بازار ۱۵۶ هزار میلیارد تومانی دارو در نیمه اول ۱۴۰۴؛ سهم ۸۱ درصدی تولید داخل

تحلیل ارزش بازار دارویی: برتری تولید داخلی

بر اساس داده‌های منتشر شده، ارزش ریالی کل بازار دارویی کشور در شش ماهه ابتدایی سال جاری، بالغ بر ۱۵۶ هزار میلیارد تومان بوده است. این بازار توسط ۲۹۹ شرکت تأمین‌کننده و ۹۰ شرکت پخش مدیریت شده است.

سهم تولید داخل در مقابل واردات

ساختار ارزش بازار دارویی به وضوح سنگینی کفه را به سود تولید داخل نشان می‌دهد. جزئیات این تقسیم‌بندی به شرح زیر است:

این نسبت بالا در سهم ارزش ریالی واردات، با وجود سهم عددی بسیار پایین، گواه آن است که اقلام وارداتی عمدتاً داروهای گران‌قیمت یا با فناوری بالا هستند. بیشترین هزینه‌کرد ایران در واردات مربوط به داروهایی نظیر:

• ایمونوگلوبولین تزریقی (برای درمان نقص ایمنی و برخی سرطان‌ها)
• آلبومین
• واکسن اچ‌پی‌وی (HPV)
• انسولین آسپارت (برای درمان دیابت)

آمار مصرف عددی: ۲۸ میلیارد عدد دارو در شش ماه

از نظر تعداد، در نیمه نخست سال ۱۴۰۴ مجموعاً ۲۸ میلیارد عدد دارو در کشور تأمین و توزیع شده است. این میزان نشان‌دهنده میانگین مصرف ماهانه حدود ۴.۶ میلیارد عدد دارو در سطح کشور است.

نکته قابل توجه این است که از منظر عددی، بیش از ۹۸ درصد از داروهای تأمین شده، تولید داخل بوده و سهم داروهای وارداتی کمتر از ۲ درصد است. این آمار نشان‌دهنده خودکفایی نزدیک به کامل در تأمین داروهای عمومی و پرمصرف است.

جغرافیای مصرف دارو: تهران در صدر فهرست استانی

بررسی توزیع جغرافیایی مصرف دارو در کشور نشان می‌دهد که استان‌ها بر اساس تراکم جمعیت و تمرکز مراکز درمانی، سهم متفاوتی از بازار دارند. استان تهران با مصرف ۵.۵ میلیارد عدد دارو، رتبه نخست مصرف را به خود اختصاص داده و تقریباً ۱۷ درصد از کل داروهای مصرفی کشور را شامل می‌شود.

رتبه‌بندی استان‌های پرمصرف (بر اساس تعداد دارو)

• تهران: ۵.۵ میلیارد عدد
• خراسان رضوی: ۲.۱ میلیارد عدد
• اصفهان: ۱.۹ میلیارد عدد
• فارس: ۱.۸ میلیارد عدد
• مازندران و خوزستان: هرکدام ۱.۵ میلیارد عدد
• آذربایجان شرقی: ۱.۴ میلیارد عدد

در مقابل، استان‌های کم‌جمعیت‌تر سهم ناچیزی از بازار دارند؛ به طوری که استان ایلام با مصرف کمتر از ۲۰۰ میلیون عدد دارو، در پایین‌ترین رتبه مصرف عددی در میان استان‌های کشور قرار گرفته است.

پرمصرف‌ترین اقلام دارویی و چالش آنتی‌بیوتیک‌ها

در میان اقلام دارویی، داروی سرماخوردگی بزرگسالان با مصرف ۷۵۴ میلیون عدد در صدر فهرست پرمصرف‌ترین‌ها قرار دارد. پس از آن، داروهای زیر بیشترین میزان مصرف را داشته‌اند:

1. داروی سرماخوردگی بزرگسالان (۷۵۴ میلیون عدد)
2. آ.اس.آ. (ASA)
3. فاموتیدین
4. متفورمین
5. آموکسی‌سیلین
6. لووتیروکسین

حضور آموکسی‌سیلین در این فهرست، نشانه‌ای از تداوم مصرف بالای آنتی‌بیوتیک‌ها در کشور است. این موضوع از آن جهت حائز اهمیت است که:

بر اساس استانداردهای جهانی، باید کمتر از ۳۰ درصد نسخ تجویزی حاوی آنتی‌بیوتیک باشند، اما در ایران بیش از ۴۰ درصد نسخ پزشکان شامل انواع داروهای آنتی‌بیوتیک است. این مسئله نیازمند نظارت و آموزش بیشتر برای جلوگیری از مقاومت میکروبی است.

نتیجه‌گیری: موفقیت در کمیت، چالش در ارزش

صنعت داروسازی ایران در سال ۱۴۰۴ توانسته است تقریباً تمام نیاز عددی بازار را از تولید داخل تأمین کند که این یک موفقیت بزرگ محسوب می‌شود. با این حال، شکاف فناورانه در تولید داروهای جدید و بیولوژیک همچنان محسوس است.

واردات کمتر از دو درصدی داروها، نزدیک به یک‌پنجم ارزش کل بازار را به خود اختصاص داده است. این زنگ خطری برای سیاست‌گذاران است تا سرمایه‌گذاری در فناوری‌های پیشرفته‌تر داروسازی و تسریع مسیر بومی‌سازی داروهای نوین را در اولویت قرار دهند.