ایران رسماً پایان قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت را اعلام کرد؛ واکنش روسیه و اروپا

تأکید ایران بر پایان محدودیت‌ها و تحریم‌ها

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، در نشستی حقوقی تأکید کرد که در تاریخ ۲۶ مهرماه، قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل طبق مفاد خود به پایان می‌رسد. او تصریح کرد که هیچ تصمیمی در شورای امنیت در خصوص بازگشت قطعنامه‌های لغو شده و تحریم‌های پیشین علیه ایران اتخاذ نشده است.

همچنین، عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، در شبکه اجتماعی اکس (توییتر سابق) اعلام کرد که با پایان قطعنامه ۲۲۳۱، تمامی محدودیت‌های سازمان ملل علیه ایران لغو شده و پرونده هسته‌ای از دستور کار شورای امنیت خارج می‌شود. وی تأکید کرد که ایران به عنوان امضاکننده پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT)، از این پس تنها به حقوق و تعهدات خود طبق این پیمان متعهد است.

این تعهد شامل عدم محدودیت در ابعاد برنامه هسته‌ای و همکاری با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، تنها در چارچوب توافق جامع پادمان و قوانین داخلی است.

موضع روسیه: پایان برجام و بی‌اعتباری مکانیسم ماشه

در حالی که تنش‌های لفظی میان مقامات ایران و روسیه بر سر منشأ بند مکانیسم ماشه بالا گرفته است، مسکو همچنان از به رسمیت شناختن رویکرد تروئیکای اروپا و آمریکا در قبال توافق هسته‌ای سر باز می‌زند.

میخائیل اولیانوف، سفیر و نماینده روسیه در سازمان‌های بین‌المللی در وین، اعلام کرد که با انقضای مهلت اجرای قطعنامه ۲۲۳۱ در ۲۶ مهرماه ۱۴۰۴، توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ (برجام) عملاً پایان یافته است. وی افزود که از این پس، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی صرفاً در چارچوب توافق جامع پادمان‌ها به بررسی موضوعات مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران خواهد پرداخت.

روسیه در بیانیه‌ای رسمی، روند بازگرداندن تحریم‌های پیشین علیه ایران را فاقد وجاهت دانست و تروئیکای اروپایی (بریتانیا، آلمان و فرانسه) را به نقض‌های جدی و اساسی در اجرای قطعنامه ۲۲۳۱ متهم کرد.

• اتهام نقض تعهدات: مسکو معتقد است کشورهای اروپایی از رویه‌های مقرر برای جلوگیری از سوءاستفاده سر باز زده‌اند.
• مسیر تقابل: روسیه اعلام کرد که اروپایی‌ها با نادیده گرفتن موانع حقوقی و سیاسی، مسیر تقابل را در پیش گرفته‌اند.
• حقوق بین‌الملل: طبق موضع روسیه، طرفی که خود به‌صورت نظام‌مند تعهدات را نقض کرده است، نمی‌تواند از مکانیسم‌ها و امتیازات مندرج در همان توافق بهره‌مند شود.

نادیده گرفتن پایان برجام توسط اروپا

با وجود اعلام رسمی پایان قطعنامه ۲۲۳۱، کشورهای اروپایی (آلمان، بریتانیا و فرانسه) این موضوع را مسکوت باقی گذاشته‌اند. این کشورها در شهریورماه با فعال کردن مکانیسم ماشه، خواهان بازگشت تمامی قطعنامه‌های پیشین علیه تهران شده بودند.

اروپا در حال حاضر مایل است تا ایران را وادار به نشستن پای میز مذاکره تازه‌ای کند تا فعالیت هسته‌ای ایران کماکان تحت کنترل غرب باقی بماند. با این حال، مقامات ایران اعلام کرده‌اند که به دلیل فعال‌سازی مکانیسم ماشه توسط اروپایی‌ها، دلیلی برای مذاکره مجدد نمی‌بینند.

جدول زمانی پایان محدودیت‌های هسته‌ای ایران

برجام که در تاریخ ۱۴ ژوئیه ۲۰۱۵ (۲۳ تیر ۱۳۹۴) نهایی شد، شامل چندین تاریخ مهم و بندهای غروب (Sunset Clauses) بود که به تدریج محدودیت‌ها را کاهش یا خاتمه می‌داد.

آینده برنامه هسته‌ای ایران

ناظران معتقدند فعال شدن مکانیسم ماشه و عدم پایبندی برخی کشورها به مفاد برجام، بی‌اعتمادی شدیدی در تهران ایجاد کرده است. این بی‌اعتمادی روزافزون می‌تواند منجر به نزدیکی بیشتر ایران به کشورهای شرقی از جمله روسیه و چین شود. در مقابل، اروپا همچنان بر از سرگیری مذاکرات برای دستیابی به توافقی جامع، پایدار و قابل راستی‌آزمایی اصرار دارد.