تحلیل رایزن پیشین ایران از دلایل تنش بی‌سابقه میان طالبان و پاکستان

تغییر استراتژی پاکستان: تهدید گروه‌های معارض

به گفته این تحلیلگر، نخستین دلیل این تنش‌ها به تغییر دیدگاه پاکستان بازمی‌گردد. پاکستانی‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که از ناحیه چندین گروه مسلح، از جمله لشکر طیبه، درگیری‌های کشمیر، و تنش‌های مرتبط با طالبان افغانستان و طالبان پاکستان، آسیب جدی می‌بینند.

این درگیری‌های متعدد، حضور گروه‌های معارض را به تهدیدی برای موجودیت پاکستان تبدیل کرده است. بنابراین یک نکته مهم این است که پاکستان می‌خواهد خود را از شر گروه‌هایی نجات دهد که بخش مهمی از تولید و رشد آنها در آن کشور موجب شده است.

این گروه‌های معارض، که بخشی از رشد و تولید آن‌ها در خاک پاکستان بوده، اکنون به تهدیدی جدی برای دولت مرکزی تبدیل شده‌اند و پاکستان در صدد است تا خود را از این تهدیدات رها سازد.

نقش‌آفرینی آمریکا و مسئله بگرام

دومین عامل مهم در این تنش‌ها، نقش ایالات متحده آمریکا است. طاهری معتقد است که آمریکا در این قضیه نقش دارد و در سفر نخست‌وزیر و وزیر خارجه پاکستان به کاخ سفید، تعهداتی مبنی بر جمع‌آوری این گروه‌ها از آن‌ها گرفته شده است.

همچنین، چند روز پیش از این تحولات، آمریکا رسماً اعلام کرد که در صورت لزوم خواهان حضور مجدد در پایگاه هوایی بگرام است. این مسئله از اهمیت استراتژیک بالایی برخوردار است:

• تجهیزات باقی‌مانده: در صورت عدم بازگشت به بگرام، تسلیحات، هواپیماها، بالگردها و امکانات لجستیکی و اطلاعاتی به‌جای‌مانده، همچنان می‌توانند مورد استفاده قرار گیرند.
• کارایی تسلیحات: اگرچه بخش‌هایی مانند سیستم‌های الکترونیکی یا برخی هلیکوپترها ممکن است غیرقابل استفاده باشند، اما سلاح‌های رزمی و برخی تجهیزات دیگر همچنان کارایی دارند.
• نیاز به متحد: آمریکایی‌ها با توجه به پراکندگی گروه‌های مسلح، برای ورود انفرادی به عمل با دشواری مواجه خواهند شد و از پاکستان، به‌عنوان متحدی که سال‌ها از کمک‌های مالی قابل‌توجه آمریکا برخوردار بوده، انتظار دارند که وارد عمل شود.

نزدیکی و هماهنگی مقامات پاکستان با آمریکا در این موضوع، به‌ویژه تجلیل علنی نخست‌وزیر پاکستان از ترامپ در نشست شرم‌الشیخ، احتمال توافق مشترک آمریکا و پاکستان دربارهٔ مسئله بگرام را بسیار بالا می‌برد.

آینده درگیری‌ها و احتمال مصالحه سیاسی

پایان درگیری میان دو کشور به میزان توافق پاکستانی‌ها با آمریکایی‌ها و دریافت چراغ سبز واشنگتن بستگی دارد. تا زمانی که خواسته‌های این دو طرف محقق نشود، بعید است که جریان خاتمه یابد. همچنین، دولت کابل با نیروی فعلی خود به‌سختی می‌تواند در برابر ارتش منسجم پاکستان مقاومت کند.

طاهری پیش‌بینی می‌کند که سرکوب گروه‌های معارض تهدیدکنندهٔ دولت مرکزی پاکستان برای ارتش این کشور چندان دور از انتظار نیست، مگر آن‌که مصالحه‌ای سیاسی صورت گیرد. این مصالحه احتمالاً شامل دو بخش کلیدی خواهد بود:

1. تحویل پایگاه بگرام به آمریکایی‌ها.
2. تحویل نیروهای باقی‌ماندهٔ مسئله‌ساز به دولت پاکستان.

نقش هند و سایر بازیگران منطقه‌ای

سفر امیرخان متقی، مقام طالبان، به دهلی‌نو پس از چندین سال، از دو منظر قابل تحلیل است: نمایش در اختیار داشتن بازیگران منطقه‌ای و تلاش برای کسب حمایت یا کاهش خصومت از سوی هند. با این حال، به نظر نمی‌رسد دولت محافظه‌کار هند تمایلی به همراهی آشکار با طالبان داشته باشد، هرچند پیوندهای تاریخی و فرهنگی میان دو کشور وجود دارد.

در خصوص سایر بازیگران منطقه‌ای مانند عربستان و قطر، مواضع آن‌ها معمولاً معطوف به حل‌وفصل دیپلماتیک است، اما در نهایت همهٔ این بازیگران تحت تأثیر حضور پررنگ دولت آمریکا عمل خواهند کرد.

اهمیت استراتژیک بگرام و ژئوپلیتیک افغانستان

آمریکایی‌ها بعید است از دستیابی به اهداف استراتژیک خود، از جمله پس گرفتن بگرام، صرف‌نظر کنند. این اقدام می‌تواند پاسخی به منتقدان داخلی آمریکا باشد که ترک بستر نظامی در افغانستان را اشتباه می‌دانند. همکاری با پاکستان محتمل‌ترین مسیر برای تحقق این هدف است.

از منظر جغرافیایی، کنترل کوه‌های اطراف بگرام و ولایت پروان اهمیت استراتژیک دارد و به سود ثبات نسبی در شمال افغانستان خواهد بود. در مجموع، افغانستان امروز مانند قطعه‌ای از یک پازل بزرگ‌تر در نقشهٔ ژئوپلیتیک است و حضور فعال‌تر بازیگران بین‌المللی و منطقه‌ای (به‌ویژه آمریکا) و هماهنگی با متحدان منطقه‌ای مثل پاکستان، تعیین‌کنندهٔ مسیر پیش‌رو خواهد بود.