جهش ۵ برابری تأمین مالی با اوراق گام و ابلاغ سهمیه ۵۰ همتی فکتورینگ در سال ۱۴۰۴

آغاز عملیات فکتورینگ و سهمیه ۵۰ همتی سال ۱۴۰۴

در چارچوب ماده ۸ قانون حداکثر استفاده از توان تولید داخلی، امکان واگذاری مطالبات پیمانکاران از کارفرمایان به نهادهای تأمین مالی فراهم شده است. پس از تصویب آئین‌نامه اجرایی توسط هیئت وزیران و ابلاغ دستورالعمل‌های لازم توسط بانک مرکزی، زیرساخت‌های فنی و سامانه‌ای از جمله سامانه «مهتاب» آماده شد.

اولین فقره تأمین مالی از طریق فکتورینگ هفته گذشته توسط بانک ملت انجام شد. مبلغ واگذاری این قرارداد حدود ۲,۳۰۰ میلیارد ریال (۲۳۰ میلیارد تومان) بوده است. انتظار می‌رود سایر بنگاه‌های اقتصادی و شبکه بانکی نیز به‌تدریج از این ظرفیت استفاده کنند.

اولویت‌بندی طرح‌ها و سهمیه‌بندی بانک‌ها

رویکرد بانک مرکزی در تدوین دستورالعمل فکتورینگ، اولویت دادن به طرح‌هایی با پیشرفت فیزیکی بالای ۷۰ درصد است. این اقدام با هدف تسریع در بهره‌برداری از پروژه‌های نیمه‌تمام و ایجاد منافع سریع‌تر برای کشور صورت گرفته است. توجیه‌پذیری فنی، مالی، اقتصادی و زیست‌محیطی از جمله الزامات تأمین مالی در این چارچوب است.

بانک مرکزی مجموع ظرفیت عملیات فکتورینگ برای شبکه بانکی در سال ۱۴۰۴ را ۵۰ همت (۵۰ هزار میلیارد تومان) پیش‌بینی و بر اساس اندازه ترازنامه و شاخص‌های سلامت بانکی، سهمیه هر بانک را مشخص و ابلاغ کرده است. پروژه‌های دولتی باید از طریق سامانه سازمان برنامه و بودجه کشور به بانک‌های عامل معرفی شوند؛ هرچند اولین پروژه تأمین مالی شده از طریق سامانه فکتورینگ وزارت امور اقتصادی و دارایی انجام گرفت.

جهش ۵ برابری اوراق گام و عملکرد ۳۳ همتی ابزارهای نوین

طراحی و متنوع‌سازی ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید، علاوه بر الزامات اقتصادی، بر اساس ماده ۴ قانون بانک مرکزی و ماده ۱۰ قانون برنامه هفتم توسعه، یک تکلیف قانونی برای این نهاد محسوب می‌شود. اوراق گام به‌عنوان اولین ابزار با قابلیت انتقال اعتبار در زنجیره، از سال ۱۳۹۹ طراحی و عملیاتی شد.

عملکرد چشمگیر اوراق گام

عملکرد کلی اوراق گام در تأمین مالی اقتصاد از ۱۱۰ همت فراتر رفته است. نکته قابل توجه، جهش تاریخی این ابزار در سال جاری است:

• تأمین مالی بنگاه‌ها از طریق اوراق گام در هفت ماهه منتهی به ۲۳ مهرماه سال جاری: حدود ۱۷ همت
• تأمین مالی در مدت مشابه سال گذشته: تنها ۳ همت
• افزایش: بیش از ۵ برابر

در حال حاضر ۱۷ بانک در زمینه اوراق گام فعال هستند و اقدامات زیرساختی برای «وب سرویس» شدن این ابزار در دست انجام است تا استفاده از آن برای شبکه بانکی و فعالان اقتصادی تسهیل شود.

برات الکترونیکی، دومین ابزار انتقال اعتبار

برات الکترونیکی دومین ابزار بانک مرکزی با قابلیت انتقال در زنجیره تولید است که از ابتدای سال جاری کاملاً تجاری شده است. در حال حاضر ۹ بانک به سامانه «سپامی» برات الکترونیکی متصل شده‌اند.

مجموع عملکرد برات الکترونیکی در هفت ماهه ابتدایی منتهی به ۲۳ مهرماه حدود ۱۶.۵ همت بوده است. بر این اساس، مجموع عملکرد اوراق گام و برات الکترونیکی در مدت اخیر، تقریباً به ۳۳ همت رسیده است.

کارت رفاهی متصل به اوراق گام؛ تأمین مالی بدون تورم

کارت رفاهی متصل به اوراق گام یکی از ابزارهای نوین طراحی شده توسط بانک مرکزی است که با هدف تأمین مالی توأمان بنگاه‌های اقتصادی و خانوارها و افزایش قدرت خرید در شرایط تورمی، به شبکه بانکی ابلاغ شده است. بانک رفاه کارگران به‌عنوان بانک پایلوت این ابزار را عملیاتی کرده و بانک ملت و بانک کشاورزی نیز در حال پیاده‌سازی فنی و معرفی پذیرنده‌ها هستند.

ویژگی‌ها و سهمیه کارت رفاهی

ویژگی اصلی این کارت، کمک به افزایش قدرت خرید خانوارها با ایجاد اعتبار است. بر اساس جدیدترین مصوبه، سقف اعتبار قابل استفاده برای خانوارها به ۵۰۰ میلیون تومان افزایش یافته است.

همچنین، امکان خرید کالا و خدمت در بستر اینترنتی (IPG) برای خانوارها فراهم شده است. سه بانک به طور کامل گام‌های پیاده‌سازی را برداشته‌اند و انتظار می‌رود تا پایان آبان‌ماه شش بانک دیگر نیز به این جمع اضافه شوند.

سهمیه پیش‌بینی شده برای شبکه بانکی در زمینه کارت‌های رفاهی متصل به اوراق گام برای سال جاری، ۱۱۵ همت است. توسعه این کارت‌ها و صدور اوراق گام به نفع پذیرنده‌ها، زمینه تسهیل تأمین مالی زنجیره فعالیت‌های اقتصادی را با حداقل آثار تورمی فراهم می‌کند.

ظرفیت ۶۱۵ همتی گواهی سپرده خاص

بانک مرکزی علاوه بر ابزارهای زنجیره تولید، از ظرفیت گواهی سپرده خاص نیز برای تأمین سرمایه در گردش و تشکیل سرمایه (طرح‌های ایجادی و توسعه‌ای) بنگاه‌ها استفاده کرده است. ظرفیت احصا شده برای سال جاری حدود ۶۱۵ همت است.

از این میزان، سهمیه مشخص شده برای طرح‌های پیشران در وزارتخانه‌های صمت، جهاد کشاورزی، بهداشت و میراث فرهنگی و گردشگری، مجموعاً حدود ۳۳۰ همت تعیین شده است. پروژه‌ها به‌تدریج از طریق وزارتخانه‌های متولی به بانک‌های عامل معرفی می‌شوند.

ضرورت نقش‌آفرینی بیشتر بازار سرمایه

با وجود توسعه ابزارهای نوین بانکی، نظام تأمین مالی کشور همچنان بانک‌محور است. تجربه نشان می‌دهد که تأمین مالی‌های بلندمدت باید به سمت بازار سرمایه هدایت شوند. ظرفیت بالایی در بازار سرمایه، هم در قالب انواع اوراق بدهی و هم در قالب عرضه‌های اولیه و افزایش سرمایه بنگاه‌ها وجود دارد. انتظار می‌رود بازار سرمایه نقش پررنگ‌تری ایفا کند تا بنگاه‌های اقتصادی بتوانند با روش‌های متنوع و قیمت‌های رقابتی، خود را تأمین مالی کنند.