جهش ۱۷ برابری قیمت زرشک؛ دستاوردهای سه سال برگزاری جشنواره ملی زرشک در خراسان جنوبی

خراسان جنوبی، به عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده زرشک بی‌دانه جهان، سه سال است که در فصل برداشت این محصول انحصاری، میزبان جشنواره‌های استانی و ملی زرشک است. هدف از برگزاری این جشنواره‌ها، شناساندن «یاقوت سرخ» خراسان جنوبی، زمینه‌سازی برای فرآوری، افزایش قیمت، کاهش نقش دلالان، توسعه صادرات و ایجاد زیرساخت‌های بهداشتی خشک‌کنی بوده است.

در حالی که نوبرانه‌های زرشک راهی میادین میوه و تره‌بار شده‌اند و کشاورزان درگیر ۲۶ سال خشکسالی هستند، این سوال مطرح می‌شود که آیا برگزاری این جشنواره‌ها توانسته است دستاورد ملموسی برای زرشک‌کاران داشته باشد و جایگاه این محصول را در بازارهای جهانی تثبیت کند؟

📈 جهش ۱۷ برابری قیمت؛ مهم‌ترین دستاورد محسوس

بر اساس اظهارات مسئولان و کشاورزان، مهم‌ترین نتیجه برگزاری جشنواره‌ها طی سه سال اخیر، به‌ویژه در سال گذشته، افزایش چشمگیر قیمت زرشک و رضایت نسبی تولیدکنندگان بوده است. خراسان جنوبی که بیش از ۹۰ درصد زرشک جهان را تولید می‌کند، اکنون به جای بازار رضای مشهد، تعیین‌کننده قیمت این محصول شده است.

مهدی جعفری، معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری خراسان جنوبی، در این باره اعلام کرد:

قیمت زرشک از حدود ۴۰ هزار تومان در سال ۱۴۰۰ به ۷۰۰ هزار تومان در سال جاری رسیده است. این افزایش ۱۷ برابری، نشان‌دهنده بهبود شرایط کشاورزان است.

همچنین، رئیس پیشین سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی در مهرماه ۱۴۰۲، افزایش چهار برابری قیمت زرشک تازه از ۸ الی ۹ هزار تومان در سال ۱۴۰۱ به بیش از ۳۰ هزار تومان در سال ۱۴۰۲ را از دستاوردهای اولین جشنواره برشمرد.

🏗️ توسعه زیرساخت‌ها و سرمایه‌گذاری

جشنواره‌های زرشک، محرکی برای توسعه زیرساخت‌ها و جذب سرمایه‌گذاری در این حوزه بوده‌اند:

• شهرک تخصصی زرشک سربیشه: مرحله اول این شهرک با سرمایه‌گذاری بیش از ۲۰۰ میلیارد تومان بخش خصوصی تکمیل شده و آماده افتتاح است.
• شهرک بارگاهی افین: عملیات ساخت بزرگ‌ترین شهرک بارگاهی زرشک جهان در روستای افین زیرکوه آغاز شده است. با تکمیل این شهرک تا سال ۱۴۰۵، زیرساخت‌های خشک‌کنی و فرآوری توسعه یافته و ارزش افزوده محصول افزایش خواهد یافت.
• سردخانه‌ها و فرآوری: احداث بیش از ۱۸ سردخانه جدید و سرمایه‌گذاری در صنایع فرآوری و بسته‌بندی برای کاهش بار میکروبی و افزایش کیفیت صادراتی محصول در حال انجام است.
• ثبت جهانی: زرشک خراسان جنوبی در سامانه جهانی «جیاس» به ثبت رسیده که جایگاه بین‌المللی آن را تثبیت می‌کند.

🛡️ مقابله با دلالان و تثبیت بازار

یکی از اهداف اصلی جشنواره‌ها، کوتاه کردن دست واسطه‌ها و دلالان از بازار زرشک بوده است. سلمان اسحاقی، نماینده مردم قائنات و زیرکوه در مجلس شورای اسلامی، با اشاره به تولید سالانه ۱۲۰ تا ۱۳۰ هزار تن زرشک خشک در استان (معادل ۹۸ درصد زرشک کشور)، بر لزوم قیمت‌گذاری توسط خود کشاورزان تأکید کرد.

اقدامات حمایتی برای کشاورزان:

برای حمایت از زرشک‌کاران و حذف دلالان، ۱۰۰ میلیارد تومان اعتبار از طریق شبکه تعاون روستایی اختصاص یافته است تا زرشک بر اساس کیفیت از طریق مراکز تعاون روستایی شهرستان‌ها خریداری شود. همچنین، پیگیری‌هایی برای دریافت مصوبه هیئت وزیران جهت حمایت دولتی در صورت کاهش قیمت خرید زرشک در جریان است.

نماینده مجلس با انتقاد از سرمایه‌گذاران صوری که قیمت‌ها را به نفع خود تعیین می‌کنند، تصریح کرد که قیمت این محصول باید متناسب با هزینه‌های تولید و نرخ تورم تعیین شود تا سود واقعی نصیب تولیدکننده شود.

🔬 ارتقاء کیفیت و صادرات

مهدی صادقی، معاون برنامه‌ریزی سازمان جهاد کشاورزی، بر اهمیت خشک‌کردن بهداشتی و کاهش بار میکروبی برای افزایش قابلیت صادرات تأکید کرد. در همین راستا، راه‌اندازی سایت پرتودهی محصولات کشاورزی در استان در دستور کار قرار گرفته است. کارشناسان سازمان انرژی اتمی از سه محل پیشنهادی در بیرجند و قائن بازدید کرده‌اند و با راه‌اندازی این مرکز، ماندگاری محصولات افزایش و بار میکروبی آن‌ها کاهش خواهد یافت.

همچنین، توسعه گردشگری کشاورزی و برگزاری تورهای مرتبط با زرشک از دیگر نتایج این حرکت است.

✅ لزوم تداوم و برنامه‌ریزی ساختاری

دکتر سید محمود هاشمی زاده، رئیس اتاق اصناف کشاورزی خراسان جنوبی، ضمن تأکید بر اثربخشی جشنواره‌ها، خواستار برنامه‌ریزی دقیق‌تر و تشکیل دبیرخانه دائمی برای پیگیری توافق‌های حاصل از جشنواره‌ها شد. وی تأکید کرد که بازار زرشک به سمت ثبات و بهبود حرکت کرده و باید تعادل قیمتی حفظ شود تا هم کشاورزان راضی باشند و هم مصرف‌کنندگان توان خرید داشته باشند.

با وجود چالش‌ها و تأخیرها در اجرای برخی زیرساخت‌ها، جشنواره‌های زرشک گام‌های مؤثری در جهت افزایش قیمت، کاهش دلالی، تثبیت بازار، توسعه فرآوری و ارتقای کیفیت برداشته‌اند. این مسیر نیازمند حمایت مداوم و نظارت شفاف است تا زرشک خراسان جنوبی به برندی جهانی با درآمد پایدار برای کشاورزان تبدیل شود.