آتشفشان تفتان پس از ۷۱۰ هزار سال بیدار شد؛ افزایش فشار گاز و بالا آمدن ۹ سانتی‌متری زمین

آتشفشان تفتان، غول خفته جنوب شرقی ایران، پس از حدود ۷۱۰ هزار سال سکوت، علائم بیداری را نشان داده است. تحقیقات جدید زمین‌شناسان، از افزایش فشار گاز در زیر سطح این استراتوولکان حکایت دارد که توجه‌ها را به وضعیت زمین‌شناسی منطقه و لزوم آمادگی در برابر حوادث طبیعی جلب کرده است.

🌋 بیداری تفتان پس از ۷۱۰ هزار سال سکوت

بر اساس تحقیقاتی که در تاریخ ۷ اکتبر ۲۰۲۵ منتشر شد، زمین در نزدیکی قله آتشفشان تفتان، واقع در جنوب شرقی ایران، بین جولای ۲۰۲۳ تا می ۲۰۲۴ به میزان ۹ سانتی‌متر بالا آمده است. این پدیده، که بیانگر تجمع فشار گاز در زیر سطح آتشفشان است، نشان می‌دهد که این استراتوولکان با ارتفاع ۳٬۹۴۰ متر، پس از حدود ۷۱۰ هزار سال سکوت، دوباره فعال شده است.

آتشفشان تفتان در میان رشته‌کوه‌هایی قرار دارد که در اثر فرورانش پوسته اقیانوسی عربستان در زیر قاره اوراسیا شکل گرفته است. پابلو گونزالز، آتشفشان‌شناس، با توجه به فعالیت‌های اخیر، معتقد است که تفتان دیگر باید «خوابیده» تلقی شود، نه «خاموش».

⚠️ علائم هشداردهنده و دلایل بالا آمدگی زمین

کشف بالا آمدگی زمین توسط محمدحسین محمدنیا، دانشجوی دکترا در IPNA-CSIC، با بررسی تصاویر ماهواره‌ای Sentinel-1 سازمان فضایی اروپا صورت گرفت. این بالا آمدگی در عمق ۴۹۰ تا ۶۳۰ متری زیر سطح آتشفشان قرار دارد.

دانشمندان احتمال می‌دهند که این پدیده ناشی از یکی از موارد زیر باشد:

• تغییر در سیستم هیدروترمال آتشفشان و تجمع گاز.
• جابه‌جایی مقادیر کمی ماگما که منجر به افزایش فشار در حفره‌ها و شکستگی‌های سنگی شده است.

پیش از این، در سال ۲۰۲۳، گزارش‌هایی مبنی بر انتشار گاز از آتشفشان در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده بود که بوی آن تا ۵۰ کیلومتری شهر خاش نیز حس می‌شد.

📢 فراخوان برای نظارت دقیق‌تر

گونزالز تأکید کرد که هدف این مطالعه ایجاد ترس نیست، بلکه فراخوانی برای مقامات ایران است تا منابعی را برای پایش دقیق‌تر این آتشفشان تخصیص دهند.

نصب سیستم‌های پایش زمینی در این منطقه با چالش‌هایی روبرو است. موقعیت جغرافیایی دورافتاده و همچنین چالش‌های امنیتی ناشی از فعالیت گروه‌های شورشی و درگیری‌های مرزی بین ایران و پاکستان، کار نظارت را دشوار می‌سازد. با این حال، تغییر وضعیت تفتان از «خاموش» به «خوابیده»، نیاز به نظارت مستمر و تخصیص منابع کافی برای پایش فعالیت‌های زمین‌شناختی را بیش از پیش ضروری می‌سازد.