خبر کامل
تردید جهانی و داخلی درباره بارورسازی ابرها؛ عملیاتی که راهکار خشکسالی نیست

تعدیل مصنوعی آب و هوا یا همان بارورسازی ابرها، موضوعی است که همواره در شرایط خشکسالی مورد توجه قرار میگیرد، اما موضع رسمی سازمان جهانی هواشناسی (WMO) در قبال این فناوری، بر لزوم اتخاذ رویکردی صرفاً علمی و مستند تأکید دارد و نسبت به ادعاهای بزرگ در این زمینه هشدار میدهد.
موضع رسمی سازمان جهانی هواشناسی درباره تعدیل آب و هوا
سازمان جهانی هواشناسی، تغییرات اقلیمی مصنوعی را به عنوان «مداخله عمدی در جو زمین برای تأثیرگذاری بر شرایط محلی آب و هوایی» تعریف میکند که معمولاً از طریق فناوریهایی مانند بارورسازی ابرها انجام میشود.
این سازمان در بیانیه رسمی خود تأکید کرده است که نه این فعالیتها را ترویج و نه آنها را رد میکند. هدف اصلی WMO در این زمینه، تشویق به انجام تحقیقات علمی معتبر و ارائه راهنمایی برای دستیابی به بهترین شیوهها در پروژههای تحقیقاتی و عملیاتی است. این رویکرد بر لزوم پایهریزی فعالیتها بر شواهد علمی و دادههای مستند تأکید دارد.
سازمان جهانی هواشناسی هشدار میدهد: «انرژی موجود در سیستمهای جوی آن قدر زیاد است که ایجاد ابرهایی که باران تولید کنند، تغییر در الگوهای باد برای انتقال بخار آب یا حذف پدیدههای شدید جوی امکان پذیر نیست. فناوریهایی که ادعای انجام این تأثیرات وسیع و چشمگیر را دارند، فاقد پایه علمی هستند و باید با تردید به آن نگریسته شود.»
بارورسازی ابرها: روشها و محدودیتهای علمی
تعدیل آب و هوا و تقویت مصنوعی بارش از حدود دهه ۱۹۴۰ میلادی آغاز شد و در دورههای خشکسالی مورد توجه کشورها قرار گرفت. این اقدامات با هدف تغییر فرآیندهای طبیعی میعان و بارش برای افزایش باران انجام میشود و شامل روشهایی چون پاشیدن مواد خاصی مانند:
- بلورهای یخ خشک
- بلورهای یدید نقره
- تقویت حرکت صعودی ابرها
با وجود پیشرفت وضعیت علمی تعدیل آب و هوا، هنوز درک کاملی از دینامیک و میکروفیزیک ابرها و بارش به دست نیامده است و بسیاری از کشورهایی که این روش را امتحان کردهاند، در نهایت آن را کنار گذاشته و بر مدیریت منابع آب تمرکز کردهاند.
اختلاف نظر متخصصان ایرانی: تأثیر محدود یا راهکار مدیریت؟
در ایران نیز، با وجود آرزوی دیرینه تسلط بر میزان بارش، اتفاق نظری میان متخصصان وجود دارد که بارورسازی ابرها در مقیاس کلان جوابگو نیست و نمیتواند بحران خشکسالی را رفع کند.
دیدگاه سازمان هواشناسی کشور
رؤسای سازمان هواشناسی کشور و مراکز زیرمجموعه آن، بر محدودیتهای این عملیات تأکید دارند:
- سحر تاجبخش: بارورسازی ابرها سبب افزایش ذخایر آبی کشور نمیشود.
- احد وظیفه: بارورسازی ابرها به هیچ وجه نمیتواند میزان بارشهای یک منطقه را به شکل ملموسی تغییر دهد. ماحصل این عمل بسیار محدود، محلی و نقطهای است.
- صادق ضیاییان: بارورسازی ابرها عملیات اساسی برای تغییر روند بارشها و ایجاد ترسالی به حساب نمیآید و کشورهای پیشرفته نیز آن را به شکل محدود انجام میدهند.
دیدگاه مرکز ملی بارورسازی ابرها
در مقابل، مرکز ملی بارورسازی ابرها این فناوری را قابل اجرا میداند و معتقد است که باروری ابرها تنها یکی از مجموعه ابزارهای مدیریت منابع آب است و نباید نقش آن را در رفع بحران آب به تنهایی سنجید.
آمار عملیات و آغاز فصل جدید بارورسازی
عملیات بارورسازی ابرها در ایران از دهه ۱۳۳۰ مطرح شده و فصل عملیاتی جدید آن قرار است از نیمه آبانماه آغاز شود. در حال حاضر مراحل تجهیز هواپیماها، پهپادها و تعیین مناطق هدف در حال انجام است.
طبق آمار رسمی سازمان توسعه و بهرهبرداری فنآوریهای نوین آبهای جوی، فعالیتهای انجام شده در سال آبی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ به شرح زیر بوده است:
| نوع عملیات | تعداد/مقدار | مناطق هدف |
|---|---|---|
| پرواز با هواپیما (آنتونوف) | ۳۷ پرواز (با ۲ فروند هواپیما) | شمالغرب، جنوبغرب، تهران و شمالشرق |
| پرواز با پهپاد | ۵۰ پرواز عملیاتی | حوضه آبریز زاینده رود، کوهرنگ، خراسان جنوبی، فارس و بوشهر |
| ژنراتور زمینی | بیش از ۶۰۰ ژنراتور فعال | ۲۳ استان کشور |
چالش سنجش: آیا بارورسازی مؤثر است؟
مراجع جهانی میزان نتیجه بارورسازی ابرها را حدود ۵ تا ۱۵ درصد اعلام کردهاند، اما حتی همین میزان موفقیت نیز مورد توافق کامل کارشناسان نیست. دلیل اصلی این تردید، تغییرپذیری طبیعی جو است که اندازهگیری دقیق بارشهای مصنوعی را ناممکن میسازد.
با این حال، بارورسازی ابرها همچنان به عنوان یکی از ابزارهای جعبه ابزار مدیریت منابع آب در نظر گرفته میشود.
درباره هوشمصنوعی دستاول:
تمامی اخبار دستاول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحتسنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با دادههای جدید آموزش داده میشود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دستاول در حال بهتر شدن است.
شما میتوانید از چتبات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
