ناصر فیض: ترانه باید میان زبان روزمره و معیار تعادل برقرار کند

ناصر فیض، شاعر برجسته، شامگاه ۲۶ مهرماه در آیین رونمایی از کتاب «من باید می‌رفتم» اثر امید روزبه که در دانشگاه فردوسی مشهد برگزار شد، به تبیین اصول و ظرافت‌های زبان شعر و ترانه پرداخت. وی تأکید کرد که زبان شعر باید به گونه‌ای هوشمندانه به کار گرفته شود که ضمن حفظ زیبایی و اصالت زبان فارسی، معنا و پیام شاعر نیز به بهترین شکل ممکن منتقل گردد.

فیض با اشاره به میراث ادبی ایران، شاعران بزرگی چون حافظ و سعدی را نمونه‌هایی از هوشمندی در گزینش واژگان و ترکیب‌های زبانی دانست که توانسته‌اند میان موسیقی، معنا و تأثیرگذاری تعادل برقرار کنند.

ضرورت پاسداری از زبان فارسی در برابر واژگان بیگانه

این شاعر در بخش دیگری از سخنان خود به اهمیت حفظ زبان فارسی در برابر نفوذ واژگان بیگانه اشاره کرد. او معتقد است که تکیه صرف بر حذف کلمات خارجی، راه‌حل مناسبی نیست؛ بلکه باید از ظرفیت‌های درونی زبان برای غنی‌تر کردن آن بهره برد.

زبان موجودی زنده است و حذف کامل واژگان بیگانه امری دشوار و شاید ناممکن است، اما می‌توان آن را به گونه‌ای پاس داشت که ارزش‌های فرهنگی و تاریخی‌اش پایدار بماند.

جایگاه ویژه و پیچیدگی‌های ترانه

ناصر فیض با تأکید بر جایگاه ویژه‌ ترانه در ادبیات معاصر، به تفکیک آن از زبان ساده و محاوره‌ای پرداخت. وی ترانه‌سرایی را کاری پیچیده و دشوار توصیف کرد و هشدار داد که ترانه‌سرایان باید مراقب باشند زبان عامیانه را به ورطه‌ ابتذال نکشانند.

• ترانه زبان مخاطب عام است: باید در عین سادگی، از ظرافت‌های ادبی نیز برخوردار باشد.
• هدف ترانه: برقراری ارتباطی عاطفی و مؤثر با مخاطب.
• تعادل در زبان: شاعر و ترانه‌سرا باید بتواند میان زبان روزمره و زبان معیار تعادل برقرار کند تا اثرش هم مردمی و هم ماندگار باشد.

او همچنین بر ضرورت استفاده‌ سنجیده از زبان محاوره‌ای در ترانه تأکید کرد و گفت: بهره‌گیری از ضرب‌المثل‌ها و اصطلاحات روزمره به اثر ادبی گرما و صمیمیت می‌بخشد، به شرط آنکه به اصالت زبان فارسی آسیبی وارد نشود.

تمجید از امید روزبه و کتاب «من باید می‌رفتم»

فیض ضمن تمجید از تلاش‌های امید روزبه در عرصه‌ شعر و ترانه، او را شاعری دانست که با شناخت دقیق از زبان و ذائقه‌ مخاطب، توانسته است در مدت کوتاهی جایگاهی شایسته در شعر و ترانه‌ معاصر پیدا کند. وی کتاب تازه‌منتشرشده‌ روزبه با عنوان «من باید می‌رفتم» را نمود همین هوشمندی در کار با زبان و توجه به نیاز مخاطب دانست.

فیض، امید روزبه را نه تنها شاعر و ترانه‌سرا، بلکه آموزگاری دلسوز خواند که با انتقال تجربه‌های شخصی و هنری خود، در مسیر تربیت نسل جوان شاعران گام برمی‌دارد و زکات علم و هنر خود را در آموزش و راهنمایی دیگران ادا کرده است.

دیدگاه امید روزبه: ترانه، مسئولیت حفظ زبان فارسی

در بخش دیگری از این مراسم، امید روزبه، شاعر و نویسنده کتاب «من باید می‌رفتم»، از تأثیر ناصر فیض بر مسیر زندگی هنری خود سخن گفت. او جمله «ترانه بنویس» از استاد فیض را سرآغاز مسیر ترانه‌سرایی خود دانست و خود را مدیون نگاه دقیق و آموزنده او معرفی کرد.

درباره کتاب «من باید می‌رفتم»

روزبه درباره کتاب جدید خود توضیح داد که هدف از انتشار این اثر صرفاً بازنشر آثار گذشته نبوده، بلکه تلاشی برای ثبت بخشی از تجربه‌های شخصی و اجتماعی در حوزه‌ ترانه‌سرایی است. او با اشاره به نگاه اجتماعی و انسانی خود در سرودن ترانه‌ها بیان کرد:

ترانه می‌تواند زبان تاریخ درد، مقاومت و امید باشد. هر مصرع، فرصتی برای احیای احساس انسانی است و شعر، در دشوارترین زمان‌ها باید زبان مردم باشد.

وی همچنین به یکی از آثار اجتماعی خود درباره حادثه‌ قطار نیشابور اشاره کرد که بازتابی از تلخی‌های انسانی و اجتماعی در حافظه جمعی مردم است.

ترانه، امتداد طبیعی شعر

روزبه در پایان، با تأکید بر نقش زبان در ماندگاری شعر و ترانه، ترانه را امتداد طبیعی شعر دانست که مسئولیت حفظ زبان فارسی را بر دوش دارد. او معتقد است ترانه زبانی است که به خانه‌ دل مردم راه می‌یابد و باید در عین سادگی، از شأن و اصالت زبان پاسداری کند.

او در یک مقایسه دقیق، شعر را دانشی تخصصی و ترانه را دانشی فراتر از آن دانست؛ زیرا ترانه باید هم ساده باشد و هم شریف.