فناوری RDF؛ راهکار دوگانه ایران برای مدیریت زباله و تأمین سوخت صنایع سنگین

RDF؛ راهکاری برای اقتصاد دایره‌ای و کاهش آلایندگی

فناوری RDF با هدف کاهش کمبود سوخت فسیلی در صنایع سنگین و مقابله با دفن بی‌رویه زباله معرفی شده است. این فرآیند با بازیابی بخش خشک و غیرقابل بازیافت پسماند، سوختی با ارزش حرارتی بالا تولید می‌کند که می‌تواند در کارخانه‌های سیمان، فولاد و نیروگاه‌ها مورد استفاده قرار گیرد. اجرای موفقیت‌آمیز این طرح، ضمن کاهش قابل توجه انتشار گاز متان و هزینه‌های دفن، گامی مؤثر در جهت تحقق اقتصاد دایره‌ای در کشور محسوب می‌شود.

تجربیات داخلی؛ از اصفهان تا شیراز

ایران با راه‌اندازی پروژه‌های پایلوت در شهرهای بزرگ، مسیر استفاده از این فناوری را آغاز کرده است:

اصفهان؛ نخستین پایلوت و صرفه‌جویی ۲۰ میلیاردی

در اصفهان، کارخانه‌ای با ظرفیت روزانه ۸۰۰ تُن پسماند راه‌اندازی شده است که حدود ۳۵ درصد از زباله خشک شهری را به RDF تبدیل می‌کند. این مجموعه با حمایت شهرداری و بخش خصوصی، امکان جایگزینی سالانه حدود ۴۵ هزار تُن سوخت فسیلی را برای کارخانه‌های سیمان منطقه فراهم کرده است.

تحلیل‌ها نشان می‌دهد که ارزش حرارتی سوخت تولیدی در حدود ۱۸ مگاژول بر کیلوگرم است و می‌تواند منجر به صرفه‌جویی بیش از ۲۰ میلیارد تومان در سال شود.

با وجود این دستاوردها، چالش‌های مهمی همچنان پیش روی این پروژه قرار دارد که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

• نبود تفکیک زباله از مبدأ
• هزینه‌های بالای حمل‌ونقل پسماند

شیراز؛ هم‌افزایی بازیافت و تولید انرژی

پروژه RDF شیراز با مشارکت بخش خصوصی و سازمان مدیریت پسماند، گامی دیگر در جهت تبدیل زباله به انرژی است. در این طرح، پسماندهای خشک با استفاده از سامانه‌های خردکن و خشک‌کن صنعتی به سوخت جامد قابل احتراق تبدیل می‌شوند. ظرفیت سالانه این مجموعه حدود ۱۲۰ هزار تُن RDF برآورد شده است.

پیش‌بینی می‌شود با جایگزینی این سوخت در صنعت سیمان، انتشار دی‌اکسیدکربن سالانه تا ۷۰ هزار تُن کاهش یابد. همچنین، مقایسه با داده‌های موجود نشان می‌دهد که استفاده از RDF در این مقیاس می‌تواند معادل صرفه‌جویی ۵ میلیون لیتر گازوئیل در سال باشد.

الگوهای موفق جهانی؛ سودآوری صادراتی اروپا

کشورهای اروپایی در زمینه تولید و استفاده از RDF پیشرو هستند. کشورهایی مانند لهستان، آلمان و ایتالیا سالانه بیش از ۲۵ میلیون تُن RDF تولید می‌کنند که حدود نیمی از آن در کارخانه‌های سیمان سوزانده می‌شود.

ارزش حرارتی RDF اروپایی در محدوده ۱۸ تا ۲۰ مگاژول بر کیلوگرم است و هر تُن آن در بازار بین ۷۰ تا ۹۰ یورو قیمت دارد. به عنوان مثال، شرکت‌های بازیافت در ایتالیا در سال ۲۰۲۴ حدود ۱.۳ میلیون تُن RDF به اتریش و آلمان صادر کردند و بیش از ۱۰۰ میلیون یورو درآمد ارزی کسب نمودند.

موفقیت این کشورها بر پایه ترکیب سه سیاست کلیدی استوار است:

• افزایش مالیات دفن زباله
• یارانه تولید RDF
• اعتبار کربنی

مسیر آینده؛ نیاز به سیاست پایدار و بازار تضمینی

تجربه بین‌المللی نشان می‌دهد که برای موفقیت پروژه‌های RDF، وجود سیاست پایدار، تفکیک زباله از مبدأ و قراردادهای بلندمدت فروش سوخت ضروری است. برای هموار کردن مسیر توسعه این فناوری در ایران، اقدامات زیر پیشنهاد می‌شود:

• ایجاد بازار کربن داخلی
• قیمت‌گذاری بر آلاینده‌ها
• تعریف مشوق‌های سبز برای صنایع مصرف‌کننده RDF

در نهایت، RDF نه‌تنها ابزاری برای مدیریت زباله است، بلکه می‌تواند به‌عنوان یک مدل اقتصادی جدید برای تولید انرژی پاک و تحقق واقعی اقتصاد دایره‌ای صنعتی در کشور مطرح شود.