زباله‌های الکترونیکی اروپا؛ معدن طلای دیجیتال با بیش از یک میلیون تن مواد حیاتی

در عصر حاضر که فناوری در تار و پود زندگی روزمره تنیده شده است، حجم زباله‌های الکترونیکی با سرعتی نگران‌کننده در حال افزایش است. این زباله‌ها شامل میلیون‌ها دستگاه از کارافتاده، از تلفن همراه و لپ‌تاپ گرفته تا یخچال و پنل‌های خورشیدی هستند که اغلب بدون بازیافت مناسب، دفن یا سوزانده می‌شوند.

گزارش جدیدی که توسط کنسرسیوم FutuRaM و با حمایت مالی اتحادیه اروپا تهیه شده، نشان می‌دهد که در دل همین زباله‌ها، گنجی پنهان از مواد اولیه حیاتی (CRM) نهفته است؛ موادی که می‌توانند ستون فقرات آینده‌ی دیجیتال و سبز اروپا را تشکیل دهند.

💎 معدن فراموش‌شده: بیش از یک میلیون تن مواد حیاتی

تحلیل‌های این گزارش که در روز جهانی زباله‌های الکترونیکی (۱۴ اکتبر) منتشر شد، نشان می‌دهد که «معدن زباله‌های الکترونیکی» در اروپا سالانه حاوی بیش از یک میلیون تن مواد اولیه حیاتی است. این حجم عظیم از مواد قابل بازیافت، منبعی غنی برای صنایع کلیدی اروپا از جمله فناوری‌های سبز، زیرساخت‌های دیجیتال و بخش دفاعی محسوب می‌شود.

این گزارش جامع‌ترین داده‌های موجود درباره‌ی چرخه‌ی عمر تجهیزات الکترونیکی و الکتریکی را در منطقه EU27+4 (شامل اتحادیه اروپا، بریتانیا، سوئیس، ایسلند و نروژ) ارائه می‌دهد.

⚠️ وابستگی خطرناک و استراتژی ژئوپلیتیکی بازیافت

جسیکا روسوال، کمیسر محیط‌زیست و اقتصاد چرخشی اتحادیه اروپا، با اشاره به وابستگی شدید قاره‌ی سبز، هشدار داد:

اروپا برای بیش از ۹۰ درصد از مواد اولیه حیاتی خود به کشورهای غیراروپایی وابسته است. با این حال، در حال حاضر تنها حدود ۱ درصد از این مواد را از طریق بازیافت داخلی تأمین می‌کند که نشان‌دهنده‌ی ضعف جدی در زنجیره‌ی تأمین است.

وی تأکید کرد که اختلالات جهانی، مانند جنگ‌ها و محدودیت‌های صادراتی، آسیب‌پذیری اروپا را آشکار کرده است. بنابراین، بازیافت نه تنها یک ضرورت زیست‌محیطی، بلکه یک استراتژی ژئوپلیتیکی برای تاب‌آوری و استقلال قاره است.

📊 آمار تولید زباله در سال ۲۰۲۲

در سال ۲۰۲۲، اروپا ۱۰.۷ میلیون تن زباله الکترونیکی تولید کرد که معادل ۲۰ کیلوگرم برای هر شهروند اروپایی است. مدیریت این حجم عظیم به شرح زیر بوده است:

• ۵۴ درصد: مدیریت رسمی و استاندارد.
• ۴۶ درصد (۵ میلیون تن): ورود به مسیرهای غیرقانونی یا غیرمنطبق (دفن، سوزاندن یا ضایعات فلزی مخلوط) که منجر به از دست رفتن بخش بزرگی از مواد باارزش شد.

مواد حیاتی بازیابی‌شده از زباله‌های فرآوری‌شده

از زباله‌هایی که به‌درستی فرآوری شدند، حدود ۴۰۰ هزار تن مواد حیاتی (CRM) بازیابی شد. مهم‌ترین این مواد عبارتند از:

📈 پیش‌بینی ۲۰۵۰: افزایش زباله و فرصت‌های بازیابی

گزارش FutuRaM پیش‌بینی می‌کند که حجم کل زباله‌های تجهیزات الکتریکی و الکترونیکی (WEEE) تا سال ۲۰۵۰ می‌تواند سالانه به بین ۱۲.۵ تا ۱۹ میلیون تن برسد. در همین بازه، حجم مواد حیاتی قابل بازیافت (CRM) نیز افزایش یافته و به ۱.۲ تا ۱.۹ میلیون تن در سال خواهد رسید.

پاسکال لروی، مدیرکل انجمن تجهیزات الکترونیکی ضایعاتی (WEEE Forum)، تأکید کرد که تمدن مدرن بدون مواد اولیه حیاتی قابل تصور نیست و استخراج این مواد از زباله‌ها به جای زمین، اروپا را قادر می‌سازد تا:

• زنجیره‌ی تأمین دایره‌ای و بومی خود را بسازد.
• در برابر شوک‌های جهانی مقاوم‌تر شود.
• منابع آینده‌اش را در کنترل خود نگه دارد.

☀️ پنل‌های خورشیدی، پیشتاز زباله‌های آینده

بر اساس یافته‌های گزارش، بیشترین رشد در میان انواع زباله‌های الکترونیکی تا سال ۲۰۵۰ به پنل‌های فتوولتائیک (خورشیدی) تعلق خواهد داشت. حجم زباله‌های این بخش از ۱۵۰ هزار تن در سال ۲۰۲۲ به ۲.۲ میلیون تن در سال ۲۰۵۰ افزایش خواهد یافت که رشدی بیش از ۱۴ برابری را نشان می‌دهد.

این روند، ضرورت توسعه‌ی فناوری‌های پیشرفته بازیافت برای بازیابی موادی مانند سیلیکون، نقره و فلزات نادر را بیش از پیش پررنگ می‌کند. همچنین، انتظار می‌رود تجهیزات بزرگ خانگی و وسایل کوچک‌تر الکترونیکی نیز در دهه‌های آینده رشد قابل‌توجهی در تولید زباله داشته باشند.

✅ راهبرد پنج‌گانه اروپا برای اقتصاد چرخشی

اتحادیه اروپا برای تبدیل این چالش به فرصت، استراتژی پنج‌جانبه‌ای را طراحی کرده است که بر محورهای زیر متمرکز است:

1. جمع‌آوری: افزایش نرخ جمع‌آوری زباله‌های الکترونیکی از طریق شبکه‌های رسمی و پایدار.
2. طراحی: طراحی محصولات قابل جداسازی برای تسهیل فرآیند بازیافت.
3. استخراج هدفمند: تمرکز بر استخراج مواد از غنی‌ترین قطعات الکترونیکی.
4. ظرفیت‌سازی: گسترش ظرفیت‌های پیشرفته بازیافت صنعتی در سراسر اروپا.
5. مشوق‌های مالی: ایجاد مشوق‌های مالی هماهنگ با اهداف زیست‌محیطی و بازیافتی.

کیس بالده، پژوهشگر ارشد سازمان UNITAR SCYCLE، تأکید می‌کند که زباله‌های الکترونیکی اروپا زباله نیستند، بلکه منبعی چند میلیارد یورویی هستند که تنها منتظر آزاد شدن‌اند. هر دستگاهی که تعمیر یا بازیافت می‌شود، اقتصاد اروپا را قوی‌تر، وابستگی را کمتر و فرصت‌های شغلی جدیدی را فراهم می‌کند.