راهکارهای علمی مقابله با خشکسالی در دامپروری چهارمحال و بختیاری

خشکسالی‌های پی در پی، صنعت دامپروری در استان چهارمحال و بختیاری را که از دیرباز شغل اصلی اکثریت مردم منطقه بوده است، با چالش‌های جدی مواجه کرده است. کارشناسان تاکید می‌کنند که تنها با مدیریت صحیح، برنامه‌ریزی منطقی و اقدامات حمایتی می‌توان از ضربات جبران‌ناپذیر به این صنعت که مستقیماً با امنیت غذایی کشور ارتباط دارد، جلوگیری کرد.

ضرورت مدیریت برنامه‌ریزی‌شده در شرایط خشکسالی

در شرایط کنونی، پذیرش واقعیت خشکسالی و تطبیق شرایط با آن امری اجتناب‌ناپذیر است. گذر از این وضعیت بدون برنامه، تنها به وخامت اوضاع منجر می‌شود؛ لذا مدیریت صحیح و برنامه‌ریزی‌شده در هر حوزه‌ای، به‌ویژه دامپروری، لازمه کار است.

بی‌توجهی به صنعت دامپروری، خسارات جبران‌ناپذیری را به زندگی انسان وارد می‌کند. نجات این صنعت که با امنیت غذایی مردم ارتباط دارد، تنها با مدیریت صحیح و برنامه‌ریزی منطقی امکان‌پذیر است.

راهکارهای علمی برای حفظ تولید و دام‌های مولد

استادیار علوم دامی دانشگاه شهرکرد، با اشاره به سابقه فعالیت سنتی مردم استان در حوزه دامپروری، تاکید کرد که خشکسالی مسئله‌ای مربوط به سال‌های گذشته است و جوامع محلی خود را با آن تطبیق داده‌اند. با این حال، برای حفظ تولید در واحدهای صنعتی، نیمه‌صنعتی و سنتی، اقدامات زیر باید صورت گیرد:

مدیریت تغذیه و حفظ دام‌های مولد

• حفظ تولید: آنچه از نظر علمی باید صورت گیرد، حفظ تولید با تمرکز بر دام‌های مولد است.
• تغییر جیره غذایی: استفاده از کارشناسان تغذیه و تغییر مصرف جیره غذایی دام به سمت خوراک‌های علوفه‌ای یا فیبری برای گذر از دوران خشکسالی.
• کاهش واحد دامی: در واحدهای نیمه‌صنعتی با تولید اندک، باید تعداد واحد دامی کاهش یابد و با جایگزینی دام‌های پر تولید، سطح تولید حفظ شود.

اقدامات حمایتی و ترویجی برای دام‌های کوچک

دام‌های کوچک که عمدتاً مربوط به قشر عشایر و روستاییان هستند و تغذیه آن‌ها از مراتع صورت می‌گیرد، نیازمند مدیریت ورود به مراتع در فصل چرا هستند. همچنین می‌توان با انجام کشت‌های مصنوعی، فشار بر مراتع را کاهش داد. هرچه غنای مراتع و پوشش گیاهی بالاتر باشد، مدت زمان نگهداری دام در مرتع بیشتر و فشار بر تامین علوفه کمتر می‌شود.

تولیدکننده روستایی یا عشایری باید با کار ترویجی و حمایتی به سمتی هدایت شود که بتواند تولید را در واحد سطح افزایش دهد، نه اینکه تعداد واحد دام را بیشتر کند. افزایش بی‌رویه واحد دامی با تولید کم، هزینه‌های نگهداری و درمانی را افزایش داده و خسارت به مرتع را تشدید می‌کند. لذا اقدامات حمایتی و ترویجی برای به حداقل رساندن خسارت به صنعت دامپروری ضروری است.

اصلاح نژاد و تامین علوفه مقاوم به خشکی

با توجه به وضعیت منابع آبی، باید به سمت تولید علوفه‌های کم‌آب‌بر و مقاوم به خشکی پیش رفت. نهادهای مربوطه سال‌هاست در این زمینه اقداماتی انجام داده‌اند تا کمبود علوفه برای تغذیه دام کاهش یابد. همچنین لازم است تسهیلات با بهره پایین در اختیار فعالان این بخش قرار گیرد.

انتخاب نژادهای سازگار با منطقه

در بحث نژادهای مقاوم به خشکسالی، طبیعت خود به‌گزینی را انجام می‌دهد. نژادهایی مانند لری یا نژادهای بومی هر منطقه می‌توانند سازگار با خشکسالی باشند. واحدهای تولیدی باید بر اساس نرخ زاد و ولد و تولید در واحد دامی، از نژادهایی استفاده کنند که مناسب برای جفت‌گیری یا دو رگه‌گیری هستند.

در دام سنگین، نژاد هلشتاین به عنوان یک نژاد دو منظوره‌ای که تولید شیر و گوشت بالایی دارد، مورد توجه است. در جوامع نیمه‌صنعتی نیز می‌توان با استفاده از اسپرم‌های مناسب، به سمت افزایش بازدهی واحدها و تولید حرکت کرد. توسعه دامپروری باید به گونه‌ای انجام شود که نژادها بالاترین تولید را در چارچوب ظرفیت تولید علوفه استان ایجاد کنند.

کاهش پرت آب و توسعه شهرک‌های دامپروری

مصرف آب در دامپروری تنها محدود به زراعت علوفه نیست و خود دام نیز آب مصرف می‌کند. در واحدهایی که به دلیل مکانیزه نبودن و نامناسب بودن ابنیه و تاسیسات فعالیت می‌کنند، پرت آب افزایش می‌یابد. بنابراین، لازم است نسبت به اصلاح زیرساخت‌های ابنیه‌ای و تاسیساتی اقدام شود تا مصرف آب در دامداری‌ها کاهش یابد و برداشت آب‌های جاری و زیرسطحی کم شود.

ایجاد شهرک‌های دامپروری در استان یک سیاست مطلوب است، زیرا با توجه به مصرف پایین انرژی، موجب تمرکز و تشویق سایر فعالان برای حرکت به سمت این حوزه خواهد شد.