تنش بر سر تاماهاوک؛ دیدار ترامپ و زلنسکی و اهرم فشار بر روسیه

دیدار روز جمعه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، و ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، در کاخ سفید، با وجود تنش‌های آشکار، به یک رویداد تاریخی در مسیر جنگ اوکراین تبدیل شد. محور اصلی این مذاکرات، درخواست کی‌یف برای دریافت موشک‌های دوربرد «تاماهاوک» بود؛ تسلیحاتی که توانایی هدف قرار دادن عمق خاک روسیه را دارند.

زلنسکی امیدوار بود با دریافت تعهداتی برای تسلیحات جدید، فشار بر کرملین را افزایش دهد. با این حال، ترامپ که این ملاقات را پس از گفت‌وگویی طولانی با ولادیمیر پوتین انجام داده بود، رویکردی محتاطانه در پیش گرفت و اعلام کرد فعلاً قصد ندارد موشک‌های تاماهاوک را در اختیار اوکراین قرار دهد. بر اساس گزارش‌ها، ترامپ مستقیماً از پوتین پرسیده بود: «آیا ناراحت می‌شوی اگر چند هزار تاماهاوک به رقیبت بدهم؟» که واکنش کرملین به این ایده منفی بود.

تحلیلگران: تاماهاوک، اهرم فشار برای مذاکره

تحلیلگران معتقدند که هدف اصلی ترامپ از مطرح کردن موضوع ارسال موشک‌های تاماهاوک، نه صرفاً افزایش توان نظامی اوکراین، بلکه کشاندن مسکو به پای میز مذاکره است. موشک‌های تاماهاوک با برد تقریبی ۱۵۵۰ مایل، توانایی هدف قرار دادن زیرساخت‌های حیاتی روسیه از جمله تأسیسات انرژی و پایگاه‌های نظامی نزدیک مسکو را دارند و می‌توانند فشار روانی و سیاسی قابل توجهی بر روسیه وارد کنند.

با وجود مخالفت ترامپ، اوکراین همچنان امیدوار است با تکیه بر موفقیت‌های اخیر خود با پهپادها و موشک‌های داخلی، روسیه را وادار به صلح کند. در همین راستا، زلنسکی بر آمادگی اوکراین برای مذاکره تأکید کرد و خواستار تضمین‌های امنیتی دوجانبه از سوی آمریکا شد و عضویت در ناتو را اولویت اصلی کشورش دانست.

زلنسکی: «پوتین باید تحت فشار وادار به آتش‌بس شود.»

ترامپ نیز در جمع خبرنگاران تأکید کرد که انعطاف‌پذیری می‌تواند شانس پایان دادن به جنگ را افزایش دهد. ناظران بر این باورند که نشست جمعه، بخشی از یک کارزار گسترده‌تر واشنگتن برای اعمال فشار بر روسیه است که با پشتیبانی اطلاعاتی آمریکا و حملات موفق اخیر اوکراین به زیرساخت‌های روسیه همراه شده است.

نشست بوداپست و چارچوب صلح احتمالی

در حالی که موشک‌های تاماهاوک همچنان به عنوان یک گزینه فشار مطرح هستند، ترامپ پیشنهاد برگزاری نشستی دیگر با پوتین در بوداپست را در هفته‌های آینده مطرح کرده است. این نشست می‌تواند نقش میانجیگری واشنگتن را تقویت کند.

برخی تحلیلگران معتقدند هدف ترامپ ایجاد چارچوبی است که جنگ در خطوط فعلی متوقف شود، روسیه کنترل نسبی خود را حفظ کند و اوکراین تضمین‌های امنیتی دریافت نماید. این رویکرد، اگرچه ممکن است به صلحی کامل و عادلانه منجر نشود، اما می‌تواند یک پیروزی نسبی برای کی‌یف و یک خط دفاعی مهم برای امنیت اروپا باشد.

اختلاف نظر آشکار میان ترامپ و زلنسکی بر سر ارسال تسلیحات دوربرد، نشان‌دهنده پیچیدگی سیاست و دیپلماسی در اوکراین است. ترامپ با تأکید بر تعادل میان دیپلماسی و توان نظامی، قصد دارد فشار حداکثری را با مدیریت دقیق و انعطاف‌پذیری ترکیب کند.

تحلیل کارشناس مسائل اروپا: مرتضی مکی

مرتضی مکی، کارشناس مسائل اروپا، در گفت‌وگویی اختصاصی، جنگ اوکراین را «پیچیده و چندلایه» توصیف کرد و مطرح شدن موشک‌های تاماهاوک را ابزاری برای مذاکره و فشار روانی دانست. وی تأکید کرد که هرگونه توافق پایدار بدون مشارکت اروپا یا توجه به خطوط قرمز آنها ممکن نیست.

موشک‌های تاماهاوک و احتیاط اروپا

• مکی معتقد است که موضوع تاماهاوک، که توسط ترامپ مطرح شد، بازتاب گسترده‌ای در اروپا داشت و روسیه را وادار به بازگشت به میز مذاکره می‌کرد.
• دولت‌های اروپایی در برابر این موضوع بسیار محتاط عمل کردند و نگران ایجاد تنش‌های جدید در میدان جنگ هستند.
• روسیه از توان فنی تاماهاوک آگاه است؛ این موشک‌ها با حرکت در سطح پایین، عملکرد سامانه‌های دفاعی روسیه را دشوار کرده و توان تخریبی بالایی دارند.
• طرح این موضوع، جنبه‌ای از فشار سیاسی و روانی علیه روسیه دارد.

رویکرد محافظه‌کارانه ترامپ و نشست بوداپست

مکی اشاره کرد که ترامپ در دیدار با زلنسکی با احتیاط بیشتری سخن گفت، که نشان‌دهنده رویکرد محافظه‌کارانه‌تر او در برابر روسیه است. نشست آتی ترامپ و پوتین در مجارستان جدی‌تر خواهد بود و روس‌ها از آن برای تحکیم موقعیت خود در سطوح روانی و سیاسی استفاده می‌کنند.

شواهد نشان می‌دهد که امکان دستیابی به چارچوبی برای سازش وجود دارد؛ از جمله احتمال واگذاری بخشی از خاک اوکراین به روسیه و دریافت تضمین‌های امنیتی توسط زلنسکی. با این حال، مکی تأکید کرد که بازیگران اروپایی نیز فعالانه در تحولات دخیل هستند.

مواضع اروپا در قبال صلح

به باور مکی، فشارهای سیاسی، اقتصادی و روانی اروپا علیه روسیه انتظارات برای فروپاشی اقتصاد روسیه را محقق نکرده است. روسیه با کسب موفقیت در آسیا و حوزه انرژی، درآمدهای نفتی خود را حفظ کرده است. اروپا به دلیل رشد اقتصادی پایین و ناپایداری سیاسی، توان درگیری نظامی با روسیه را ندارد و به دنبال سیاست‌های تدافعی است.

مکی تأکید کرد که کشورهای اروپایی:

1. خواهان جلوگیری از گسترش درگیری هستند.
2. نگرانی کمتری نسبت به تحرکات سیاسی اوکراین با آمریکا و روسیه دارند.
3. منتظر نتایج مذاکرات هستند و اگر خطوط قرمزشان نادیده گرفته نشود، از روند گفت‌وگوها حمایت خواهند کرد.

پایداری توافق بدون اروپا

مکی هشدار داد که هرگونه توافق یا صلحی که بدون مشارکت اروپا یا نادیده گرفتن خطوط قرمز آنها حاصل شود، پایدار نخواهد بود. مواضع محتاطانه ترامپ گواهی بر درک واشنگتن از ضرورت همراهی با متحدان اروپایی است.

از نگاه پوتین، جنگ اوکراین ماهیتی حیثیتی دارد و او در مذاکرات تلاش خواهد کرد ضمن حفظ بخش‌هایی از خاک اوکراین، تضمین‌های امنیتی ویژه‌ای (مانند عدم عضویت اوکراین در ناتو) ارائه دهد و در مقابل، امتیازاتی چون رفع تدریجی تحریم‌ها را کسب کند.

پیامدهای منطقه‌ای صلح اوکراین

در پایان، مکی به تأثیر تحولات اوکراین بر خاورمیانه اشاره کرد. وی احتمال داد که در صورت توافق اولیه و آتش‌بس در اوکراین، پوتین بخواهد نقش میانجیگر میان ایران و آمریکا را ایفا کند. با این حال، دولت‌های اروپایی به‌شدت با ایفای نقش مستقل روسیه در خاورمیانه، به‌ویژه در موضوع ایران، مخالف هستند. در شرایط کنونی، آمریکا مدیریت تحولات خاورمیانه را بر عهده دارد و اروپا کنشگری مستقلی از واشنگتن نخواهد داشت.