پوکی‌استخوان بیماری خاموش؛ غربالگری زنان بالای ۶۵ و مردان بالای ۷۰ سال ضروری است

مراحل و انواع پوکی‌استخوان

دکتر تحملی رودسری با اشاره به کاهش استحکام استخوان در اثر کاهش تراکم، توضیح داد که در این وضعیت، مواد معدنی و عالی استخوان به طور تقریباً یکسان کاهش می‌یابند و احتمال شکستگی افزایش می‌یابد.

وی تأکید کرد که بین «کاهش تراکم استخوان» و «پوکی‌استخوان» تفاوت وجود دارد. وقتی تراکم استخوان به حد پایینی برسد، بیمار دچار پوکی‌استخوان شده و در معرض ریسک شکستگی قرار می‌گیرد. بین حالت نرمال و پوکی‌استخوان یک مرحله میانی وجود دارد که به آن کاهش توده استخوانی گفته می‌شود.

مهم‌ترین نوع پوکی‌استخوان، نوعی است که بعد از یائسگی رخ می‌دهد و ناشی از تغییرات هورمونی در چند سال اول پس از یائسگی است. در آقایان نیز پوکی‌استخوان وابسته به سن رخ می‌دهد و با افزایش سن، احتمال ابتلا افزایش می‌یابد.

عوامل خطر و بیماری‌های زمینه‌ای

علاوه بر تغییرات هورمونی و افزایش سن، عوامل متعددی در کاهش توده استخوانی و ابتلا به پوکی‌استخوان نقش دارند:

• بیماری‌های التهابی و مزمن: شامل بیماری‌های روماتیسمی، نارسایی کلیه، دیابت و بیماری‌های مزمن ریوی.
• سبک زندگی نامناسب: بی‌تحرکی و رژیم غذایی نامناسب نقش مهمی در کاهش توده استخوانی دارند.
• عوامل مؤثر بر حداکثر توده استخوان: توده استخوان از بدو تولد تا حدود ۲۰ سالگی رشد کرده و به حداکثر می‌رسد. عواملی چون ژنتیک، تغذیه مناسب، ورزش، نبود بیماری‌های مزمن و شرایط اجتماعی و اقتصادی خوب، در افزایش این توده مؤثرند.

بیماری خاموش و ضرورت غربالگری

عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان یادآور شد که پوکی‌استخوان یک بیماری علامت‌دار نیست و تا زمان وقوع شکستگی هیچ علائمی از خود نشان نمی‌دهد. شکستگی‌های ناشی از پوکی‌استخوان اغلب بدون ترومای شدید رخ می‌دهند؛ به عنوان مثال، بیمار ممکن است با یک زمین‌خوردن ساده دچار شکستگی شود.

چه کسانی باید غربالگری شوند؟

غربالگری برای تشخیص زودهنگام پوکی‌استخوان در گروه‌های زیر توصیه می‌شود:

• تمام خانم‌های بالای ۶۵ سال و آقایان بالای ۷۰ سال (بدون ریز فاکتور).
• خانم‌های بالای ۵۰ سال و آقایان بالای ۶۰ سال با ریز فاکتورهایی مانند سابقه خانوادگی شکستگی، وزن پایین یا استفاده از داروهای مؤثر بر استخوان.
• بیماران با بیماری‌های زمینه‌ای، بدون توجه به سن.

رویکردهای درمانی و پیشگیری

دکتر تحملی رودسری تأکید کرد که پوکی‌استخوان در صورت تشخیص زودهنگام، کاملاً درمان‌پذیر است، اما روند درمان آن چندین سال طول می‌کشد. برای بیماران با پوکی شدید یا کسانی که به درمان‌های معمول پاسخ نمی‌دهند، داروهای آنابولیک و بیولوژیک گزینه‌های مهمی محسوب می‌شوند.

مکمل‌های کلسیم و ویتامین D درمان اصلی پوکی‌استخوان نیستند؛ اما همراه با داروهای اختصاصی مورداستفاده قرار می‌گیرند.

وی در خصوص پیشگیری، بر اهمیت سبک زندگی سالم از دوران کودکی و نوجوانی تأکید کرد. عوامل کلیدی پیشگیری عبارتند از:

• فعالیت بدنی و ورزش همگانی.
• تغذیه مناسب و مصرف کافی لبنیات.
• تأمین ویتامین D مورد نیاز بدن.

بزرگسالان و سالمندان نیز باید پیاده‌روی و ورزش‌های مناسب انجام دهند و از رژیم غذایی غنی از پروتئین، لبنیات و ویتامین D بهره‌مند شوند.