آیکون خبر

خبر کامل

مناقشه حقوقی بر سر انقضای قطعنامه ۲۲۳۱ و نقش چین و روسیه

مناقشه حقوقی بر سر انقضای قطعنامه ۲۲۳۱ و نقش چین و روسیه

مناقشه بر سر انقضای قطعنامه ۲۲۳۱: ابهام در بازگشت تحریم‌ها

با فرارسیدن ۱۸ اکتبر، تاریخ انقضای رسمی قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل، مناقشه‌ای حقوقی و سیاسی میان ایران و کشورهای غربی بر سر سرنوشت پرونده هسته‌ای ایران شکل گرفته است. در حالی که تهران پایان این قطعنامه را به معنای خروج پرونده هسته‌ای از دستور کار شورای امنیت می‌داند، سه کشور اروپایی (فرانسه، انگلیس، آلمان) و ایالات متحده مدعی احیای خودکار تحریم‌های سازمان ملل از طریق سازوکار «اسنپ‌بک» هستند.

این اختلاف، شکافی عمیق میان اعضای دائم شورای امنیت ایجاد کرده است؛ از یک سو چین و روسیه با موضع ایران همسو هستند و از سوی دیگر، فرانسه، انگلیس و آمریکا قرار دارند. این وضعیت، بحث‌هایی را پیرامون روند اجرایی قطعنامه‌ها، از جمله تشکیل کمیته تحریم و پنل کارشناسی و نقش پکن و مسکو در این فرآیند، مطرح کرده است.

برای بررسی آینده این مناقشه و نقش چین و روسیه، با کوروش احمدی، دیپلمات پیشین ایران در سازمان ملل متحد و کارشناس مسائل بین‌الملل، گفت‌وگویی انجام شده است.

وضعیت متعارض پرونده هسته‌ای: تفسیرهای متفاوت از بندهای ۲۲۳۱

کوروش احمدی در پاسخ به این پرسش که آیا تحریم‌های سازمان ملل عملاً بازگشته‌اند، به بندهای ۸ و ۹ قطعنامه ۲۲۳۱ اشاره می‌کند:

  • بند ۸: تصریح دارد که قطعنامه در تاریخ ۱۸ اکتبر منقضی می‌شود، قطعنامه‌های ضد ایرانی مختومه شده (بند ۷a) دیگر قابلیت اجرایی نخواهند داشت و موضوع برنامه هسته‌ای ایران از دستور کار شورای امنیت خارج خواهد شد.
  • بند ۹: خاطرنشان می‌کند که اگر بند ۱۲ اجرا شود و قطعنامه‌های شش‌گانه بازگردند، مفاد بند ۸ اجرا نخواهد شد.

وی توضیح می‌دهد که اکنون با یک وضعیت متعارض مواجه هستیم: «غربی‌ها و برخی از غیرغربی‌ها و دبیرخانه سازمان ملل از اجرایی شدن بند ۱۲ سخن می‌گویند و مفاد بند ۸ را منتفی می‌دانند. اما ما و روسیه و چین بازگشت تحریم‌ها را به رسمیت نمی‌شناسیم و بر قابل اجرا بودن بند ۸ تاکید می‌کنیم.»

این وضعیت متعارض، که در پی دو رأی‌گیری در شورای امنیت شکل گرفته، موجب ابهام شده است. طرف‌های غربی مدعی بازگشت شش قطعنامه قبلی هستند، در حالی که ایران، روسیه و چین مخالف این ادعا هستند. دبیرخانه سازمان ملل نیز در ۲۸ سپتامبر بیانیه‌ای صادر کرد که عملاً از بازگشت قطعنامه‌ها حکایت داشت.

از نظر سیاسی و اخلاقی واقعیت این است که سه کشور اروپایی، که خودشان برجام را اجرا نکرده بودند و ایالات متحده که پیش‌تر از برجام خارج شده بود، در موقعیتی سیاسی و اخلاقی نبودند که بتوانند قطعنامه‌های شش‌گانه را علیه ایران بازگردانند.

با این حال، شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد کشورهای غربی و برخی کشورهای در حال توسعه به بازگشت قطعنامه‌ها معتقدند، از جمله بیانیه مشترک اخیر شورای همکاری خلیج فارس و اتحادیه اروپا.

نقش چین و روسیه در اخلال در سازوکارهای تحریم

یکی از مراحل اجرایی شدن تحریم‌ها، تشکیل کمیته تحریم و پنل کارشناسی است که تصمیم‌گیری در خصوص آن‌ها باید با اجماع صورت گیرد. موضع چین و روسیه می‌تواند در این روند اخلال ایجاد کند.

اخلال در کمیته تحریم ۱۷۳۷

کمیته‌های تحریم در شورای امنیت، طبق رویه جاری، تصمیمات خود را با اجماع اتخاذ می‌کنند. کوروش احمدی تأکید می‌کند:

  • در گام نخست، باید رئیس کمیته ۱۷۳۷ انتخاب شود.
  • اگر اجماع برای تعیین رئیس وجود نداشته باشد، کار کمیته از همان ابتدا با مشکل مواجه می‌شود.
  • چین و روسیه می‌توانند با ایجاد اخلال، مانع انتخاب رئیس شوند.
  • در مراحل بعدی، هر تصمیمی (مانند افزودن یا حذف اشخاص و نهادها از فهرست تحریم) باید با اجماع تصویب شود و یک کشور می‌تواند مانع آن شود.

وی با اشاره به نمونه مشابه در کمیته تحریم ۱۷۱۸ کره شمالی، بیان می‌کند که چین و روسیه می‌توانند در روند تصمیم‌گیری‌ها اخلال ایجاد کنند.

اخلال در پنل کارشناسی ۱۹۲۹

طبق قطعنامه ۱۹۲۹، پنل کارشناسی باید هر سال تمدید شود. در این مرحله، چین و روسیه می‌توانند با استفاده از حق وتو، مانع تشکیل دوباره آن شوند.

با این حال، کارشناس مسائل بین‌الملل هشدار می‌دهد که مخالفت چین و روسیه، اصل تحریم‌ها و بازگشت قطعنامه‌ها را تغییر نمی‌دهد، بلکه تنها می‌تواند در عملکرد کمیته و پنل کارشناسی اخلال ایجاد کند. همچنین، تعدادی از اشخاص و نهادهای ایرانی که پیش‌تر در فهرست تحریم بودند، همچنان تحت تحریم باقی خواهند ماند.

دور زدن رویه‌های برجام در فرآیند «اسنپ‌بک»

در خصوص فرآیند «اسنپ‌بک» (بازگشت تحریم‌ها)، این پرسش مطرح است که آیا کشورهای اروپایی رویه‌های مقرر در برجام را دور زده‌اند؟

طبق بندهای ۳۶ و ۳۷ برجام، در صورت بروز اختلاف، موضوع باید ابتدا به کمیسیون مشترک ارجاع و طی حدود ۳۵ روز بررسی شود و در صورت عدم توافق، نهایتاً به شورای امنیت کشیده شود. برداشت ایران این است که این مسیر طی نشده است.

اروپایی‌ها مدعی‌اند که این روند را آغاز کرده بودند، اما اقدامشان نهایی نشد. همچنین، آن‌ها ادعا می‌کنند که قطعنامه ۲۲۳۱ سازوکاری مستقل از برجام دارد و بند ۱۰ قطعنامه صرفاً کشورهای عضو را به پیگیری اختلاف از طریق کمیسیون مشترک «تشویق» کرده است که جنبه توصیه‌ای داشته و نه الزام حقوقی. بنابراین، مدعی‌اند که می‌توانستند مستقیماً به شورای امنیت مراجعه کنند.

احمدی در این باره می‌گوید: «حتی اگر توصیه‌ای بوده و الزام‌آور نبوده، باز هم حداقل انتظار این بود که کشورهای اروپایی به توصیه شورای امنیت عمل می‌کردند که چنین نکردند.»

انتظار از چین و روسیه: خودداری از اجرای قطعنامه‌ها

مهم‌ترین اقدام مؤثری که می‌توان از چین و روسیه انتظار داشت، خودداری عملی از اجرای قطعنامه‌ها است. وی می‌گوید:

آیا روسیه و چین تسلیحات متعارف مشمول ممنوعیت در قطعنامه‌ها را به ایران خواهند فروخت و رسماً آن را اعلام خواهند کرد یا خیر؟ این، بزرگ‌ترین کمکی است که می‌توانند به ایران بکنند. در غیر این صورت، جز اخلال در کار کمیته و پنل کارشناسی، اقدام مؤثر دیگری از سوی روسیه و چین نمی‌توان انتظار داشت.

اقدامات دیپلماتیک ایران پس از انقضای قطعنامه

در خصوص اقدامات آتی وزارت امور خارجه ایران، از جمله مکاتبات رسمی و فعالیت دفاتر نمایندگی در سازمان‌های بین‌المللی، احمدی این اقدامات را درست می‌داند:

  • طرح موضع سیاسی و اخلاقی: تکرار این نکته که کشورهای غربی از نظر سیاسی و اخلاقی حق بازگرداندن قطعنامه‌ها را نداشتند.
  • رایزنی‌های دیپلماتیک: تشویق کشورها به عدم اجرای این قطعنامه‌ها، که از وظایف طبیعی و ذاتی وزارت امور خارجه است.

وی در پایان تأکید می‌کند که باید منتظر ماند و دید که آیا این اقدامات دیپلماتیک در عمل مؤثر واقع خواهند شد یا خیر.

شناسنامه خبر:

درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:

تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.

دسترسی رایگان به هوشنگ ↗