لیتوانی در خط مقدم تنش‌های ناتو و روسیه؛ از شکاف سوالکی تا پهپادهای ارزان

پس از تهاجم تمام‌عیار روسیه در سال ۲۰۲۲، شهر روستایی پانمون در لیتوانی به خط مقدم درگیری‌های ژئوپلیتیک تبدیل شده است. ساکنان این منطقه، که در نزدیکی یکی از آسیب‌پذیرترین نقاط ناتو قرار دارد، از فعالیت‌های غیرمعمول و تحریک‌آمیز روسیه، از جمله پارازیت‌های چند هفته‌ای سیگنال‌های تلفن، خبر می‌دهند که به گمان آن‌ها تلاشی برای آزمایش توانایی لیتوانی در پاسخ‌گویی است.

تنش‌های فزاینده در مرزهای ناتو

«تیتاس پاولکستلیس»، تکنسین ۲۸ساله توربین بادی و ساکن پانمون، وضعیت کنونی را با دوران پیش از جنگ مقایسه می‌کند و می‌گوید: «زندگی در اینجا پررونق بود و مردم مدام در رفت و آمد بودند.» اما اکنون، این شهر در کانون توجهات قرار گرفته است. این منطقه به دلیل نزدیکی به دو نقطه استراتژیک، اهمیت حیاتی دارد:

• کالینینگراد: محل استقرار سامانه‌های موشکی اسکندر روسیه با قابلیت حمل کلاهک هسته‌ای.
• شکاف سوالکی: یک کریدور زمینی باریک ۶۵کیلومتری (۴۰ مایلی) بین لهستان و لیتوانی که کالینینگراد را از بلاروس جدا می‌کند و به‌عنوان آسیب‌پذیرترین گلوگاه ناتو شناخته می‌شود.

این موقعیت خطرناک، پیامدهای ترسناکی برای برخی از ساکنان پانمون به همراه داشته، هرچند که حس ناتوانی در برابر این تهدیدات نیز وجود دارد.

تجاوزات هوایی و واکنش‌های بین‌المللی

در ماه‌های اخیر، چندین حادثه هوایی در کشورهای همسایه لیتوانی رخ داده که نشان‌دهنده افزایش سطح تنش‌ها است:

• در تاریخ ۲ و ۳ اکتبر، فرودگاه مونیخ آلمان پس از مشاهده پهپادها، باندهای فرودگاه خود را برای چند ساعت بست.
• استونی اعلام کرد که جنگنده‌های میگ-۳۱ روسی به مدت ۱۲دقیقه وارد حریم هوایی آن کشور شدند.

در همین راستا، لیتوانی نیز در ماه اوت اعلام کرد که دو پهپاد نظامی روسی که از بلاروس پرتاب شده بودند، در خاک این کشور سقوط کردند. این حادثه دولت را بر آن داشت تا لایحه‌ای را تصویب کند که به نیروهای مسلح اجازه می‌دهد پهپادهایی را که حریم هوایی‌اش را نقض می‌کنند، سرنگون کنند.

آمادگی‌های دفاعی و افزایش نیروهای شبه‌نظامی

در روستایی نزدیک کاوناس، دومین شهر بزرگ لیتوانی، یک کلاس درس به اتاق عملیات تبدیل شده است. ده‌ها نفر از اعضای «اتحادیه تفنگداران لیتوانی» (LRU)، یک سازمان شبه‌نظامی تحت حمایت دولت، در حال آماده‌سازی خود و شهروندان برای اتفاقات غیرقابل پیش‌بینی هستند. تعداد اعضای این اتحادیه از کمتر از ۵ هزار نفر در سال ۲۰۱۴ به حدود ۱۷ هزار نفر در حال حاضر افزایش یافته است.

خط قرمز ناتو در برابر تجاوزات

«گابریلیوس لندسبرگیس»، وزیر امور خارجه سابق لیتوانی، بر لزوم واکنش قاطع تاکید کرد:

«هر پهپادی که وارد قلمرو ناتو شود، یک شیء خطرناک است که باید سرنگون شود.»

او همچنین در مورد تجاوز جت‌های جنگنده خاطرنشان کرد که باید اجماع گسترده‌تری در مورد چگونگی تعیین تهدیدآمیز بودن این تجاوزها وجود داشته باشد، اما واکنش نشان دادن ضروری است؛ زیرا تجاوزها باید «خط قرمز» در نظر گرفته شوند. لندسبرگیس این وضعیت را یک بازی «بسیار خطرناک» خواند و افزود که عدم اقدام، روسیه را جسورتر خواهد کرد.

«اینگریدا سیمونیت»، نخست‌وزیر سابق لیتوانی، نیز با این دیدگاه موافق بود و سیاستمدارانی را که سعی در کم‌اهمیت جلوه دادن چنین حوادثی دارند، مورد انتقاد قرار داد:

«هیچ ارزش بزرگی در کشورهای ناتو وجود ندارد که سعی کنند چنین حوادثی را کم‌اهمیت جلوه دهند... چیزی که ما به دست می‌آوریم این تانگو است [که] یک طرف دائما تنش‌آفرینی می‌کند و سپس طرف دیگر دائما سعی در کاهش تنش‌ها دارد.»

استراتژی پهپادهای ارزان در برابر هزینه‌های سنگین ناتو

بر اساس تخمین‌های «موسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک» (IISS)، روسیه در ۹ و ۱۰ سپتامبر، تقریباً ۲۴ پهپاد ساخته‌شده از تخته سه‌لا و یونولیت را به لهستان فرستاده است. بروکسل اعلام کرده که روسیه به‌طور مداوم از پذیرش مسوولیت چنین حوادثی خودداری کرده است.

این موسسه همچنین بر تفاوت فاحش هزینه‌ها تاکید کرده است. هر پهپاد ساخت روسیه حدود ۱۱,۸۰۰ دلار قیمت دارد؛ این مبلغ کسری از هزینه‌ای است که کشورهای ناتو برای درگیر کردن جنگنده‌ها، هواپیماهای سوخت‌رسان، موشک‌های هوا به هوا و سیستم‌های هشدار و کنترل هوایی متحمل می‌شوند.