خبر کامل
پیشرفت‌های پژوهشگاه سرطان معتمد: ژن‌درمانی، هوش مصنوعی و تولید کیت‌های تشخیصی بومی
پیشرفت‌های پژوهشگاه سرطان معتمد: ژن‌درمانی، هوش مصنوعی و تولید کیت‌های تشخیصی بومی
دکتر آسیه الفت‌بخش، معاون پژوهش و آموزش پژوهشگاه سرطان معتمد جهاد دانشگاهی، از پیشرفت‌های چشمگیر این مرکز در حوزه‌های ژن‌درمانی، هوش مصنوعی و تولید کیت‌های تشخیصی داخلی خبر داد. وی تأکید کرد که استانداردهای درمان سرطان در ایران هم‌تراز با کشورهای پیشرفته است و تشخیص زودهنگام، کلید اصلی موفقیت در درمان محسوب می‌شود.
تحول پژوهشگاه سرطان معتمد به سطح ملی
پژوهشگاه سرطان معتمد که فعالیت خود را ابتدا به صورت یک کلینیک تخصصی آغاز کرد، به تدریج با گسترش فعالیت‌های پژوهشی و تجمیع گروه‌های تحقیقاتی، به «مرکز تحقیقات بیماری‌های پستان» و سپس به «پژوهشکده سرطان معتمد» ارتقا یافت. در حال حاضر، این مجموعه با تجمیع ۹ گروه پژوهشی در قالب سه پژوهشکده، به پژوهشگاه ملی سرطان تبدیل وضعیت داده است.
گستره فعالیت‌های این پژوهشگاه از خدمات بالینی و تخصصی آغاز شده و تا پژوهش‌های پایه، مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی و در نهایت توسعه فناوری‌های نوین شامل کیت‌های تشخیصی، درمانی و روش‌های نوآورانه‌ای مانند ژن‌درمانی و سلول‌درمانی ادامه می‌یابد.
دستاوردهای فناورانه در تشخیص و درمان سرطان پستان
پیشگامی در ژن‌درمانی و کارآزمایی‌های بالینی
یکی از پروژه‌های شاخص پژوهشگاه، ژن‌درمانی سرطان پستان با استفاده از ویروس آدنووی تغییرشکل‌یافته با عنوان طرح «اُنوکورین» است. این ویروس مهندسی ژنتیک شده برای درمان سرطان‌های توپور از جمله سرطان پستان به‌کار می‌رود و برای نخستین بار در کشور وارد فاز کارآزمایی بالینی (فازهای دوم و سوم) شده است تا ایمنی و اثربخشی آن بررسی شود.
توسعه هوش مصنوعی و کلینیک مجازی
در سال جاری، تمرکز ویژه‌ای بر حوزه هوش مصنوعی صورت گرفته است. نرم‌افزارهای کمک‌تشخیصی در زمینه تصویربرداری (سونوگرافی و ماموگرافی) و نیز نرم‌افزارهایی برای پاتولوژیست‌ها در حال توسعه هستند تا دقت تصمیم‌گیری در تشخیص سرطان افزایش یابد. علاوه بر این، پروژه راه‌اندازی کلینیک مجازی (تله‌مدیسین) اختصاصی برای پژوهشکده سرطان آغاز شده و تلاش می‌شود تا پایان سال جاری یا اوایل سال آینده به بهره‌برداری برسد.
تولید کیت‌های تشخیصی بومی
پژوهشگاه معتمد در زمینه تولید کیت‌های تشخیصی داخلی نیز پیشگام است:
- کیت «اندوپِرَدیکس» (Endopredict) برای تشخیص نیاز بیماران به شیمی‌درمانی مجوز دریافت کرده و در حال استفاده است. این کیت، نخستین نمونه داخلی در کشور است.
- کیت تشخیص سلول‌های در گردش سرطانی (CTC) مراحل نهایی اخذ مجوز از اداره کل تجهیزات پزشکی وزارت بهداشت را می‌گذراند و پس از آن قابلیت تجاری‌سازی خواهد داشت.
پروژه ملی ارزیابی خطر چندژنی
طرح ملی «ارزیابی نمره خطر چندژنی» (Polygenic Risk Assessment) با همکاری بنیاد ملی علم ایران در حال اجراست. هدف این پروژه، دستیابی به یک سیستم امتیازبندی است که می‌تواند ریسک ابتلا در بیمارانی با سابقه خانوادگی مثبت اما فاقد ژن جهش‌یافته شناخته‌شده را بررسی کند. در صورت موفقیت، این سیستم می‌تواند در آینده برای تعیین فواصل غربالگری اختصاصی بیماران به‌کار رود.
اهمیت تشخیص زودهنگام و استانداردهای درمانی
معاون پژوهش و آموزش پژوهشگاه سرطان معتمد با اشاره به تأثیر زمان تشخیص در روند درمان، آمار بقای بیماران را تشریح کرد:
آمارها نشان می‌دهد بقای پنج‌ساله بیماران سرطان پستان در کشور حدود ۷۰ درصد است. اگر بیمار در مرحله صفر مراجعه کند، احتمال بهبودی کامل به ۱۰۰ درصد می‌رسد؛ اما در مرحله چهار، شانس درمان بین ۲۰ تا ۳۰ درصد کاهش می‌یابد. تشخیص زودهنگام کلید اصلی موفقیت در درمان است.
وی افزود: درمان‌های سرطان پستان در کشور ما از نظر کیفیت و استاندارد، هیچ فاصله‌ای با کشورهای پیشرفته ندارد و تمامی خدمات درمانی و تشخیصی در داخل کشور انجام می‌شود.
عوامل خطر، پیشگیری و رد شایعات علمی
عوامل ژنتیکی، هورمونی و سبک زندگی
سرطان پستان تحت تأثیر عوامل ژنتیکی و محیطی است:
- عوامل ژنتیکی: حدود ۱۵ درصد موارد منشأ ژنتیکی دارند. در صورت وجود ژن معیوب، احتمال ابتلا در طول عمر تا ۸۵ درصد افزایش می‌یابد.
- عوامل هورمونی: عواملی مانند سن اولین قاعدگی، سن یائسگی، سن اولین بارداری یا عدم بارداری و شیردهی (که احتمال ابتلا را کاهش می‌دهد) مؤثر هستند.
- سبک زندگی: چاقی (به‌ویژه پس از یائسگی)، نوع تغذیه، فعالیت بدنی نامنظم، سیگار کشیدن و مصرف الکل از عوامل خطر محسوب می‌شوند. تغییر سبک زندگی به سمت تغذیه سالم و کنترل وزن، نقش مهمی در پیشگیری دارد.
رد ارتباط امواج الکترومغناطیس و سرطان
دکتر الفت‌بخش با رد شایعات رایج، تأکید کرد که تاکنون هیچ مطالعه علمی معتبری، ارتباط مستقیمی میان امواج رادیویی، تلفن همراه، فناوری‌های نو مانند فایوجی یا استفاده از دئودورانت‌ها و پروتز سینه با بروز سرطان پستان اثبات نکرده است.
وی همچنین توضیح داد که روش تصویربرداری MRI مبتنی بر امواج مغناطیسی است و سرطان‌زا نیست. در مورد ماموگرافی نیز، میزان اشعه آن بسیار ناچیز است و نباید ترس از اشعه، مانع انجام غربالگری شود.
رویکرد جامع و آمار ابتلا در ایران
پژوهشگاه معتمد علاوه بر خدمات بالینی، گروه «پژوهش کیفیت زندگی» را فعال کرده است. این گروه بر بهبود ابعاد مختلف زندگی بیماران سرطانی، از جمله تغذیه، روان‌شناسی، روابط خانوادگی و مسائل جنسی تمرکز دارد تا سلامت بیماران در همه ابعاد ارتقا یابد.
میزان بروز سرطان پستان در ایران حدود ۳۵ تا ۴۰ نفر در هر ۱۰۰ هزار زن است که تقریباً یک‌سوم کشورهای توسعه‌یافته (۹۰ تا ۱۰۰ نفر در هر ۱۰۰ هزار زن) است. با این حال، روند ابتلا در ایران و جهان صعودی بوده و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۰، میزان بروز در ایران حداقل ۱.۵ تا ۱.۹ برابر افزایش یابد.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
