هشدار رئیس سازمان هواشناسی: مخاطرات اقلیمی دومین ریسک بزرگ سرمایه‌گذاری جهانی است

هشدار رئیس سازمان هواشناسی: مخاطرات اقلیمی دومین ریسک بزرگ سرمایه‌گذاری جهانی است

سحر تاجبخش مسلمان، رئیس سازمان هواشناسی کشور، با تأکید بر اینکه تغییرات اقلیمی منجر به افزایش تعداد و شدت مخاطرات طبیعی شده است، خواستار سرمایه‌گذاری جدی در سامانه‌های هشدار سریع و پایش اقلیم شد. وی با استناد به گزارش‌های جهانی، پدیده‌های مخاطره‌آمیز را دومین تهدید بزرگ از نظر ریسک سرمایه‌گذاری اقتصادی در بازه‌های دوساله و ده‌ساله معرفی کرد.

اولویت‌های سندای و ریسک اقتصادی

رئیس سازمان هواشناسی با اشاره به اولویت‌های تعیین‌شده در چارچوب سندای، تصریح کرد که موضوع سامانه‌های هشدار چندمخاطره و هشدار سریع به‌عنوان یکی از اولویت‌های اصلی (هدف هفتم) مورد تأکید قرار گرفته است تا دسترسی عمومی به این سامانه‌ها فراهم شود.

در گزارش‌های مرکز اقتصاد جهانی، پدیده‌های مخاطره‌آمیز از نظر ریسک سرمایه‌گذاری اقتصادی جزو مهم‌ترین تهدیدها محسوب می‌شوند و در حال حاضر نیز دومین مخاطره‌ای هستند که بیشترین ریسک را برای سرمایه‌گذاری ایجاد می‌کنند؛ ازاین‌رو توجه به وضعیت هوا و اقلیم اهمیت زیادی دارد.

روند نگران‌کننده افزایش دما در جهان و ایران

به گفته تاجبخش مسلمان، با افزایش دمای هوا، هم فراوانی پدیده‌های حدی بیشتر شده و هم شدت آن‌ها. طبق سناریوهای افزایش دما به میزان ۱.۵ تا چهار درجه، تعداد امواج گرمایی در بازه‌های ده‌ساله تا ۹.۴ برابر افزایش یافته و در سناریوی چهار درجه‌ای، میانگین دما حدود پنج درجه بیشتر می‌شود.

افزایش بی‌سابقه دمای جهانی

بر اساس آخرین گزارش سازمان هواشناسی جهانی، تا پایان سال ۲۰۲۴، روند افزایش دما نسبت به دوره پیش از انقلاب صنعتی، به‌ویژه از دهه ۱۹۹۰ به بعد، با شیبی تند ادامه یافته است. سال ۲۰۲۴ یکی از گرم‌ترین سال‌های تاریخ بود و در برخی ماه‌ها میانگین دمای جهانی از آستانه ۱.۵ درجه بالاتر از دوران پیشاصنعتی عبور کرد؛ آستانه‌ای که عبور از آن، خطر نابودی اکوسیستم‌های زمین را به‌دنبال دارد.

افزایش دما در مناطق مختلف جهان به شرح زیر بوده است:

منطقه خاورمیانه نیز از گرم‌ترین نواحی کره زمین بود. ایران نیز در سال گذشته با افزایش محسوس دما و تغییر الگوی بارش مواجه شد؛ به‌ویژه در جنوب کشور و استان سیستان‌وبلوچستان که شاهد افزایش رخداد پدیده‌های حدی و بارش‌های غیرمتعارف بود.

بحران منابع آب و خشکسالی بی‌سابقه

داده‌های جهانی نشان می‌دهد که بین سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۳، جهان یکی از بدترین دوره‌های کاهش ذخیره آب‌های شیرین را تجربه کرده است. مدل‌های پیش‌بینی هیئت بین‌دولتی تغییر اقلیم (IPCC) نیز حاکی از آن است که در دهه‌های آینده شاخص خشکی در منطقه ما به‌شدت افزایش یافته و هم‌زمان تبخیر و تعرق نیز روندی صعودی خواهد داشت.

در ایران، طی ۵۰ سال گذشته:

• میانگین بارش سالانه حدود ۸۵ میلی‌متر کاهش یافته است.
• دمای هوا در هر دهه حدود ۰.۴ درجه افزایش داشته است.

شاخص‌های خشکسالی نشان می‌دهند که سال ۱۴۰۳ از نظر بارش سومین سال خشک کشور بوده و از نظر ترکیب بارش و تبخیر، خشک‌ترین سال طی دوره ۱۳۷۵ تا ۱۴۰۳ محسوب می‌شود.

ضرورت راه‌اندازی سامانه هشدار سریع چندمخاطره

بر اساس هدف هفتم سندای، راه‌اندازی سامانه هشدار سریع چندمخاطره از اولویت‌های اصلی کشور است. وی توضیح داد که سه مؤلفه اصلی برای اجرای این سامانه‌ها وجود دارد:

1. داده‌های مرتبط با مخاطره (در اختیار سازمان هواشناسی)
2. اطلاعات مربوط به آسیب‌پذیری زیرساخت‌ها
3. اطلاعات جمعیت در معرض خطر

این داده‌ها باید به‌صورت لایه‌های اطلاعاتی روی پیش‌بینی‌های هواشناسی قرار گیرند تا هشدارهای تأثیرمحور صادر شود.

رئیس سازمان هواشناسی با اشاره به سیستم هشدارهای سه‌سطحی (زرد، نارنجی و قرمز)، یادآور شد که گاهی ممکن است هشدار سطح پایین صادر شود اما یک مخاطره بسیار شدید با احتمال وقوع پایین رخ دهد؛ یا برعکس، مخاطره‌ای با شدت کمتر ولی احتمال بالاتر اتفاق بیفتد. نمونه‌ای از این موارد، سیلاب شدید استهبان بود که با وجود هشدار سطح پایین، شدت بسیار زیادی داشت.

وی در پایان تأکید کرد که برای کاهش اثرات تغییر اقلیم و ارتقای تاب‌آوری کشور در برابر پدیده‌های حدی، سرمایه‌گذاری در سامانه‌های هشدار سریع و پایش اقلیم باید به‌صورت جدی در دستور کار همه نهادهای مرتبط قرار گیرد.