چاپ دوم کتاب «الف با»؛ تحلیل فلسفی ۵۰ طرح علی‌اکبر صادقی به قلم نادر ابراهیمی

چاپ جدید کتاب «الف با» که شامل تحلیل فلسفی ۵۰ طرح از علی‌اکبر صادقی، هنرمند برجسته ایرانی، است و به قلم زنده‌یاد نادر ابراهیمی نگاشته شده، به تازگی توسط انتشارات امیرکبیر منتشر و روانه بازار نشر شده است. این کتاب که پیش‌تر توسط ناشر دیگری به چاپ رسیده بود، پس از خرید امتیاز انتشار توسط امیرکبیر، زمستان ۱۴۰۳ با ویرایش و چاپی جدید وارد بازار شد و اکنون چاپ دوم آن عرضه شده است.

یکی از نکات قابل توجه در این اثر، استفاده نادر ابراهیمی از رسم‌الخط شخصی خود در نگارش است که اندکی با رسم‌الخط رسمی و متداول کتاب‌های فارسی تفاوت دارد.

«فیلسوف – نقاش تمام عیار»؛ توصیف نادر ابراهیمی از علی‌اکبر صادقی

نادر ابراهیمی در این کتاب، شخصیت اصلی «الف با» یعنی علی‌اکبر صادقی را با لحنی ستایش‌آمیز و قاطعانه معرفی می‌کند. او صادقی را یک «فیلسوف – نقاش تمام عیار» و از مفاخر فرهنگ ملی ایران می‌داند. ابراهیمی در بخشی از معرفی خود، به صراحت بیان می‌کند:

«علی اکبر صادقی، یک فیلسوف – نقاش تمام عیار است، و از مفاخر فرهنگ ملی ما؛ بدون هیچ شک و شبهه، یا نگرانی و بدون وحشت از اینکه این سخن، کسان بسیاری را بیمار و بستری کند؛ چرا که بدون اینگونه سخن‌ها هم، بزرگان، حاسدان را بیمار و بستری می‌کنند، و همیشه کرده‌اند؛ و تا ما به چنان مرحله یی از رشد عاطفه نرسیم که آثار خوب دیگران را آثار خود بپنداریم و از اینکه جهان به سوی فرهیختگی می‌رود لذت ببریم، باز هم بزرگان، ما را بیمار خواهند کرد؛ بیمار و دردمند و غم زده و خشمگین و بی تاب و درمانده.»

هدف از نگارش «الف با» و ستایش از بزرگان هنر

کتاب «الف با» در واقع اولین عنوان از مجموعه‌ای بوده که هدف آن معرفی هنرمندان ملی حوزه تجسمی به مخاطبان بوده است. نادر ابراهیمی در ادامه، با اشاره به نام‌های بزرگی چون عباس کیارستمی، محسن مخملباف، مرتضی ممیز، ژازه طباطبایی، بهرام صادقی، اکبر رادی، جلال شباهنگی، علی‌اکبر صادقی، غلامحسین ساعدی و نصرالله کسراییان، بر اهمیت قدردانی از این مفاخر تأکید می‌کند:

«... اگر ما نگوییم که اینها اعاظم فرهنگ ملی ما هستند و اسباب شوکت تاریخ ما، و بیش از اینها جهان ما را معناً بارور و سرسبز کرده‌اند، چنین نخواهد شد که هیچکس، هیچکس، هیچکس دهان باز نکند و از ایشان قدردانی نکند و در برابر عظمت اندیشه و هنر ایشان، کمر خم نکند و بر دست‌های مبارکشان بوسه نزند... گداطبعان بدانند که تاریخ هنر و فرهنگ بشری، به گداطبعی دچار نخواهد شد. نخواهد شد.»

ساختار کتاب و تحلیل «فیلسوف – نقاش»

کتاب «الف با» علاوه بر یک پیشگفتار مفصل، شامل سه بخش اصلی است:

• طرح‌ها: تحلیل ۵۰ طرح از علی‌اکبر صادقی.
• پیوست ۱: یادداشت‌ها، سیاه‌مشق‌ها و تمرین‌ها.
• پیوست ۲: نمونه‌هایی از طرح‌های اجراشده.

ابراهیمی در تحلیل‌های خود، بر واژه «فیلسوف – نقاش» برای توصیف صادقی تأکید دارد و نه «نقاش – فیلسوف». دلیل این تأکید آن است که صادقی به سختی مغلوب تفکرات و احساسات فلسفی درونی خود است و نقاشی کشیدن او در واقع نتیجه فشارهای فلسفی است که از درون به بیرون راه یافته و به عرصه طرح و رنگ می‌رسد. به عبارت دیگر، فلسفه مقدم بر نقاشی است.

نمونه‌ای از تحلیل‌های نادر ابراهیمی

نویسنده «آتش بدون دود» در بخشی از کتاب، به تحلیل یکی از طرح‌های صادقی می‌پردازد و عمق نگاه فلسفی او را آشکار می‌سازد. در این تحلیل، ابراهیمی به مفهوم رنج و اضطراب در آثار صادقی اشاره می‌کند:

در تحلیل یکی از طرح‌ها آمده است که دهان شخصیت مطروح در اثر، امکان بسته شدن ندارد، چرا که «آونگ زمان، به این انسان رنجمند، فرصت آسودگی نمی‌دهد». در اجرای رنگین همین طرح، صادقی یک عامل اجتماعی را برای باز نگه داشتن دهان اضافه می‌کند: دهان با دو سیم به فضای بیرون دوخته شده است.

ابراهیمی این تصویر را «تاریخ زندگی انسان اندیشمند» می‌داند و می‌گوید:

«این همه درد و خشم و عذاب و سکوت، اگر به روییدن و بالیدنِ درختانِ سایه گستر منجر شود، چه غم از آنچه این انسان می‌کشد؟»

او همچنین به تفاوت‌های طرح اولیه و اجرای رنگین اشاره می‌کند و می‌نویسد که در اجرا، «سواری که می‌رود و سایه‌اش بر جای می‌ماند» جایگزین «گویچه‌های زندگی» شده است. این تغییر نشان‌دهنده دل‌نگرانی‌ها و اضطراباتی است که نقاش را آزرده است؛ اضطراباتی که در نهایت منجر به خلق آثاری می‌شود که «صادقی با وحشتی زیبا، انسان ناظر را می‌ترساند.»

مشخصات نشر

کتاب «الف با» در ۱۶۸ صفحه، با شمارگان ۲۰۰ نسخه و قیمت ۳۵۰ هزار تومان منتشر شده است.