بحران ایمنی و درمان کارگران معادن سنتی؛ انتقاد از کم‌کاری دولت و بخشنامه ۱۷۷ تامین اجتماعی

وضعیت نگران‌کننده ایمنی در معادن سنتی کشور

علی مقدسی‌زاده، رئیس کانون هماهنگی شوراهای اسلامی کار استان خراسان جنوبی، در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا، وضعیت ایمنی در معادن سنتی کشور را «نگران‌کننده» توصیف کرد. وی تاکید کرد که بخش قابل‌توجهی از معادن سنتی در سراسر کشور، از البرز شرقی تا کرمان و طبس، بدون تجهیزات ایمنی و سیستم‌های مانیتورینگ فعالیت می‌کنند.

تنها ۳ تا ۴ معدن سنتی در کل کشور از سیستم مانیتورینگ برخوردارند یا سیستم‌های خود را به نیمه‌مکانیزه تغییر داده‌اند که تقریباً همه آن‌ها در شهرستان طبس واقع شده‌اند.

انتقاد از کم‌کاری دولت و مجلس در تجهیز معادن

مقدسی‌زاده با انتقاد شدید از عملکرد دولت و مجلس، اظهار داشت که هیچ یک به طور جدی به وضعیت معادن سنتی ورود نکرده‌اند و تنها به «شعار» اکتفا شده است. وی وزارت صمت را متولی تجهیز معادن دانست و افزود:

«دولت باید در تامین تجهیزات موردنیاز معادن سنتی پیش‌قدم شود. وزارت صمت متولی تجهیز معادن است اما متاسفانه در این زمینه اقدام موثری انجام نداده است.»

گرانی زغال‌سنگ وارداتی و کمبود نقدینگی

رئیس کانون هماهنگی شوراهای اسلامی کار خراسان جنوبی، یکی از دلایل اصلی عدم تامین تجهیزات ایمنی را مشکلات مالی کارفرمایان دانست. وی به دو عامل مهم اشاره کرد:

• خرید زغال‌سنگ وارداتی: زغال‌سنگ وارداتی تا دو الی سه برابر قیمت داخلی خریداری می‌شود، در حالی که حاضر نیستند قیمت زغال‌سنگ داخلی را افزایش دهند.
• کمبود نقدینگی: بسیاری از معادن در استخراج و زغال‌شویی فعالیت می‌کنند اما از فروش محصولات خود درآمد کافی کسب نمی‌کنند. این کمبود نقدینگی مانع از تهیه تجهیزات ایمنی لازم توسط کارفرمایان شده است.

وی تاکید کرد که مشکلات کارفرمایان و واحدهای معدنی با مشکلات کارگران پیوند خورده است و تا زمانی که این مسائل حل نشود، کارگران باید بدون حداقل‌های ایمنی کار کنند.

موانع بازرسی و تحریم‌ها

مقدسی‌زاده به کمبود شدید بازرسان اداره کار اشاره کرد و افزود که حتی بازرسان موجود نیز به دلیل تحریم‌ها و نیاز به واردات تجهیزات ایمنی از خارج، دستشان بسته است. وی بستن معادن ناایمن را راه‌حل ندانست و هشدار داد که این اقدام منجر به بیکاری «هزاران کارگر» و تبعات اجتماعی خواهد شد. راهکار پیشنهادی او، ورود دولت و وزارت صمت برای واردات تجهیزات مدرن است.

بحران درمان کارگران معدن: نبود بیمارستان تامین اجتماعی

یکی دیگر از مشکلات اساسی کارگران معادن زغال‌سنگ، مشکلات درمانی است. بیمارستان‌های تامین اجتماعی تنها در مراکز استان‌ها وجود دارند و شهرهای معدن‌خیزی مانند طبس (با ۸۰ هزار دفترچه درمان)، البرز شرقی و برخی شهرهای استان کرمان فاقد این بیمارستان‌ها هستند.

کارگران با حقوق ناچیز، در صورت حادثه باید به بیمارستان‌های دولتی و خصوصی مراجعه کرده و هزینه‌های سنگین رفت‌وآمد را متحمل شوند. وی خواستار تغییر بخشنامه تامین اجتماعی شد که ساخت بیمارستان ملکی را منوط به رسیدن تعداد دفترچه‌ها به ۱۰۰ هزار می‌داند. در شهرستان طبس، با وجود ۲۲ معدن زغال‌سنگ و ۱۱ هزار کارگر فعال (و حدود ۳۰ تا ۵۰ هزار نفر تحت پوشش)، بیمارستان تامین اجتماعی وجود ندارد.

اجرایی نبودن «حق تونل» و قراردادهای یک‌ماهه

مقدسی‌زاده به دو مورد از تضییع حقوق کارگران اشاره کرد:

۱. عدم پرداخت حق تونل

وی اظهار داشت که حق تونل، که یک مزیت رفاهی-انگیزشی برای کارگران زیرزمین است، توسط ۹۵ درصد از معادن سنتی بخش خصوصی پرداخت نمی‌شود. او تاکید کرد که این حق باید همانند حق اولاد و حق مسکن، جزو آیتم‌های اجباری حقوق کارگرانی شود که در زیرزمین کار می‌کنند.

۲. قراردادهای کوتاه‌مدت

اکثر قراردادهای کارگران در معادن، که شغلی مستمر محسوب می‌شود، یک‌ماهه است، در حالی که باید حداقل یک‌ساله باشد. وی دادنامه ۱۷۹ مصوب سال ۱۳۷۵ را که اجازه قراردادهای کوتاه‌مدت در مشاغل مستمر را می‌دهد، عامل این ناامنی شغلی دانست و خواستار اصلاح آن در شورای عالی کار شد.

انتقاد از سوءاستفاده تامین اجتماعی از قانون مشاغل سخت و زیان‌آور

رئیس کانون هماهنگی شوراهای اسلامی کار خراسان جنوبی، سازمان تامین اجتماعی را به سوءاستفاده از قانون مشاغل سخت و زیان‌آور برای جبران ناترازی مالی متهم کرد. وی بخشنامه ۱۷۷ این سازمان را «گروگان‌گیری کارگران» خواند. به گفته وی، کارگرانی که عنوان شغلی‌شان اصلاح نشود، نمی‌توانند بازنشسته شوند و کارفرما نیز توان مالی پرداخت مابه‌التفاوت دستمزد کارگرانی که ۳۰ سال پیش به عنوان «کارگر ساده» ثبت شده‌اند را ندارد.

در پایان، مقدسی‌زاده خواستار حذف بخشنامه ۱۷۷ و همچنین اقدام عملی دولت برای فراهم کردن مقدمات گمرکی جهت واردات تجهیزات ایمنی معادن شد.