عرضه گواهی سپرده نفتای کامل؛ اولین محصول دلاری نفتی در بورس انرژی و تأمین مالی ۱.۵ همتی لاوان

آمار معاملات اولیه و سازوکار تسویه

معاملات گواهی سپرده نفتای کامل که از سوی شرکت پالایش نفت لاوان عرضه شد، از نهم مهرماه ۱۴۰۴ در بورس انرژی ایران آغاز به کار کرد. این محصول به دلیل ماهیت دلاری و پشتوانه کالایی، به سرعت مورد توجه فعالان بازار قرار گرفت.

بر اساس داده‌های منتشرشده از بورس انرژی، تا تاریخ ۲۱ مهرماه ۱۴۰۴، حجم قابل توجهی از این گواهی معامله شده است:

• حجم معاملات: ۱۳ میلیون و ۵۰۰ هزار تن نفتای کامل
• ارزش دلاری معاملات: حدود ۶.۸۸۵ میلیون دلار
• ارزش ریالی معاملات: بیش از ۴ هزار و ۷۸۹ میلیارد تومان

نرخ تسعیر ارز در این معاملات بین ۶۹۵ تا ۶۹۶ هزار ریال برای هر دلار متغیر بوده و تسویه معاملات به‌صورت T+۱ (یک روز پس از معامله) انجام می‌شود.

مزایای کلیدی: تأمین مالی سریع و سرمایه‌گذاری دلاری

کارشناسان بازار سرمایه، گواهی سپرده نفتای کامل را دارای دو مزیت کلیدی می‌دانند. امیررضا بیگ‌زاده، کارشناس بازار سرمایه، در تحلیل این محصول اظهار داشت:

«گواهی سپرده نفتای کامل دو مزیت کلیدی دارد: اول آنکه امکان دسترسی مستقیم فعالان بازار به کالایی نظیر نفتا را فراهم می‌کند؛ کالایی که پیش از این تنها در اختیار صنایع بزرگ یا خریداران عمده بود. مزیت دوم نیز برای تولیدکننده یعنی پالایش نفت لاوان است که از طریق این محصول می‌تواند به شکلی سریع و کم‌هزینه تأمین مالی کند.»

وی در تشریح سازوکار مالی این گواهی افزود که این محصول در عمل یک دارایی دلاری است. قیمت هر کیلوگرم نفتای کامل حدود ۰.۵۱ دلار (هر تن تقریباً ۵۱۰ دلار) است، اما تسویه آن به‌صورت ریالی و با نرخ ارز ETS انجام می‌شود که در محدوده ۷۰ هزار تومان قرار دارد. این ترکیب، فرصتی کم‌ریسک برای سرمایه‌گذاران فراهم می‌کند تا به عنوان نوعی پوشش طبیعی در برابر نوسانات ارز عمل کند.

همچنین، سرعت نقدشوندگی بالا یکی از جذابیت‌های اصلی برای شرکت‌های تولیدی است. برخلاف معاملات فیزیکی فرآورده‌های نفتی که تسویه طولانی‌تری دارند، در این روش، فروشنده می‌تواند وجه حاصل از معامله را روز بعد دریافت کند.

تأمین ۱.۵ همت برای طرح توسعه پالایشگاه لاوان

شرکت پالایش نفت لاوان هدف اصلی خود از انتشار این گواهی را تأمین مالی برای طرح‌های توسعه‌ای اعلام کرده است. حمیدرضا محجوب، مدیرعامل این شرکت، توضیح داد که پالایشگاه لاوان در حال اجرای طرحی برای کاهش تولید نفت کوره و تبدیل آن به فرآورده‌های باارزش‌تر مانند بنزین و نفتا است.

نیاز مالی و ظرفیت انتشار

• نیاز مالی طرح توسعه: حدود ۱.۵ همت (هزار میلیارد تومان)
• هدف انتشار گواهی: تأمین بخشی از این منابع و فراهم کردن مشارکت عمومی در توسعه پالایشگاه
• ظرفیت فعلی مخازن پذیرش‌شده: ۳۲ هزار تن نفتای کامل در بورس انرژی

مدیرعامل لاوان تأکید کرد که با استقبال بازار، امکان افزایش ظرفیت انتشار گواهی در مراحل بعدی وجود خواهد داشت.

نقش گواهی‌ها در تعمیق بازار انرژی و مدیریت ریسک

کارشناسان معتقدند که توسعه محصولات مالی از جنس گواهی سپرده، عمق بازار انرژی را افزایش داده و به مدیریت ریسک فعالان کمک شایانی می‌کند. مصطفی زنگی‌آبادی، مدیر بازرسی و نظارت بورس انرژی، با اشاره به اینکه حدود ۷۰ درصد معاملات بورس انرژی در رینگ بین‌الملل انجام می‌شود، بیان کرد که محصولات جدید به فعالان بازار اجازه می‌دهند بدون درگیر شدن در فرآیندهای صادراتی، در نوسانات قیمت جهانی انرژی مشارکت کنند.

وی افزود: «در شرایطی که نرخ ارز و قیمت جهانی نفت دائم در حال تغییر است، گواهی‌هایی از این دست می‌توانند به عنوان محصولی برای مدیریت ریسک ارزی و تثبیت جریان نقدی شرکت‌ها عمل کنند.»

چشم‌انداز بازار: ظرفیت ۶۰ تا ۷۰ همتی و سرمایه‌گذاری غیرمستقیم

امین سهل‌البیع، دیگر کارشناس بازار سرمایه، درباره ظرفیت آینده این بازار خوش‌بین است. او پیش‌بینی کرد که اگر ارتباط مؤثری میان بازار فیزیکی و بازار گواهی سپرده برقرار شود، حجم بازار گواهی‌های انرژی می‌تواند در میان‌مدت به ۶۰ تا ۷۰ همت برسد. این محصولات هم برای سرمایه‌گذاران خرد و هم برای شرکت‌های بزرگ جذابیت دارند.

ورود صندوق‌های تخصصی

یکی از مسیرهای مهم برای گسترش این بازار، امکان سرمایه‌گذاری غیرمستقیم از طریق صندوق‌های کالایی است. در همین راستا، صندوق «سینرژی» به‌عنوان اولین صندوقی که به‌طور تخصصی روی گواهی‌های کالایی بورس انرژی سرمایه‌گذاری می‌کند، راه‌اندازی شده است.

صندوق سینرژی تمام دارایی‌های خود را در محصولاتی نظیر گواهی سپرده نفتا و گواهی صرفه‌جویی گاز و برق سرمایه‌گذاری کرده و گزینه‌ای مناسب برای سرمایه‌گذارانی است که آشنایی کامل با بازار انرژی ندارند. این صندوق با بازارگردانی فعال، ریسک نوسانات را کاهش داده و بازدهی پایدارتری ایجاد می‌کند.

آینده بازار انرژی ایران: شفافیت و بین‌المللی شدن

کارشناسان معتقدند انتشار گواهی سپرده نفتای کامل تنها گام آغازین است و در آینده نزدیک، محصولات مشابهی برای سایر فرآورده‌ها عرضه خواهد شد. این توسعه، شبکه کامل‌تری از محصولات سرمایه‌گذاری کالایی را شکل می‌دهد و مزایای زیر را به دنبال خواهد داشت:

• افزایش شفافیت قیمت‌ها: تعیین نرخ واقعی فرآورده‌های نفتی بر اساس عرضه و تقاضا در بازار داخلی.
• جذب سرمایه‌گذاران خارجی: فراهم شدن زمینه ورود صندوق‌های بین‌المللی که تمایل به سرمایه‌گذاری در دارایی‌های ارزی با پشتوانه کالایی دارند.

ادامه این مسیر، آینده‌ای متنوع‌تر، شفاف‌تر و بین‌المللی‌تر را برای بازار انرژی ایران رقم خواهد زد.