جزئیات حذف یارانه ۱۸ میلیون نفر؛ شاخص‌های شناسایی دهک‌های پردرآمد اعلام شد

اجرای قانون بودجه و حذف یارانه دهک‌های پردرآمد

بر اساس بندهای «پ» و «ت» تبصره ۱۳ قانون بودجه سال ۱۴۰۴ کل کشور، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با همکاری سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها موظف به حذف یارانه نقدی سه دهک بالای درآمدی (دهک‌های ۸، ۹ و ۱۰) شده است. منابع حاصل از این حذف، باید صرف تأمین کالابرگ الکترونیکی برای دهک‌های یک تا سه شود. این اقدام در راستای هدفمندسازی یارانه‌ها و تخصیص منابع به اقشار نیازمند صورت می‌گیرد.

احد رستمی، رئیس مرکز اطلاعات و رفاه ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در تاریخ ۲۳ مهرماه اعلام کرد که از ابتدای سال جاری تاکنون، یارانه نقدی حدود ۸ میلیون نفر از افراد پردرآمد حذف شده است. وی تأکید کرد که این روند در ماه‌های آتی ادامه خواهد داشت و پیش‌بینی می‌شود تا پایان سال، مجموع افراد حذف‌شده به حدود ۱۸ میلیون نفر برسد.

«از ابتدای امسال، هر ماه یارانه حدود یک تا ۳ میلیون نفر از افراد پردرآمد حذف شده و تا پایان سال پیش‌بینی می‌شود مجموع حذفی‌ها به حدود ۱۸ میلیون نفر برسد.»

شاخص‌های کلیدی شناسایی دهک‌های پردرآمد

وزارت رفاه با همکاری سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها، شاخص‌های متعددی را برای تعیین دهک‌های بالای درآمدی تعیین کرده‌اند که آخرین مصوبه هیئت وزیران در اسفند سال گذشته همچنان ملاک عمل است. این شاخص‌ها به‌طور کلی در شش بخش دسته‌بندی می‌شوند:

• مجموع درآمد اعضای خانوار: مهم‌ترین معیار برای قرارگیری در دهک‌های پردرآمد.
• تراکنش‌های خرید ماهانه: بررسی میزان و حجم تراکنش‌های مالی خانوار.
• دارایی‌های ملکی: ارزش و تعداد املاک ثبت‌شده به نام اعضای خانوار.
• خودروهای لوکس: داشتن خودروهایی با ارزش بالا.
• سفرهای خارجی: تعداد و دفعات سفرهای بین‌المللی.
• اقامت در خارج از کشور: داشتن اقامت یا سکونت در کشورهای خارجی.

آستانه درآمدی برای حذف یارانه نقدی

یکی از مهم‌ترین معیارهای حذف، مجموع درآمد خانوار نسبت به حداقل حقوق سال جاری است. در بررسی‌های اخیر، مرز سرانه درآمد ماهانه بالای ۱۰ میلیون تومان (پس از کسر اجاره‌بها به ازای هر فرد) به عنوان شاخص حذف تأیید شده است. این رقم معادل روزانه ۳۳۳ هزار تومان است و بر اساس بُعد خانوار محاسبه می‌شود.

جدول زیر، آستانه درآمدی برای حذف یارانه بر اساس بُعد خانوار را نشان می‌دهد:

آمار حذف‌شدگان و میزان اعتراضات

بر اساس اعلام سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها، در اسفند سال گذشته ۵۰ میلیون و ۴۰۹ هزار نفر یارانه نقدی دریافت می‌کردند. این تعداد در پایان شهریور امسال به ۴۳ میلیون و ۷۴۱ هزار نفر رسید که نشان‌دهنده حذف ۶ میلیون و ۶۶۸ هزار نفر در نیمه نخست سال است.

احمد میدری، وزیر رفاه، در شهریور ماه اعلام کرد که تنها ۵ درصد از حذف‌شدگان به قطع یارانه خود اعتراض داشته‌اند. احد رستمی نیز در خصوص اعتراضات توضیح داد که بیشتر شکایات مربوط به خودروها و حساب‌های بانکی است که ادعا می‌شود متعلق به اقوام یا شرکت‌ها هستند. وی افزود که با همکاری بانک مرکزی، حساب‌های تجاری و شخصی تفکیک شده‌اند.

انتقاد مجلس از تعلل دولت در اجرای قانون

در جلسه علنی ۲۲ مهر ماه، نمایندگان مجلس گزارش کمیسیون برنامه و بودجه درباره عدم اجرای قانون بودجه در خصوص تعلل در حذف دهک‌های بالای جامعه را به رأی گذاشتند. این گزارش تأکید داشت که سیاست حذف یارانه سه دهک بالا در قوانین بودجه سال‌های مختلف تکرار شده، اما در اجرا با چالش مواجه بوده است.

کمیسیون برنامه و بودجه در گزارش خود به مجلس اعلام کرد که مسئولان وزارت رفاه، دلیل عدم اقدام مؤثر را «آماده نبودن سامانه»، «عدم وجود شناسنامه اقتصادی» و «پیامدهای اجتماعی ناشی از حذف» ذکر کرده‌اند. با این حال، با توجه به عملکرد اخیر دولت در شناسایی گروه عمده‌ای از پردرآمدها، به نظر می‌رسد روند حذف در مسیر اجرایی قرار گرفته و اتصال سامانه‌های اطلاعاتی بیشتری مانند سامانه مودیان مالیاتی به پایگاه رفاه ایرانیان، می‌تواند به این روند شتاب بخشد.