خاطرات میلسپو از کارشکنی‌ها و عدم پشتیبانی آمریکا در مأموریت مالی ایران

مقدمه: آرتور میلسپو و مأموریت اصلاح مالیه ایران

کتاب «مأموریت آمریکایی‌ها در ایران» اثر آرتور میلسپو، حقوقدان و کارشناس مالی آمریکایی، که در سال ۱۳۵۶ توسط حسین ابوترابیان ترجمه شده، به شرح وقایع و چالش‌های حضور وی در ایران می‌پردازد. میلسپو که متولد مارس ۱۸۸۳ در میشیگان و دانش‌آموخته دانشگاه‌های جانز هاپکینز و ایلینوی بود، در دو دوره زمانی حساس (۱۹۲۲-۱۹۲۷ و ۱۹۴۲-۱۹۴۵) برای اصلاح ساختار مالیه به استخدام دولت ایران درآمد.

مأموریت دوم میلسپو در ایران با مقاومت‌ها و کارشکنی‌های داخلی مواجه شد که در نهایت به تضعیف اختیارات و خروج او از سازمان‌های مالی منجر گردید. بخش‌هایی از خاطرات او نشان‌دهنده عمق این اختلافات و عدم همکاری مقامات ایرانی است.

عدم همکاری در تجدید سازمان وزارت دارایی

بر اساس قانون جدید، هیئت وزیران اختیار تعیین سازمان بخش اقتصادی وزارت دارایی را داشت و هیئت مالی می‌توانست تحت نظارت وزیر دارایی به اداره امور ادامه دهد. میلسپو در این خصوص به آقای بیات، مقام مسئول وقت، پیشنهاد عملیاتی شدن این طرح را داد، اما با مخالفت او روبرو شد.

«من به آقای بیات پیشنهاد کردم که این کار عملی شود. او نپذیرفت و قول داد در مورد تجدید سازمان و برنامه اقتصادی خود با من مشورت کند. پس از آن روز او هیچ گاه با من و هیچ یک از همکارانم مشورت نکرد.»

این عدم همکاری منجر به خروج سازمان‌های مذکور از نظارت میلسپو شد. در نتیجه، دستیاران آمریکایی او طبق قرارداد استخدامی خود دیگر نمی‌توانستند در این سازمان‌ها خدمت کنند و ایرانیان فوراً تصدی کامل آنها را بر عهده گرفتند.

مبارزه مخالفان و تضعیف اختیارات هیئت

میلسپو معتقد بود که هدف نهایی گروه مخالفان، که حملات خود را متوجه اختیارات و شخص او کرده بودند، نابودی کامل هیئت مالی بود. او پیش از این وقایع، تمایل شخصی خود را برای ترک شغل به وزارت خارجه آمریکا اطلاع داده بود و امیدوار بود که دولت ایالات متحده برای حفظ تداوم و یکپارچگی هیئت و حفظ حیثیت آمریکا از او پشتیبانی کند تا بتواند بدون آسیب به پیشرفت کار، کناره‌گیری کند.

میلسپو در بحران‌های قبلی (اکتبر ۱۹۴۳ و ژوئن ۱۹۴۴) استعفای خود را تقدیم کرده بود، اما این بار در جریان مذاکرات مجلس برای لغو قانون اختیارات، از این کار خودداری کرد:

• او می‌دانست که استعفایش در آن مقطع، دست مخالفانش را قوی‌تر خواهد ساخت.
• او هیچ اطمینانی به پشتیبانی دولت آمریکا نداشت.
• به دلیل نظریات ابراز شده توسط وزارت خارجه آمریکا، نمی‌توانست روی همبستگی و اقدام همزمان دستیاران آمریکایی‌اش حساب کند.

در نهایت، میلسپو نتیجه گرفت که استعفای او تأثیری در جریان رویدادها نخواهد داشت، جز اینکه کاری را که می‌کوشید از آن اجتناب کند یا به تعویق اندازد (یعنی تضعیف هیئت)، تسریع می‌کرد.