رشد ۴۵٪ سرمایه‌گذاری و رکورد ۴۵ هزار میلیارد تومانی ضمانت‌نامه‌ها در زیست‌بوم نوآوری

رشد ۴۵٪ سرمایه‌گذاری و رکورد ۴۵ هزار میلیارد تومانی ضمانت‌نامه‌ها در زیست‌بوم نوآوری

دبیر انجمن سرمایه‌گذاری خطرپذیر کشور در نخستین رویداد جایزه تامین مالی فناوری و نوآوری ایران، گزارش سال ۱۴۰۳ زیست‌بوم نوآوری را منتشر کرد. این گزارش از رشد چشمگیر ۴۵ درصدی سرمایه‌گذاری‌ها و رکورد ۴۵ هزار میلیارد تومانی ضمانت‌نامه‌ها خبر می‌دهد که نشان‌دهنده تثبیت زیرساخت‌های مالی در این حوزه است.

جزئیات گزارش سالانه تأمین مالی نوآوری

انجمن سرمایه‌گذاری خطرپذیر از سال ۱۳۹۱ به‌صورت سالانه گزارشی از عملکرد اعضای خود منتشر می‌کند که تنها مرجع رسمی ارزیابی نهاد‌های تخصصی تأمین مالی در زیست‌بوم نوآوری کشور به شمار می‌رود. از سال گذشته، عنوان این سند به «گزارش تأمین مالی زیست‌بوم فناوری و نوآوری کشور» تغییر یافته و محتوای آن به‌صورت ملی منتشر می‌شود.

در گزارش سال ۱۴۰۳، مجموعه‌ای از داده‌های تازه اضافه شده تا تصویر جامع‌تری از وضعیت تأمین مالی نوآوری ارائه شود. این گزارش شامل شش ضمیمه و دو فصل جدید است:

• ضمایم: اوراق مالی شرکت‌های دانش‌بنیان، پذیرش در فرابورس، اعتبار مالیاتی معاونت علمی، عملکرد صندوق نوآوری، فعالیت شتاب‌دهنده‌ها و صندوق‌های جسورانه بورسی.
• فصول جدید: ارزش‌گذاری و سکو‌های تأمین مالی جمعی.

این گزارش هم‌اکنون در سایت انجمن در دسترس عموم قرار دارد.

جهش ۴۵ درصدی سرمایه‌گذاری با غلبه بخش خصوصی

در پایان سال ۱۴۰۳، تعداد اعضای انجمن به ۱۶۴ نهاد رسید که شامل صندوق‌های پژوهش و فناوری، شرکت‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر، سکو‌های تأمین مالی جمعی، صندوق‌های جسورانه بورسی و شرکت‌های شتاب‌دهی است. مجموع سرمایه‌گذاری اعضا با رشد ۴۵ درصدی نسبت به سال گذشته، از ۱۰ هزار میلیارد به بیش از ۱۶ هزار میلیارد تومان رسیده است.

نکته حائز اهمیت این است که ۸۴ درصد از این سرمایه‌ها توسط بخش غیردولتی (خصوصی) تأمین شده است که نشان‌دهنده نقش پررنگ این بخش در توسعه نوآوری است.

از نظر تعداد نهاد‌های تخصصی فعال در این حوزه، استان تهران رتبه نخست را دارد و پس از آن استان‌های اصفهان و خراسان رضوی در جایگاه دوم و سوم قرار گرفته‌اند.

ترکیب و الگوی سرمایه‌گذاری‌ها

بررسی ترکیب سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده در سال ۱۴۰۳ نشان‌دهنده تنوع در روش‌های تأمین مالی است:

• سرمایه‌گذاری مستقیم: ۱۱ هزار و ۴۳۶ میلیارد تومان
• سرمایه‌گذاری در پروژه‌ها: ۳۴۸۹ میلیارد تومان
• سرمایه‌گذاری غیرمستقیم: حدود هزار میلیارد تومان

صندوق‌های پژوهش و فناوری بیشترین گرایش را به سرمایه‌گذاری در پروژه‌ها دارند، در حالی که شرکت‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر عمدتاً سرمایه‌گذاری مستقیم را ترجیح می‌دهند. با وجود تمرکز بر ایجاد نهاد‌های تخصصی جدید، همچنان نبود زیرساخت‌های مناسب برای خروج از سرمایه‌گذاری، یکی از چالش‌های اصلی این بخش محسوب می‌شود.

رکورد ۴۵ هزار میلیارد تومانی ضمانت‌نامه‌ها

بخش ضمانت‌نامه‌ها نیز رشد قابل‌توجهی را ثبت کرده است. حجم صدور ضمانت‌نامه اعضا در سال ۱۴۰۳ با رشد ۱۲۳ درصدی نسبت به سال قبل به ۴۵ هزار میلیارد تومان رسیده است. ۹۰ درصد این ضمانت‌نامه‌ها تنها با وثیقه نقدی یا چک صادر شده‌اند که نشان‌دهنده تسهیل فرایند‌های حمایتی از شرکت‌های دانش‌بنیان است.

با این حال، شرکت‌های دانش‌بنیان هنوز امکان دریافت ضمانت‌نامه‌های گمرکی را ندارند. در عین حال، نسبت نکول ضمانت‌نامه‌های صادرشده تنها ۰.۴۳ درصد بوده که بیانگر سلامت عملکرد نهاد‌های عضو انجمن است.

سه‌برابر شدن تأمین مالی جمعی

حوزه تأمین مالی جمعی (Crowdfunding) جهش چشمگیری داشته است. در سال ۱۴۰۳، حجم تأمین مالی از طریق سکو‌های جمعی سه برابر شده و به ۱۲ هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان رسیده است که ۲۵ درصد آن به طرح‌های شرکت‌های دانش‌بنیان اختصاص دارد.

تعداد سکو‌های دارای مجوز از ۴ سکوی فعال در سال ۱۳۹۹ به ۴۳ سکو در سال ۱۴۰۳ رسیده که ۳۵ سکوی آن فعال هستند. همچنین شمار سرمایه‌گذاران فعال در این بخش به ۱۳۵ هزار نفر افزایش یافته است. حدود ۳۶ درصد از تضامین طرح‌ها توسط صندوق‌های پژوهش و فناوری و ۴۰ درصد نیز از سوی بانک‌ها صادر شده است.

رشد تسهیلات و ارزش‌گذاری طرح‌ها

حجم تسهیلات پرداختی توسط اعضای انجمن در سال گذشته با رشد ۴۳ درصدی به ۸۳۷۶ میلیارد تومان رسیده است. ۴۷ درصد از این منابع از محل سرمایه سهامداران و ۲۱ درصد از سوی نهاد‌های تخصصی زیست‌بوم نوآوری تأمین شده است. ۸۲ درصد از کل تسهیلات اعطایی صندوق‌های پژوهش و فناوری با چک یا سفته ارائه شده که بیانگر سهولت دسترسی متقاضیان به منابع مالی است.

برای نخستین‌بار، مجموع ارزش‌گذاری پروژه‌های شرکت‌های دانش‌بنیان در گزارش‌های انجمن درج شده و به رقم ۳۱ هزار میلیارد تومان رسیده است. همچنین حجم کل تأمین مالی اختصاصی زیست‌بوم نوآوری در این سال حدود ۶ هزار میلیارد تومان بوده است.

داده‌های گزارش نشان می‌دهد مسیر رشد و تثبیت زیرساخت‌های مالی نوآوری در کشور آغاز شده است، اما برای تداوم این روند نیاز به حمایت هدفمند دولت و سیاست‌گذاران وجود دارد.