پایان ماموریت دوم آرتور میلسپو در ایران؛ مستشاران آمریکایی چگونه کشور را ترک کردند؟

آرتور میلسپو؛ کارشناس مالی و مستشار ایران

آرتور میلسپو متولد مارس ۱۸۸۳ در روستایی در میشیگان بود. او دانش‌آموخته دکترای دانشگاه جانز هاپکینز و کارشناسی ارشد دانشگاه ایلینوی بود. میلسپو به عنوان یک حقوقدان و کارشناس مالی، در دو مقطع زمانی حیاتی برای اصلاح ساختار مالی ایران به کار گرفته شد:

• دوره اول ماموریت: ۱۹۲۲ تا ۱۹۲۷
• دوره دوم ماموریت: ۱۹۴۲ تا ۱۹۴۵

کتاب «ماموریت آمریکایی‌ها در ایران» که ترجمه حسین ابوترابیان است، در سال ۱۳۵۶ منتشر شد و جزئیات این ماموریت‌ها را شرح می‌دهد.

فروپاشی هیئت مستشاران و خروج از ایران

میلسپو در کتاب خود اشاره می‌کند که پس از ترک ایران توسط او، حدود یک سوم از اعضای هیئت مستشاری نیز از وی پیروی کردند. کسانی که باقی ماندند، به مستشارانی بدون رهبر و ناهمگون تبدیل شدند که وظایف محوله از سوی مدیریت وزارت دارایی را به صورت ناقص انجام می‌دادند.

اختلافات داخلی و فقدان موقعیت قانونی

آمریکایی‌های باقی‌مانده دیگر یک هیئت واحد را تشکیل نمی‌دادند. اگرچه پاره‌ای از آنان کوشیدند چیزی شبیه به یک پیکر واحد به وجود آورند، اما بین آنها اختلاف بروز کرد و همانند ارتباطشان با دولت ایران، هیچ نتیجه مفیدی عاید نگردید.

در حقیقت آنها هیچ گونه موقعیت قانونی در ایران نداشتند، چون با مسئولیت در برابر رئیس کل دارائی استخدام شده بودند. مقامات ایرانی حرف‌هایی درباره قانونی کردن وضع آنها می‌زدند تا آنها را به کار وادارند، ولی هیچ اتفاقی روی نداد.

ترک نهایی مستشاران در سال ۱۹۴۵

سرانجام در سپتامبر ۱۹۴۵، وزارت خارجه آمریکا به تمامی مستشاران توصیه کرد که به ایالات متحده بازگردند یا قراردادهای جدیدی که به تصویب مجلس برسد با آنان منعقد شود. در پی این توصیه، همه مستشاران آمریکایی ایران را ترک نمودند و به این ترتیب، ماموریت دوم هیئت مالی آمریکا در ایران به پایان رسید.