توقف پروژه تراموا در تهران؛ «متروباس سه کابین» جایگزین شد

پروژه تراموا به عنوان یکی از طرح‌های نوین حمل‌ونقل شهری در تهران، با اهداف بلندپروازانه‌ای چون کاهش ترافیک، بهبود کیفیت هوا و ارتقاء زیرساخت‌های عمومی مطرح شد. با این حال، این طرح که سال‌ها در محافل مدیریتی مطرح بود و حتی پس از احیای مجدد و انجام تست‌های اولیه، هرگز به مرحله بهره‌برداری نرسید و اکنون با معرفی «متروباس سه کابین» به عنوان جایگزین، عملاً از دستور کار توسعه شهری پایتخت خارج شده است.

رویای دیرینه حمل‌ونقل شهری

ایده راه‌اندازی سیستم تراموا در تهران سابقه‌ای طولانی دارد. این طرح نخستین بار در دهه ۱۳۸۰ با هدف توسعه گردشگری و تسهیل حمل‌ونقل در محدوده بازار تهران مطرح شد، اما به دلیل چالش‌های مالی و تغییر اولویت‌های مدیریت شهری، به حاشیه رفت.

با آغاز دوره مدیریت علیرضا زاکانی در شهرداری تهران، این ایده بار دیگر به عنوان یکی از آرمان‌های دیرینه حمل‌ونقل شهری جان تازه‌ای گرفت. در راستای عملیاتی‌سازی این طرح:

• در شهریورماه ۱۴۰۲، تفاهم‌نامه‌ای مشترک میان شهرداری تهران و وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح برای اجرای پروژه احداث تراموا امضا شد.
• سخنگوی شهرداری تهران در آن زمان تأکید کرد که تراموا یک شیوه رایج و محبوب در شهرهای بزرگ جهان است.
• مطالعات انجام‌شده نشان می‌داد که احداث تراموا در برخی مسیرها، به‌ویژه در مقایسه با خطوط اتوبوس تندرو (BRT)، از توجیه فنی و اقتصادی بیشتری برخوردار است.

علیرضا زاکانی، شهردار تهران، در تیرماه ۱۴۰۲ در خصوص مزایای این سیستم اظهار داشت:

تراموا یک پنجم مترو هزینه دارد و دو سوم مترو خدمت ارائه می‌کند.

تراموا در ایستگاه بلاتکلیفی متوقف شد

با وجود وعده‌های مکرر مدیران شهری، روند اجرای پروژه تراموا با تغییرات پی‌درپی در وعده‌ها و تاریخ‌های اعلام‌شده مواجه شد. در آبان‌ماه ۱۴۰۲، شهردار تهران از آغاز مطالعات مقدماتی برای اجرای تراموا در دو یا سه مسیر شهری خبر داد.

در بهمن ماه ۱۴۰۳، دو رام تراموا از کشور چین وارد تهران شد و تست‌های اولیه آن در خیابان‌های پایتخت انجام گرفت. شهرداری نتایج این تست‌ها را موفقیت‌آمیز اعلام کرد و پروژه را در مسیر اجرا دانست.

تعلل و ناهماهنگی میان نهادها

یکی از بزرگترین چالش‌های این پروژه، نبود هماهنگی و شفافیت میان نهادهای شهری بود. مهدی چمران، رئیس شورای شهر تهران، بارها به صورت علنی از عدم دریافت گزارش‌های رسمی درباره تست‌ها، واردات و قیمت تراموا ابراز بی‌اطلاعی کرد. این اظهارات نشان‌دهنده تعلل و نبود اجماع مدیریتی در اجرای طرح بود:

• ۳۰ شهریور ۱۴۰۴: چمران اعلام کرد که شورا هنوز نظر رسمی اعلام نکرده و منتظر گزارش شهرداری است.
• ۵ مرداد ۱۴۰۴: وی تأکید کرد که گزارش کار، بازدید فنی و گزارشی درباره قیمت تراموا به شورا ارائه نشده است.
• ۱۴ مرداد ۱۴۰۴: رئیس شورای شهر مجدداً اعلام کرد که تست تراموا با حضور شورا انجام نشده و نتایج رسمی تست ارسال نشده است.

متروباس سه کابین جایگزین تراموا می‌شود

در نهایت، با کنار گذاشته شدن پروژه تراموا، مسیر توسعه حمل‌ونقل عمومی تهران به سمت «متروباس» تغییر کرد. احمد قیومی، مدیرعامل شرکت واحد اتوبوسرانی تهران، اعلام کرد که توسعه متروباس‌های سه کابین به عنوان جایگزین در دستور کار قرار گرفته است؛ گزینه‌ای که از نظر ظرفیت و زیرساخت، سازگارتر با شرایط فعلی پایتخت ارزیابی شده است.

تجربه پروژه تراموا نشان داد که نبود هماهنگی میان نهادهای شهری، فقدان گزارش‌دهی شفاف و تغییرات مکرر در اولویت‌ها، می‌تواند هر پروژه بزرگ شهری را به توقف بکشاند. کارشناسان هشدار می‌دهند که در صورت عدم برنامه‌ریزی دقیق، اجماع نهادی و تأمین مالی مشخص، طرح متروباس نیز ممکن است به سرنوشتی مشابه تراموا دچار شود؛ طرحی که با وعده‌های متعدد آغاز شد اما پیش از بهره‌برداری، از مسیر توسعه شهری خارج شد.