کاهش ساعات آفتابی در هند؛ آلودگی هوا جاه‌طلبی‌های انرژی خورشیدی را تهدید می‌کند

یافته‌های کلیدی پژوهش علمی

این مطالعه که توسط شش دانشمند هندی انجام و در یک نشریه علمی معتبر منتشر شده است، داده‌های ۲۰ ایستگاه هواشناسی را در بازه زمانی ۱۹۸۸ تا ۲۰۱۸ مورد بررسی قرار داده است. نتایج حاکی از کاهش مداوم ساعات آفتابی در سراسر کشور است، به جز منطقه شمال شرقی که اندکی بهبود فصلی را تجربه کرده است.

مناطقی با بیشترین کاهش سالانه:

• شمال داخلی: به ویژه شهرهای آمریتسار و کلکته.
• کمربند هیمالیا.
• ساحل غربی: به خصوص شهر بمبئی.

تحلیل‌های ماهانه نشان داد که ساعات آفتابی از اکتبر تا مه افزایش قابل توجهی داشته، اما در ماه‌های ژوئن و ژوئیه (همزمان با فصل موسمی) به شدت کاهش یافته است.

نقش آلودگی هوا و آئروسل‌ها

کاهش ساعات آفتابی با بحران دیرینه و شدید آلودگی هوا در هند تلاقی دارد؛ کشوری که اکنون در میان ۱۰ کشور آلوده جهان قرار دارد. دانشمندان ریشه این مشکل را به دهه ۱۹۹۰ میلادی و عواملی چون شهرنشینی سریع، رشد صنعتی، افزایش مصرف سوخت‌های فسیلی، انتشار گازهای گلخانه‌ای وسایل نقلیه و سوزاندن زیست‌توده نسبت می‌دهند که همگی باعث افزایش آئروسل‌ها در جو و کاهش تابش خورشید شده‌اند.

در فصل زمستان، آلودگی شدید هوا ناشی از مه‌دود، وارونگی دما و سوزاندن محصولات کشاورزی در دشت‌های گنگ، ذرات آئروسل پراکنده‌کننده نور را تولید می‌کند که ساعات آفتابی را کاهش می‌دهد. آئروسل‌ها (ذرات جامد یا مایع ریز ناشی از گرد و غبار، اگزوز خودرو و...) به اندازه‌ای در هوا باقی می‌مانند که بر نور خورشید، آب و هوا و سلامت تأثیر بگذارند.

پروفسور مانوج کومار سریواستا، یکی از نویسندگان این مطالعه، اظهار داشت: «مطالعه ما نشان داد که کاهش ساعات آفتابی با ابرهایی مرتبط است که مدت زمان بیشتری بدون بارش باقی می‌مانند و نور خورشید بیشتری را مسدود می‌کنند. این ابرهای ماندگارتر به طور غیرمستقیم در نتیجه آئروسل‌هایی تشکیل می‌شوند که آب و هوا و اقلیم را تغییر می‌دهند.»

بر اساس گزارش‌ها، آئروسل‌ها میزان نور خورشید رسیده به زمین در هند را حدود ۱۳ درصد کاهش داده‌اند، در حالی که ابرها بین سال‌های ۱۹۹۳ تا ۲۰۲۲، عامل کاهش ۳۱ تا ۴۴ درصدی اضافی در تابش خورشیدی سطح زمین بوده‌اند.

پیامدهای اقتصادی بر انرژی خورشیدی و کشاورزی

این الگوهای کاهش نور خورشید، نگرانی‌هایی جدی برای بخش کشاورزی، زندگی روزمره و جاه‌طلبی‌های هند در زمینه انرژی خورشیدی ایجاد کرده است.

تأثیر بر تولید انرژی خورشیدی

انرژی خورشیدی در حال حاضر ۴۷ درصد از ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر هند را تشکیل می‌دهد. دولت هند هدف‌گذاری کرده است که تا سال ۲۰۳۰ به ۵۰۰ گیگاوات انرژی تجدیدپذیر دست یابد. با این حال، کاهش نور خورشید می‌تواند بر این اهداف سایه افکند.

آلودگی هوا خروجی پنل‌های خورشیدی را بسته به نوع سیستم فتوولتائیک، بین ۱۲ تا ۴۱ درصد کاهش می‌دهد. این امر سالانه بین ۲۴۵ تا ۸۳۵ میلیون دلار هزینه تولید برق از دست رفته را به همراه دارد.

همچنین، مطالعات نشان می‌دهند که هوای پاک‌تر می‌تواند تولید سالانه انرژی خورشیدی هند را بین ۶ تا ۲۸ تراوات ساعت افزایش دهد.

خسارت به بخش کشاورزی

تأثیر آلودگی تنها به انرژی خورشیدی محدود نمی‌شود. این پدیده خسارات سنگینی نیز به کشاورزی وارد کرده و برآورد می‌شود که در آلوده‌ترین مناطق کشور، بین ۳۶ تا ۵۰ درصد از بازده محصولات اصلی مانند برنج و گندم کاسته شده است.

روند جهانی و تفاوت هند

هند در از دست دادن نور خورشید تنها نیست؛ در سراسر جهان، افزایش آلودگی هوا و تغییر الگوهای آب و هوایی باعث کاهش نور آسمان شده است. به عنوان مثال، اروپا بین سال‌های ۱۹۷۰ تا ۲۰۰۹ کاهش نور خورشید را تجربه کرد و در آلمان، ساعات آفتابی بین سال‌های ۱۹۵۱ تا ۱۹۸۰ حدود ۱۱ درصد کاهش یافت.

با این حال، دانشمندان می‌گویند سطح زمین از دهه ۱۹۸۰ به تدریج نور خورشید بیشتری دریافت کرده است؛ روندی که به عنوان «روشن شدن جهانی» شناخته می‌شود. اما کشورهای به شدت آلوده‌ای مانند هند از این روند جهانی عقب مانده‌اند و در صورت تداوم این وضعیت، خطر اتکا به سوخت‌های فسیلی به جای استفاده کامل از پتانسیل انرژی خورشیدی، این کشور را تهدید می‌کند.