بارش شهابی جبّاری؛ یادگار دنباله‌دار هالی با سرعت ۶۶ کیلومتر بر ثانیه

بارش شهابی جبّاری؛ یادگار دنباله‌دار مشهور هالی

مهندس مسعود عتیقی، مدیر نجوم آماتوری ایران، در تشریح جزئیات بارش شهابی جبّاری اعلام کرد که این بارش یکی از رویدادهای معروف سالیانه است که منشأ آن ذرات به‌جا مانده از دنباله‌دار مشهور «هالی» است. دنباله‌دار هالی که آخرین بار در میانه دهه ۶۰ خورشیدی از نزدیکی زمین و خورشید عبور کرد، حدود ۳۶ سال دیگر، یعنی در سال ۱۴۴۰ خورشیدی، مجدداً در آسمان دیده خواهد شد.

منشأ و سرعت شهاب‌ها

دنباله‌دار هالی، علاوه بر بارش شهابی جبّاری، عامل بارش شهابی دیگری به نام «اِتا دَلوی» در میانه اردیبهشت‌ماه نیز هست. بارش جبّاری به دلیل قرارگیری کانون آن در صورت فلکی شکارچی (جبّار - Orion) به این نام شناخته می‌شود. کانون این بارش در نزدیکی ستاره "شبان شانه" (اِبطُ الجوزا) در صورت فلکی شکارچی قرار دارد.

یکی از نکات قابل توجه در مورد این بارش، سرعت بسیار بالای شهاب‌های آن است. سرعت شهاب‌های بارش جبّاری در برخورد با جو زمین، بیش از ۶۶ کیلومتر در ثانیه خواهد بود.

زمان اوج و بازه رصد

اوج این بارش شهابی در شبانگاه سه‌شنبه، ۲۹ مهرماه اعلام شده است و در بامداد چهارشنبه ۳۰ مهر نیز امکان مشاهده شهاب‌هایی از این بارش وجود دارد. بازه زمانی کلی این بارش از دهم مهرماه آغاز شده و تا اواسط آبان‌ماه هر سال ادامه می‌یابد.

تعداد شهاب‌ها و شرایط رصد

با توجه به اینکه مدت زمان زیادی از آخرین عبور دنباله‌دار هالی می‌گذرد، انتظار نمی‌رود که نرخ ساعتی سرسویی (ZHR) بالایی برای این بارش ثبت شود. تعداد شهاب‌های ساعتی سرسویی بارش جبّاری به حدود ۲۰ شهاب می‌رسد.

با وجود تعداد کم شهاب‌ها، شرایط رصدی امسال به دلیل نبود نور مزاحم ماه و نزدیک بودن به وضعیت ماه نو، بسیار مناسب است. علاقه‌مندان می‌توانند با دور شدن از نور و آلودگی هوای شهرهای بزرگ، در یک آسمان تاریک با افق‌های باز، شهاب‌های بیشتری را مشاهده کنند.

نکات مهم برای رصدگران آماتور

برای مشاهده بارش‌های شهابی، نیازی به ابزار رصدی خاصی نیست و شهاب‌ها در تمام پهنه آسمان قابل مشاهده‌اند. با امتداد خلاف جهت حرکت شهاب‌ها، می‌توان به کانون بارش یعنی صورت فلکی شکارچی رسید که از جمله صورفلکی زیبای آسمان و نویدبخش فصل سرد پاییز و زمستان است.

مدیر انجمن نجوم آماتوری ایران بر اهمیت ثبت دقیق مشاهدات توسط آماتورها تأکید کرد. فعالیت‌های علمی که می‌تواند بر کیفیت گزارش‌های آماتوری بیفزاید، شامل موارد زیر است:

• عکاسی از شهاب‌ها با دوربین‌های DSLR با تنظیمات دستی.
• «ترسیم دست آزاد» (اسکیس) از شهاب‌ها.
• شمارش دقیق شهاب‌ها.
• ثبت مقدار جابجایی هر شهاب در آسمان بر حسب درجه.
• تعیین قدر (روشنایی) هر شهاب نسبت به ستاره‌های مشهور.
• ثبت صورت یا صورفلکی محل عبور شهاب‌ها.
• ثبت رنگ هر شهاب.
• تفکیک شهاب‌های پراکنده از شهاب‌های اصلی بارش.

همچنین تأکید شد که شهاب‌هایی که امتداد حرکت آن‌ها به نقطه کانون بارش نمی‌رسد، جزء شهاب‌های پراکنده محسوب می‌شوند و مربوط به این بارش نیستند.