مرمت قلعه ناصری ایرانشهر؛ از تأمین اعتبار شهرداری تا اتمام پروژه ۲ میلیارد تومانی نورپردازی

چالش‌های فرسایش و مسئولیت تأمین اعتبار

با گذر زمان، تغییر کاربری‌ها و عدم توجه به نگهداری اصولی این میراث تاریخی، بخش‌هایی از بنا دچار فرسایش شده و قسمت‌هایی از دیواره و برج‌های قلعه ریخته است که نیازمند مرمت و بازسازی می‌باشد. همچنین، حضور گسترده دست‌فروشان در اطراف قلعه، به فرسایش بیشتر آن دامن زده است. توجه به احیای این اثر تاریخی، علاوه بر حفظ میراث فرهنگی، می‌تواند به رونق گردشگری و اشتغال در منطقه کمک کند.

مالکیت و قوانین تأمین بودجه

معاون میراث‌فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی سیستان و بلوچستان، اصلی‌ترین عامل در مورد بناهای تاریخی را موضوع مالکیت بنا دانست و تصریح کرد:

مالکیت قلعه ناصری شهرستان ایرانشهر، در اختیار شهرداری است و طبق قوانین ابلاغی، اعتباری که برای مرمت بناهای تاریخی با مالکیت دولتی باید هزینه شود، از سمت همان ارگان دولتی باید تأمین شود. در مورد بناهایی که مالکیت آن‌ها با شهرداری است، باید هزینه از محل اعتبارات همان دستگاه تأمین شود و پس از آن، فرآیند مرمت با نظارت میراث فرهنگی انجام خواهد شد.

وی افزود: تنها در مواقعی که مرمت اضطراری پیش بیاید، میراث فرهنگی با اختصاص اعتبار، فرآیند مرمت را انجام می‌دهد.

اعتبارات حداقلی میراث فرهنگی

اداره کل میراث فرهنگی استان در سه سال مالی گذشته اعتباراتی را برای ترمیم اضطراری قلعه ناصری ایرانشهر هزینه کرده است. این اعتبارات بیشتر در حد استحکام‌بخشی جداره‌ها و جرزهای بنا بوده است. در واقع، طی سه سال گذشته، هر سال اعتباری حداقلی در نظر گرفته شد تا از تخریب بیشتر جلوگیری شود.

معاون میراث فرهنگی استان خاطرنشان کرد که شرح خدمات لازم برای مرمت تهیه و به شهرداری ارائه شده است تا پیگیر تأمین اعتبار باشند.

اقدامات شهرداری ایرانشهر: ترمیم و توسعه محیطی

معاون شهرداری شهرستان ایرانشهر از آغاز عملیات ترمیم و توسعه محیطی قلعه خبر داد و اعلام کرد که این پروژه حداکثر تا دو یا سه ماه آینده به نتیجه می‌رسد. شهرداری با میراث فرهنگی توافق کرده است که بازسازی قلعه به‌طور اختصاصی و ویژه با ورود مستقیم شهرداری انجام شود.

جزئیات پروژه در حال اجرا

اقدامات شهرداری در حال حاضر شامل موارد زیر است:

• کف‌سازی: کف‌سازی اطراف قلعه ناصری در حال اجرا است. در ضلع جنوبی (ورودی قلعه)، سنگ‌فرش کوبیک در حال انجام است و تبدیل به پیاده‌رو می‌شود.
• ترمیم دیوار غربی: دیوار قلعه در ضلع غربی ترمیم شده و بخش نیازمند بازسازی نیز در دست اقدام پیمانکار قرار دارد. پیمانکار در حال آماده‌سازی «کاه‌گل» مناسب است که به‌دلیل پوسیدگی گل، زمان‌بر است.
• نورپردازی: قرارداد نورپردازی بسته شده و خرید تجهیزات انجام شده است. مبلغ هزینه نورپردازی بالغ بر دو میلیارد تومان است که در محدوده بلوار ابوذر اجرا خواهد شد.
• پاکسازی: پاکسازی به‌صورت شبانه انجام می‌شود، اما معاون شهرداری از عدم همکاری مردم در رعایت نظافت شهری گلایه کرد.

توسعه فضای شمالی قلعه

در سراسر ضلع شمالی قلعه، پارکی قرار دارد که به بازار روز و مرکز شهر پیوسته است. در این پارک نیز کف‌سازی اطراف و نورپردازی در حال اجرا است. همچنین، عملیات آسفالت‌ریزی پارکینگ ضلع شمالی قلعه انجام شد تا پارکینگ اختصاصی برای بازدیدکنندگان پارک و قلعه ایجاد شود.

علاوه بر این، اقداماتی در زمینه ایجاد فضاهای تجمع اجتماعی و خانوادگی، فست‌فود و محل‌های نشیمن شبانه در فضای شمالی در دست بررسی است. لایحه آن به شورا ارائه شده و در صورت تصویب، این طرح نیز ظرف دو تا سه ماه آینده اجرا خواهد شد.

میراث تاریخی، سرمایه‌ای برای توسعه پایدار

حفظ بناهای تاریخی سیستان و بلوچستان نه تنها اقدامی فرهنگی، بلکه ضرورتی برای توسعه پایدار استان است. این آثار، پل ارتباطی میان گذشته و آینده هستند و با حفظ آن‌ها می‌توان پیوند هویت تاریخی مردم منطقه را تقویت کرد. مرمت و نگهداری اصولی این بناها، زمینه‌ساز جذب گردشگران داخلی و خارجی و ایجاد فرصت‌های اقتصادی تازه خواهد بود.

آگاهی‌بخشی و مشارکت مردم در حفاظت از میراث تاریخی، اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا هر بنای تاریخی زمانی زنده می‌ماند که در زندگی روزمره مردم جایگاه داشته باشد. نگاه به بناهای تاریخی باید از سطح تزئینی فراتر رفته و به‌عنوان سرمایه‌ای فرهنگی و اقتصادی در برنامه‌ریزی‌های توسعه‌ای استان مورد توجه جدی قرار گیرد.