انتقاد صریح مدیران پلتفرم‌های بزرگ از بی‌اعتمادی دولت و تعدد نهادهای موازی

پنل تخصصی «آینده اقتصاد دیجیتال؛ فرصت‌ها و چالش‌ها» که در حاشیه «رویداد روز ملی تجارت الکترونیک و اقتصاد دیجیتال» برگزار شد، به محلی برای طرح انتقادات صریح و جدی مدیران عامل پلتفرم‌های بزرگ کشور از سیاست‌های حاکمیتی تبدیل شد. محور اصلی این انتقادات، شکاف عمیق میان دولت و بخش خصوصی، تعدد نهادهای تصمیم‌گیر موازی و ناامیدی فزاینده در میان نیروی انسانی جوان بود.

بستن، راه‌حل نیست: انتقاد از بی‌اعتمادی دولت به نوآوری

بردیا احمدنیا، هم‌بنیان‌گذار والکس، با تأکید بر نقش تسهیل‌گر خدمات دیجیتال در مقایسه با بازار سنتی، از بی‌اعتمادی دولت به نوآوری انتقاد کرد. او معتقد است که سیاست‌گذار، نوآوری را مترادف با ریسک می‌بیند و مدل «سندباکس» که در سطح جهانی برای مدیریت این ریسک‌ها پیشنهاد می‌شود، در ایران به‌درستی اجرا نشده است.

«سیاست‌گذار، نوآوری را مساوی با ریسک می‌بیند و می‌خواهد هم نوآوری داشته باشیم هم ریسک را مدیریت کنیم، درحالی‌که در کل دنیا مدل سندباکس را برای این موضوع پیشنهاد می‌دهند که متأسفانه در کشور ما به‌درستی رعایت نشده است.»

احمدنیا همچنین با انتقاد شدید از مسدودسازی درگاه‌های پرداخت برخی پلتفرم‌ها، این اقدام را بستن چشم بر انتخاب کاربران دانست و اظهار داشت که دیدگاه حاکمیت به بخش خصوصی، تضاد با منافع ملی تلقی می‌شود. کسب‌وکارهای دیجیتال خدمات شبانه‌روزی (24/7) را برای مردم فراهم کرده‌اند و «بستن راه‌حل نیست».

مسعود طباطبایی، مدیرعامل دیجی‌کالا، نیز در تأیید این دیدگاه، بر لزوم اقدامات عملی، جامع و هماهنگ برای تبدیل اقتصاد دیجیتال به موتور محرک کشور تأکید کرد و متأسفانه این هماهنگی را در تعامل با دولت مشاهده نکرد.

در مقابل، مسعود شاهمرادی، مدیرعامل خانومی، تجارت الکترونیک را ابزاری برای تحقق عدالت اجتماعی دانست و به عملکرد هماهنگ دولت چین با پلتفرم‌های خصوصی این کشور اشاره کرد. حامد رضایی فرخ، مدیر ارشد اکالا، نیز شرکت‌های خصوصی را اهرم و ابزار دولت دانست و بیان کرد که دولت با جمعیت ۹۰ میلیونی نمی‌تواند چابک عمل کند و باید با ایجاد زیرساخت، فضا را برای عملکرد آزادانه شرکت‌ها فراهم سازد.

آسیب تعدد نهادهای تصمیم‌گیر: ۱۰ تا ۱۵ سازمان موازی

یکی از مهم‌ترین چالش‌های مطرح‌شده توسط فعالان این حوزه، کثرت نهادهای موازی تصمیم‌گیر بود که به باور آن‌ها، عدم هماهنگی‌ها را دوچندان کرده و مانع رشد می‌شود.

حسین حیدر، مدیرعامل تکنولایف، در این خصوص گفت:

• تمرکز قانون‌گرایی و اجرائیات در یک سازمان واحد می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد.
• در حال حاضر، حداقل ۱۰ تا ۱۵ نهاد و سازمان موازی وجود دارند که هرکدام با شرایط مختلف، کسب‌وکارها را بررسی می‌کنند.
• وزارت صمت، کسب‌وکارها را تنها در دو قالب بازرگانی یا تولیدی می‌پذیرد و «تجارت الکترونیک» به‌عنوان یک تعریف مستقل شناخته نشده است.

محمد خلج، مدیرعامل اسنپ و گرداننده پنل، نیز به «اشتهای موجود» برای صدور مجوز توسط نهادهای مختلف اشاره کرد و این تعدد مجوزها و تنظیم‌گری‌های موازی را خطایی بزرگ با هزینه‌ای قابل‌توجه دانست. طباطبایی نیز بر عدم هماهنگی‌های زیاد در بدنه دولت و نیاز به تقویت بدنه کارشناسی تأکید کرد.

فرار سرمایه‌گذاران: ریسک بالا و ناامیدی داخلی

مدیران پلتفرم‌ها در بخش دیگری از پنل، به موضوع عدم رغبت سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی پرداختند:

احمدنیا:

• سرمایه‌گذار خارجی در حوزه دیجیتال «مرده» است.
• باید روی پای خودمان بایستیم.

طباطبایی:

• سرمایه‌گذار خارجی «نقره‌داغ» شده و سرمایه‌گذار داخلی بی‌میل است.
• اگر بنیان‌گذاران استارتاپ‌ها پول‌دار شوند، سرمایه‌های خود را به حوزه‌هایی مانند ساخت‌وساز می‌برند که سود بیشتری دارد، نه سرمایه‌گذاری مجدد در استارتاپ‌ها.

شاهمرادی:

• ریسک اقتصاد دیجیتال در ایران به‌مراتب بیشتر از سایر نقاط دنیاست.
• سرمایه‌گذار خارجی به ایران نمی‌آید و سرمایه‌گذار داخلی نیز امید به خارج کردن سرمایه‌اش ندارد.
• روش قابل‌اتکایی برای دسترسی به سرمایه وجود ندارد و توسعه دشوار است.

رضایی فرخ نیز راهکار را در ایجاد اعتمادسازی بین دولت و بخش خصوصی دانست تا بستر لازم برای جذب سرمایه‌گذار فراهم شود.

مهاجرت و ناامیدی نسل جوان: درخواست برای عدم مداخله دولت

بخش پایانی پنل به موضوع مهاجرت نیروی انسانی و ناامیدی جوانان اختصاص داشت.

احمدنیا با اشاره به غنی بودن فضای زیرساختی نیروی انسانی، دو مسیر پیش روی کشور را ترسیم کرد:

1. دادن فضای آزادانه به اقتصاد دیجیتال و عقب کشیدن دولت از مداخله.
2. مداخله مستقیم و بستن مسیر رشد، که منجر به حرکت کسب‌وکارها به سمت مدل‌های سنتی می‌شود.

حسین حیدر، منابع انسانی را یکی از پتانسیل‌های کلیدی تجارت الکترونیک دانست و تأکید کرد که هرچه شیب تجارت الکترونیک در لایه حاکمیتی بیشتر شود، تسهیل‌گری به‌عنوان «مهره گم‌شده» این حوزه، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

مسعود شاهمرادی در پایان، وظیفه فعالان این حوزه را «زنده نگه‌داشتن امیدها» دانست و هشدار داد که اگر نسل جوان ناامید شود، ادامه مسیر برای اقتصاد دیجیتال دشوار خواهد شد.

نتیجه‌گیری

پنل «آینده اقتصاد دیجیتال» تصویری روشن از چالش‌های ساختاری این حوزه ارائه داد. مدیران پلتفرم‌ها با وجود تفاوت در خدمات، در یک نقطه اشتراک نظر داشتند: اصلاح سیاست‌گذاری‌ها و ایجاد اعتماد متقابل، می‌تواند اقتصاد دیجیتال را به ستون اصلی رشد و توسعه ملی تبدیل کند.