقی به عنوان مجری دستورات اسرائیل.
• نگرانی از ورود نیروهایشان به درگیری.

برخی از این کشورها مشارکت خود را مشروط به ایجاد یک چارچوب سیاسی معتبر برای راه‌حل دو دولتی کرده‌اند. کشورهای عربی نیز مانند فرانسه و انگلیس، مایلند این نیرو تحت نظارت سازمان ملل باشد، اما مقاومت شدید اسرائیل در برابر این اقدام پیش‌بینی می‌شود.