خاطرات محمد بلوری از معمای تیتر تاریخی «شاه رفت» در کیهان و اطلاعات

🗓️ روز ۲۶ دی ۱۳۵۷: تردید در خروج شاه

در روز ۲۶ دی ماه ۱۳۵۷، در حالی که همه مقدمات سفر شاه فراهم شده بود و خبرنگاران سرویس سیاسی کیهان خبر از عزیمت شاه و فرح پهلوی به پاویون مخصوص فرودگاه مهرآباد پس از دیدار با شاپور بختیار داده بودند، در تحریریه کیهان تردیدی بزرگ وجود داشت:

• آیا خروج شاه در همان روز قطعی است یا به روز بعد موکول خواهد شد؟
• اگر سفر پس از انتشار روزنامه در بعد از ظهر انجام شود، تیتر صفحه اول چه باید باشد؟

بلوری اشاره می‌کند که اگر روزنامه با تیتر درشت «شاه رفت» منتشر می‌شد و سفر انجام نمی‌شد، اعتبار روزنامه از دست می‌رفت و متهم به دروغ‌نویسی می‌شدند.

📝 تدبیر شورای سردبیری کیهان: دو تیتر آماده

برای مدیریت این ریسک بزرگ، رحمان هاتفی، رئیس شورای سردبیری کیهان، با محمد بلوری به توافق رسیدند که دو تیتر جایگزین آماده کنند:

• تیتر اول: «شاه می‌رود»
• تیتر دوم: «شاه رفت»

برنامه عملیاتی تحریریه کیهان به شرح زیر بود:

اگر تا زمان انتشار روزنامه، سفر شاه انجام نمی‌شد، تیتر «شاه می‌رود» برای صفحه اول انتخاب می‌شد. اما اگر سفر شاه پس از انتشار روزنامه آغاز می‌شد، تیتر را در چاپ دوم عوض می‌کردیم و به سرعت تیتر «شاه رفت» را برای چاپ دوم به کار می‌بردیم.

📸 طراحی مخفیانه تیتر با حروف ۸۴ تخته‌ای

رحمان هاتفی از مرتضی شادمانی، صفحه‌آرای کیهان، خواست تا به همراه طراحان تحت نظرش، در اتاقکی دور از چشم دیگران، هر دو تیتر را طراحی کنند. خوشبختانه، یکی از همکاران عکاس توانسته بود از جریان کار طراحان روی این دو تیتر عکس‌هایی تهیه کند که نشان می‌داد شورای سردبیری کیهان پیش از عزیمت شاه به فرودگاه، به فکر طراحی این تیتر تاریخی بوده است.

در نهایت، سفر شاه به موقع انجام شد و تیتر «شاه رفت» با درشت‌ترین حروف ممکن، معروف به حروف ۸۴ تخته‌ای، در صفحه اول کیهان به چاپ رسید.

❓ معمای تیتر مشترک با روزنامه اطلاعات

پس از انتشار روزنامه‌ها، تعجب و حیرت تحریریه کیهان از آنجا آغاز شد که دیدند روزنامه اطلاعات نیز دقیقاً از همان تیتر «شاه رفت» در صفحه اول خود استفاده کرده است. این اتفاق، حرف و حدیث‌های مختلفی را در پی داشت:

• برخی از همکاران کیهان معتقد بودند که متن تیتر آن‌ها به صورت پنهانی به دست روزنامه اطلاعات رسیده است.
• بسیاری دیگر بر این باور بودند که غلامحسین صالحیار، سردبیر باتجربه اطلاعات، نیز به طور مستقل به همین تیتر کلیدی رسیده است.

این همزمانی در انتخاب تیتر، همچنان به عنوان یکی از معماهای جذاب و تاریخی در مطبوعات ایران باقی مانده است.