هشدار مدیر انجمن خوشنویسان شیروان: نستعلیق در غربت است؛ هویت فرهنگی در خطر فراموشی

گذر زمان و شتاب بی‌امان زندگی مدرن، میراث‌های اصیل ایرانی را به ورطه فراموشی کشانده است. در این میان، خط نستعلیق، که روزگاری زینت‌بخش کتاب‌ها، تابلوهای ادارات و اسناد رسمی بود، امروز در غربت مانده و نسل جدید از شکوه و ریتم آن بی‌خبر است. این هنر اصیل که علاوه بر آموزش نوشتن، صبر، دقت و زیبایی‌شناسی را به همراه داشت، اکنون در عصر تایپ و شتاب، کمتر لمس می‌شود.

در این فضای فراموشی، علی رحیمی، عضو انجمن خوشنویسان ایران و مدیر انجمن خوشنویسان شیروان، بیش از چهار دهه است که با عشق و پایداری برای حفظ و احیای این هنر تلاش می‌کند. وی نگران است که فاصله گرفتن نسل امروز از میراث خط نستعلیق، به معنای گم کردن بخشی از هویت فرهنگی باشد.

غربت نستعلیق در خراسان شمالی

رحیمی در تشریح وضعیت خوشنویسی در استان خراسان شمالی، شرایط را نگران‌کننده توصیف می‌کند. او با مرور نیم‌قرن گذشته، یادآور می‌شود که خط نستعلیق روزگاری در تمامی متون رسمی و آموزشی جریان داشت، اما امروز نه تنها ترویج آن کم‌رنگ شده، بلکه نسل جدید شناخت کافی از آن ندارد. شتاب‌زدگی در کار خط، جای تمرین و تأنی را گرفته و بسیاری بدون آموزش درست، به سمت هنر مدرن رفته‌اند.

این وضعیت، هنر خوشنویسی را در معرض آسیب جدی قرار داده و به نوعی باعث شده که هویت فرهنگی ما، این میراث کهن ایرانی، کم‌رنگ شود.

چالش‌های اصلی: از ضعف باور تا حذف آموزش

مدیر انجمن خوشنویسان شیروان، عوامل متعددی را در فراموشی خط نستعلیق دخیل می‌داند که مهم‌ترین آن‌ها به باورهای فرهنگی و سیستم آموزشی بازمی‌گردد.

ضعف در باورهای فرهنگی مدیران

به اعتقاد رحیمی، یکی از مهم‌ترین عوامل، ضعف در باورهای فرهنگی است. او می‌گوید حتی مدیران فرهنگی نیز باور کافی نسبت به اهمیت خط ملی ندارند. این کم‌باوری تا جایی پیش رفته که:

• دانش و آگاهی نسبت به خط نستعلیق سطحی است.
• تابلوهای ادارات و مدارک رسمی با خطوط غیرملی نوشته می‌شوند.
• بسیاری از افراد حتی نام خط نستعلیق را نمی‌دانند.

این وضعیت نشان می‌دهد که جامعه هنوز نتوانسته است ارزش واقعی این هنر ملی را درک کند.

نقش مخرب آموزش و پرورش

رحیمی، حذف درس خوشنویسی از مدارس را یکی از بزرگ‌ترین چالش‌ها می‌داند. در گذشته، دانش‌آموزان با دیدن و خواندن کتاب‌هایی که با خط نستعلیق نوشته شده بودند، با لطافت و ریتم این خط آشنا می‌شدند. اما اکنون:

• درس خوشنویسی یا حذف شده یا بسیار کم‌رنگ است.
• وزارت آموزش و پرورش، مدارک خوشنویسی فرهنگیان را که قبلاً ۸۵ امتیاز ضمن خدمت داشت، حذف کرده است.

نتیجه این اقدامات، مشکل دانش‌آموزان و بزرگسالان در خواندن متون نستعلیق و از دست رفتن هویت فرهنگی در لابه‌لای خطوط تایپی و چاپی است.

غفلت خانواده‌ها و جامعه

خانواده‌ها نیز در این میان نقش مهمی دارند. بسیاری از والدین به اشتباه تصور می‌کنند که تکنولوژی و کامپیوتر جای تمرین خط را گرفته است. این در حالی است که تمرین خوشنویسی فراتر از ارتقای مهارت نوشتاری است و به پرورش روح و روان و اعتماد به نفس کودکان کمک می‌کند. رحیمی تأکید می‌کند که کار با قلم و کاغذ، صبر، دقت، تمرکز و عشق به زیبایی را به کودک می‌آموزد؛ خصوصیاتی که نسل امروز به شدت به آن‌ها نیاز دارد.

عملکرد دستگاه‌های فرهنگی و راهکار احیا

انتقاد از دستگاه‌های فرهنگی استان

مدیر انجمن خوشنویسان شیروان از عملکرد دستگاه‌های فرهنگی و میراث فرهنگی استان انتقاد کرده و می‌گوید در بیش از چهار دهه فعالیت او، اقدامات جدی برای حمایت و تشویق هنرمندان و نسل جوان بسیار محدود بوده است. این اقدامات شامل تنها چند نمایشگاه محدود و یک نمایشگاه در کشور ترکمنستان بوده است. این بی‌توجهی‌ها باعث شده است که اکنون جامعه‌ای با خط ناخوانا و بدون شناخت از میراث خود، به سمت هنر مدرن برود.

راهکار جامع برای نجات خط ملی

رحیمی راهکار اصلی برای احیای خوشنویسی را تقویت باور فرهنگی می‌داند. او معتقد است که جامعه و مدیران باید به اهمیت خط ملی و هویت فرهنگی آن باور عمیق داشته باشند. راهکارهای پیشنهادی او عبارتند از:

1. بازگرداندن درس خوشنویسی به مدارس.
2. آموزش تدریجی و پایه‌ای (ابتدا نستعلیق و شکسته، سپس هنر مدرن).
3. ایجاد انگیزه برای خانواده‌ها جهت تشویق فرزندان.
4. حمایت مستمر دستگاه‌های فرهنگی.

فرصت هفته خوشنویسی

وی هفته خوشنویسی (۲۱ تا ۲۷ مهرماه) را فرصتی مغتنم برای زنده نگه داشتن یاد هنرمندان فقید و آشنایی جامعه با نستعلیق می‌داند. در این هفته، یاد استادان برجسته‌ای مانند مصطفی رحمتی، براتعلی پریشان، غلامرضا قویدل و شهید خداد طلوعی گرامی داشته می‌شود. امید می‌رود این رویداد بتواند نسل جدید را با میراث خوشنویسی آشنا کرده و به نجات خط نستعلیق از غربت کمک کند.