پیشنهاد ۱.۲ میلیارد دلاری پاکستان به آمریکا در بندر پسنی؛ نگرانی‌های راهبردی ایران

ژنرال عاصم منیر، رئیس ستاد ارتش پاکستان، به ایالات متحده پیشنهاد داده است تا با سرمایه‌گذاری حدود ۱.۲ میلیارد دلار در بندر پسنی واقع در جنوب ایالت بلوچستان، حضور خود را در این منطقه راهبردی تقویت کند. این اقدام، که در نزدیکی بندر گوادر (محور همکاری اقتصادی چین و اسلام‌آباد) و در دهانه اقیانوس هند صورت می‌گیرد، تحولی مهم در صحنه منطقه‌ای محسوب می‌شود و نگرانی‌های فزاینده‌ای را در تهران برانگیخته است.

ایران به دقت پیامدهای احتمالی حضور آمریکا بر منافع خود را زیر نظر دارد، به‌ویژه در شرایطی که تهران در تلاش است نقش بندر چابهار را به عنوان مرکز تجاری پیونددهنده هند با آسیای مرکزی تقویت کند.

حساسیت ژئوپلیتیکی بندر پسنی برای ایران

کارشناسان علوم سیاسی معتقدند که پروژه پسنی می‌تواند نقشه نفوذ دریایی و تجاری در جنوب آسیا را بازترسیم کرده و ابعاد جدیدی به رقابت میان واشنگتن، پکن، دهلی‌نو و تهران بیفزاید.

بندر پسنی در میانه ساحل مکران واقع شده و یکی از نزدیک‌ترین نقاط قابل توسعه به مرز ایران است. این موقعیت جغرافیایی، حساسیت ژئوپلیتیکی بالایی برای تهران ایجاد می‌کند:

• فاصله تا مرز ایران: حدود ۱۶۰ کیلومتر.
• فاصله تا بندر چابهار: نزدیک به ۲۸۰ کیلومتر.

این نزدیکی، بندر پسنی را در حوزه نظارت عملیاتی تهران قرار می‌دهد. بنابراین، هرگونه حضور احتمالی آمریکا در آن، چه به شکل سرمایه‌گذاری و چه مدیریت لجستیکی، منبع نگرانی راهبردی برای ایران خواهد بود.

ارتباط با لغو معافیت‌های چابهار

این تحولات پس از لغو معافیت‌های ویژه بندر چابهار از سوی ایالات متحده در سپتامبر ۲۰۲۵ رخ داده است. این اقدام آمریکا می‌تواند با هدف تقویت نفوذ در همسایگی ایران و چین و نیز فشار بر پروژه مشترک ایران و هند در چابهار، واشنگتن را به سمت یافتن گزینه‌هایی در سواحل پاکستان سوق دهد.

لغو معافیت آمریکا سبب شده است که سرمایه‌گذاران بین‌المللی در همکاری با پروژه چابهار محتاط‌تر شوند. در مقابل، حضور احتمالی واشنگتن در پسنی ممکن است رقابت در مسیرهای حمل‌ونقل شمال – جنوب را تشدید کند.

«موضع ایران هنوز محتاطانه و در حالت انتظار است، زیرا پروژه پسنی هنوز به‌طور نهایی شکل نگرفته و تهدید در حال حاضر بالقوه است نه بالفعل.»

مزیت‌های ساختاری چابهار و راهکارهای ایران

با وجود رقابت احتمالی، بندر چابهار مزیت‌های ساختاری مهمی دارد؛ این بندر تنها نقطه‌ای است که ایران را به شبکه راه‌آهن داخلی و سپس به آسیای مرکزی و روسیه متصل می‌کند. برای حفظ موقعیت راهبردی، کارشناسان بر این باورند که ایران باید اقدامات زیر را تسریع کند:

• تسریع تکمیل خط راه‌آهن چابهار–زاهدان.
• ارائه تضمین‌های سرمایه‌گذاری به شرکای آسیایی.

واکنش احتمالی ایران در برابر هرگونه حضور آمریکایی در پسنی بر سه پایه استوار خواهد بود:

1. تقویت پروژه چابهار: از طریق تسریع اتصال آن به راه‌آهن و جذب شرکای آسیایی غیرغربی.
2. گفت‌وگوی راهبردی با پاکستان: برای اطمینان از آن‌که پسنی به پایگاهی با ماهیت نظامی تبدیل نشود.
3. تنوع‌بخشی به مشارکت‌های تجاری: برای کاهش اثر تحریم‌های آمریکا و تخفیف فشارهای اقتصادی.

تأثیر بر روابط ایران و پاکستان

این پروژه می‌تواند بر اعتماد متقابل میان تهران و اسلام‌آباد تأثیر بگذارد. ایران می‌داند که پاکستان در پی تعادل میان محورهای بزرگ (چین، ایالات متحده و کشورهای خلیج فارس) است. با این حال، کارشناسان تأکید می‌کنند:

• اگر بندر پسنی به پایگاه نظامی یا اطلاعاتی آمریکا تبدیل شود، تأثیر منفی بر روابط دوجانبه خواهد داشت.
• آنچه برای تهران اهمیت دارد، جلوگیری از نظامی‌سازی سواحل مکران است و ترجیح می‌دهد این منطقه عرصه‌ای برای همکاری اقتصادی باشد.
• اگر پروژه صرفاً اقتصادی و لجستیکی باقی بماند، ایران واکنش حساسی نشان نخواهد داد.

یک دیپلمات پیشین ایرانی و کارشناس امور پاکستان معتقد است که هرگونه سرمایه‌گذاری خارجی در بلوچستان به نفع امنیت تهران است، زیرا توسعه اقتصادی می‌تواند به کاهش تحرکات مسلحانه و گرایش‌های تجزیه‌طلبانه کمک کند. او تأکید کرد که روابط تهران و اسلام‌آباد بر پایه درک امنیتی متقابل استوار است و پروژه پسنی در حال حاضر منبع نگرانی عمده‌ای برای ایران محسوب نمی‌شود.

رقابت آمریکا و چین در پاکستان

پروژه پسنی تنها بر ایران تأثیر نمی‌گذارد، بلکه منافع چین را نیز به‌طور مستقیم درگیر می‌کند و ممکن است موجب تشدید رقابت آمریکا و چین در داخل پاکستان شود. این امر اسلام‌آباد را به نقطه تماس میان دو قدرت بزرگ تبدیل می‌کند. در نتیجه، این تحولات احتمالاً موجب افزایش همکاری ایران و چین در زمینه‌های اقتصادی، امنیتی و مسیرهای منطقه‌ای خواهد شد.