هشدار درباره سل: هر بیمار درمان‌نشده ۱۰ تا ۱۵ نفر را مبتلا می‌کند؛ تشخیص و درمان رایگان است

به مناسبت روز ملی مبارزه با سل (۲۳ مهر)، دکتر فریبرز ایمانی، رئیس مرکز بهداشت استان کرمانشاه، با ارائه آماری تکان‌دهنده از شیوع جهانی این بیماری عفونی واگیردار، بر اهمیت تشخیص و درمان به موقع تأکید کرد. وی هشدار داد که هر بیمار مبتلا به سل تنفسی درمان‌نشده می‌تواند سالانه ۱۰ تا ۱۵ نفر را آلوده کند و خبر داد که تمامی مراحل تشخیص و درمان سل در شبکه بهداشت و درمان کشور به صورت رایگان انجام می‌شود.

ماهیت بیماری و آمار جهانی سل

سل یک بیماری عفونی واگیردار است که عامل اصلی ایجاد آن نوعی باکتری بوده و می‌تواند بخش‌های مختلف بدن از جمله استخوان، مفاصل، کلیه و ریه را درگیر کند. این بیماری در حال حاضر در کشورهای مختلف دنیا وجود دارد.

• حدود یک چهارم جمعیت جهان، معادل دو میلیارد نفر، به میکروب سل آلوده هستند، اما بیماری در حالت نهفته قرار دارد و قابل انتقال نیست.
• طی سال گذشته، ۱۰.۸ میلیون نفر در جهان به سل مبتلا شدند که ۱۲ درصد از آن‌ها کودکان زیر ۱۵ سال بودند.
• از میان مبتلایان، متأسفانه ۱.۳ میلیون نفر جان خود را از دست دادند.

بیماری سل در افرادی که دچار ضعف سیستم ایمنی هستند، از حالت نهفته خارج شده و فعال می‌شود.

عوامل مؤثر بر شیوع و گروه‌های پرخطر

عوامل متعددی بر شیوع و گسترش بیماری سل تأثیرگذار هستند. سل یک بیماری قابل پیشگیری و قابل درمان است، اما برخی شرایط ریسک ابتلا را افزایش می‌دهند:

• عوامل اجتماعی و اقتصادی: فقر و مهاجرت.
• عوامل پزشکی: ضعف سیستم ایمنی، بیماری‌هایی مانند HIV و دیابت.
• عوامل محیطی: بهداشت پایین.

گروه‌های در معرض خطر بالا

مهمترین گروه‌هایی که در معرض خطر ابتلا به سل قرار دارند، شامل موارد زیر هستند:

• کودکان و سالمندان
• افراد مبتلا به سوءتغذیه
• افراد دارای ضعف سیستم ایمنی
• افراد مبتلا به دیابت، سرطان، نارسایی کبد و کلیوی
• افرادی که داروهای ضعیف‌کننده سیستم ایمنی مصرف می‌کنند.

نحوه انتقال و علائم کلیدی بیماری

راه اصلی انتقال باکتری سل از طریق هوا و تنفس است. هنگامی که فرد مبتلا به سل عطسه یا سرفه می‌کند، قطرات آلوده تا مدتی در هوا باقی می‌مانند و می‌توانند دیگران را مبتلا سازند. حتی حرف زدن و خندیدن فرد مبتلا نیز می‌تواند عامل انتقال باشد. لازم به ذکر است که این بیماری از طریق حشرات، خون، ظروف غذا، لباس و ملحفه به دیگران انتقال پیدا نمی‌کند.

انتقال بیماری در افراد مبتلا به سل ریوی بیشتر است و از همین رو این شکل از سل اهمیت بیشتری دارد. تأکید می‌شود که هر فرد مبتلا به سل تنفسی در صورت عدم تشخیص و درمان، می‌تواند سالانه ۱۰ تا ۱۵ نفر را مبتلا کند.

علائم هشداردهنده سل

سل علائم متعددی دارد که مهمترین آن‌ها عبارتند از:

• سرفه‌های طولانی‌مدت: سرفه‌هایی که بیش از دو هفته به طول بیانجامد، شاه علامت ابتلا به سل است.
• تب: به خصوص تب در عصر.
• علائم عمومی: کاهش وزن، عرق شبانه، بی‌اشتهایی و خستگی زودرس.
• سرفه خونی: ممکن است در سل ریوی مشاهده شود.

تشخیص، درمان و پیشگیری رایگان

راه اصلی تشخیص سل، آزمایش بر روی نمونه خلط فرد است و در برخی موارد عکس‌برداری از قفسه سینه نیز می‌تواند کمک‌کننده باشد. تمامی مراحل تشخیص و درمان سل در مراکز خدمات جامع سلامت، پایگاه‌های بهداشت و خانه‌های بهداشت به صورت رایگان انجام می‌شود.

درمان سل معمولاً حدود شش ماه طول می‌کشد و فرد مبتلا باید داروهای خود را به صورت منظم مصرف کند؛ در غیر این صورت ممکن است بیماری عود کرده و به درمان مقاوم شود.

راهکارهای پیشگیری

راهکارهای پیشگیری از سل شامل موارد زیر است:

• تشخیص به موقع افراد مبتلا.
• رعایت بهداشت فردی و استفاده از دستمال هنگام عطسه و سرفه.
• تغذیه سالم و تهویه مناسب.
• نینداختن خلط بر روی زمین.
• دریافت واکسن «ب ث ژ» توسط کلیه نوزادان در بدو تولد.

پویش آگاهی‌بخشی «یک به اضافه یک»

به مناسبت روز ملی مبارزه با سل، پویش «یک به اضافه یک» با هدف انتقال چهار پیام کلیدی و اصلی درباره آگاهی‌بخشی در زمینه بیماری سل بین افراد جامعه راه‌اندازی شده است. هدف این است که هر فرد این پیام‌ها را به یک فرد دیگر منتقل کند. این چهار پیام کلیدی عبارتند از:

1. بیماری سل هنوز در استان‌های مختلف کشور وجود دارد و یک مشکل بهداشتی اولویت‌دار است.
2. سل یک بیماری قابل پیشگیری و درمان است.
3. شاه علامت سل سرفه بیش از دو هفته است.
4. تشخیص و درمان سل در شبکه بهداشت و درمان کشور رایگان انجام می‌شود.

«ما می‌توانیم به سل پایان دهیم، با تعهد، سرمایه‌گذاری و اقدام موثر»

این شعار سازمان بهداشت جهانی برای مقابله با سل است که بر لزوم اقدام جمعی تأکید دارد.