سهمیه ۵۰ همتی فکتورینگ ۱۴۰۴ و رشد ۵ برابری اوراق گام در تامین مالی تولید

فکتورینگ: از ابلاغ دستورالعمل تا اولین عملیات

در چارچوب ماده ۸ قانون حداکثر استفاده از توان تولید داخلی، امکان واگذاری مطالبات پیمانکاران به نهادهای تامین مالی فراهم شده است. پس از تهیه آیین‌نامه اجرایی توسط هیئت وزیران، بانک مرکزی نیز دستورالعمل و شیوه‌نامه تامین مالی از طریق فکتورینگ توسط شبکه بانکی را تصویب و ابلاغ کرد.

اقدامات زیرساختی لازم، از جمله تهیه فرم‌های قرارداد سه‌جانبه و الزامات سامانه‌ای مانند سامانه مهتاب، توسط بانک مرکزی فراهم و در اختیار شبکه بانکی قرار گرفته است. در همین راستا، اولین فقره تامین مالی از طریق فکتورینگ در هفته گذشته توسط بانک ملت انجام شد که مبلغ واگذاری قرارداد آن حدود ۲۳۰۰ میلیارد ریال (۲۳۰ میلیارد تومان) بوده است.

اولویت تامین مالی طرح‌های با پیشرفت فیزیکی بالا

رویکرد بانک مرکزی در تدوین دستورالعمل فکتورینگ، تمرکز بر طرح‌هایی با پیشرفت فیزیکی بالای ۷۰ درصد بوده است. این اولویت‌بندی با هدف تسریع در بهره‌برداری از پروژه‌های نیمه‌تمام و ایجاد منافع سریع‌تر برای کشور صورت گرفته است. الزامات تامین مالی در چارچوب فکتورینگ شامل موارد زیر است:

• توجیه‌پذیری فنی
• توجیه‌پذیری مالی و اقتصادی
• توجیه‌پذیری زیست‌محیطی

همچنین، مجموع ظرفیت پیش‌بینی شده برای عملیات فکتورینگ توسط شبکه بانکی در سال ۱۴۰۴، ۵۰ همت تعیین و بر اساس اندازه ترازنامه و شاخص‌های سلامت بانکی، سهمیه هر بانک مشخص و ابلاغ شده است. پروژه‌های دولتی باید از طریق سامانه سازمان برنامه و بودجه به بانک‌های عامل معرفی شوند.

اوراق گام و برات الکترونیکی؛ ۳۳ همت تامین مالی نوین

بانک مرکزی از سال ۱۳۹۹ طراحی ابزارهای تامین مالی زنجیره تولید را در دستور کار قرار داده است. اوراق گام به عنوان اولین ابزار با قابلیت انتقال اعتبار در زنجیره، طراحی و عملیاتی شد. عملکرد این ابزار در تامین مالی اقتصاد از ۱۱۰ همت فراتر رفته است.

عملکرد اوراق گام در هفت ماهه منتهی به ۲۳ مهرماه سال جاری، حدود ۱۷ همت بوده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته (۳ همت)، بیش از ۵ برابر رشد داشته است. در حال حاضر ۱۷ بانک به طور کامل در زمینه صدور و انتقال اوراق گام فعال هستند و وب سرویس شدن این ابزار در دست اقدام است.

برات الکترونیکی و مجموع عملکرد

برات الکترونیکی، دومین ابزار بانک مرکزی با قابلیت انتقال در زنجیره تولید است که از ابتدای سال جاری کاملاً تجاری شده است. در حال حاضر ۹ بانک به سامانه سپامی برات الکترونیکی متصل شده‌اند. مجموع عملکرد برات الکترونیکی در هفت ماهه ابتدایی سال جاری حدود ۱۶.۵ همت بوده است.

با احتساب عملکرد اوراق گام و برات الکترونیکی در مدت اخیر، مجموع تامین مالی نوین از طریق این دو ابزار تقریباً به ۳۳ همت رسیده است.

کارت رفاهی متصل به اوراق گام؛ افزایش قدرت خرید خانوار

کارت رفاهی متصل به اوراق گام به عنوان یکی از ابزارهای نوین با هدف تامین مالی توأمان بنگاه‌های اقتصادی و خانوارها طراحی شده است. این کارت‌ها با ایجاد اعتبار برای خانوارها، به افزایش قدرت خرید آن‌ها در شرایط تورمی کمک می‌کنند و تامین مالی بنگاه‌ها را با حداقل آثار تورمی محقق می‌سازند.

• بانک‌های پایلوت و فعال: بانک رفاه کارگران (پایلوت)، بانک ملت و بانک کشاورزی. شش بانک دیگر نیز در حال پیاده‌سازی فنی هستند و انتظار می‌رود تا پایان آبان‌ماه اضافه شوند.
• سقف اعتبار: سقف اعتبار قابل استفاده برای خانوارها به ۵۰۰ میلیون تومان افزایش یافته است.
• سهمیه سال جاری: برای سال جاری، ۱۱۵ همت سهمیه برای شبکه بانکی جهت استفاده از ظرفیت این کارت‌ها پیش‌بینی شده است.
• قابلیت‌های جدید: امکان خرید کالا و خدمت در بستر اینترنتی (IPG) برای خانوارها فراهم شده است.

اوراق گام صادر شده به نفع پذیرنده‌ها (فروشندگان کالا و خدمات) از محل خریدهای انجام شده توسط کارت‌های رفاهی، قابلیت انتقال در زنجیره را دارد و به تسهیل تامین مالی زنجیره‌ای کمک می‌کند.

ظرفیت ۶۱۵ همتی گواهی سپرده خاص

بانک مرکزی علاوه بر ابزارهای تامین مالی زنجیره تولید، از ظرفیت گواهی سپرده خاص نیز برای تامین مالی بنگاه‌های اقتصادی استفاده کرده است. این ظرفیت برای سال جاری حدود ۶۱۵ همت احصا شده است.

از این میزان، حدود ۳۳۰ همت مشخصاً برای طرح‌های پیشران در حوزه‌های وزارت صمت، وزارت جهاد کشاورزی، وزارت بهداشت و وزارت میراث فرهنگی و گردشگری پیش‌بینی شده است. ویژگی گواهی‌های سپرده خاص این است که هم امکان تامین مالی سرمایه در گردش و هم امکان تامین مالی در راستای تشکیل سرمایه (طرح‌های ایجادی، توسعه‌ای، بازسازی و نوسازی) را فراهم می‌کند.

لزوم نقش‌آفرینی بیشتر بازار سرمایه

با وجود بانک‌محور بودن نظام تامین مالی کشور، تجربه نشان داده است که تامین مالی‌های بلندمدت می‌تواند به سمت بازار سرمایه هدایت شود. ظرفیت بالایی در بازار سرمایه، هم در قالب انواع اوراق بدهی و هم در قالب عرضه‌های اولیه و افزایش سرمایه بنگاه‌ها وجود دارد. انتظار می‌رود سایر نهادهای مالی، به ویژه بازار سرمایه، نقش پررنگ‌تری در تنوع‌بخشی و رقابت‌پذیر کردن روش‌های تامین مالی بنگاه‌های اقتصادی ایفا کنند.