فشار آمریکا بر هند برای توقف خرید نفت روسیه؛ ادعای ترامپ و تکذیب دهلی‌نو

ابعاد مناقشه تجاری و وابستگی حیاتی هند به نفت روسیه

این وضعیت، هند را در معرض تعرفه‌های سنگین آمریکا قرار داده است. صادرات هند به آمریکا با تعرفه‌های ۵۰ درصدی روبه‌رو است که ۲۵ درصد آن به عنوان «تعرفه تنبیهی» بابت واردات نفت خام روسیه اعمال شده است.

طبق ارزیابی شرکت تحلیلی «کپلر»، وابستگی چشمگیر هند به نفت روسیه که اکنون بیش از یک سوم کل نفت خام فرآوری‌شده در پالایشگاه‌های هندی را تشکیل می‌دهد، نمی‌تواند به طور ناگهانی متوقف شود. این شرکت، کاهش تدریجی واردات را منطقی‌ترین گزینه در شرایط کنونی می‌داند.

جایگاه هند در بازار جهانی و تغییر الگوی واردات

هند به عنوان سومین کشور بزرگ واردکننده و مصرف‌کننده نفت جهان، برای تأمین نیازهای خود به شدت به واردات وابسته است؛ به طوری که ۸۷ درصد از مصرف تقریبی ۵.۵ میلیون بشکه در روز آن از خارج تأمین می‌شود.

وابستگی تاریخی و جهش سهم روسیه

هند به لحاظ تاریخی حدود ۶۶ درصد نیازهای نفت خام خود را از کشورهای خاورمیانه، عمدتاً عراق، عربستان سعودی و امارات متحده عربی، تأمین می‌کرد.

پس از تحریم‌های غرب علیه مسکو در پی جنگ اوکراین در فوریه ۲۰۲۲، هند شروع به خرید نفت تخفیفی روسیه کرد. مزیت قیمتی قابل توجه، مولفه کلیدی این تصمیم بود. در حالی که تخفیف‌ها در سال ۲۰۲۳ به ۱۹ تا ۲۰ دلار در هر بشکه می‌رسید، اکنون به ۳.۵ تا پنج دلار در هر بشکه کاهش یافته است.

در نتیجه این تغییر راهبرد، سهم روسیه از کل واردات نفت هند به شکل چشمگیری افزایش یافت:

• سال مالی ۲۰۲۰-۲۰۱۹: ۱.۷ درصد
• سال مالی ۲۰۲۴-۲۰۲۳: ۴۰ درصد

این جهش، روسیه را به تأمین‌کننده اصلی نفت هند تبدیل کرد. صادرات نفت روسیه به هند در سال مالی ۲۰۲۵ به ۸۸ میلیون تُن رسید که بخش قابل توجهی از کل واردات ۲۴۵ میلیون تنی هند را تشکیل می‌دهد.

آمار واردات و تأمین‌کنندگان اصلی

محموله‌های نفت روسیه در اوایل اکتبر به ۱.۷۷ میلیون بشکه در روز رسید. واردات نفت خام هند در سپتامبر به حدود ۴.۷ میلیون بشکه در روز رسید که روسیه با تحویل حدود ۱.۶ میلیون بشکه در روز، همچنان عمده‌ترین تأمین‌کننده بود و ۳۴ درصد از کل واردات را تشکیل داد.

موانع اقتصادی و لجستیکی توقف ناگهانی

توقف فوری نفت خام روسیه سناریویی تقریباً غیرممکن است. خرید نفت بر اساس قراردادهای آتی چهار تا شش هفته‌ای انجام می‌شود و قراردادها تا پایان نوامبر نیز از قبل بسته شده‌اند. بنابراین، در صورت صحت ادعای ترامپ، کاهش محموله‌های نفت روسیه ممکن است از اواخر نوامبر آغاز شود.

تحلیلگران معتقدند که سطوح فعلی واردات از روسیه برای هفته‌های آینده، بین ۱.۶ تا ۱.۸ میلیون بشکه در روز واقع‌بینانه‌تر به نظر می‌رسد. زیرساخت نفتی هند همچنان به شدت به نفت خام روسیه وابسته است و منطق اقتصادی همچنان پابرجا است؛ زیرا انواع نفت خام روسیه، به ویژه «اورال»، از حیث هزینه‌های نهایی مناسب بوده و برای پالایشگاه‌های هندی حاشیه سود بالاتری دارند.

تحلیل کپلر با ادعای ترامپ درباره کاهش واردات نفت روسیه از سوی هند تناقض دارد و آن را نوعی لفاظی سیاسی بدون تأیید رسمی از جانب دهلی‌نو نشان می‌دهد. کاهش واردات حد فاصل جولای و سپتامبر بیش از هر چیز به عملیات تعمیر و نگهداری فصلی در پالایشگاه‌های دولتی هند نسبت داده می‌شود و به نگرانی‌های تعرفه‌ای ارتباطی ندارد.

گزینه‌های جایگزین و هزینه‌های تنوع‌بخشی

پالایشگاه‌های هندی از لحاظ فنی می‌توانند بدون نفت روسیه کار کنند، اما این امر نیازمند اصلاحات اقتصادی و راهبردی قابل توجهی است. نفت خام روسیه در فرایند پالایش، بازدهی بیشتری در تولید فرآورده‌های تقطیری همچون گازوئیل و سوخت هواپیما دارد و گذار از آن به کاهش تولید این فرآورده‌ها منجر می‌شود.

ظرفیت محدود آمریکا و تلاش برای تنوع

داده‌های کپلر نشان می‌دهد که حداکثر ظرفیت صادرات نفت آمریکا به هند ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار بشکه در روز است. مشکلات لجستیکی، محدودیت‌های مالی و چالش‌های سازگاری انواع نفت آمریکا با پالایشگاه‌های هندی، دلایل اصلی این سقف هستند.

تلاش پالایشگاه‌های هندی برای گسترش منابع تأمین نفت ادامه دارد. واردات نفت خام آمریکا به هند در سال ۲۰۲۵ به ۳۱۰ هزار بشکه در روز رسید که نسبت به ۱۹۹ هزار بشکه در روز در سال ۲۰۲۴ افزایش یافته است.

پیامدهای اقتصادی جایگزینی

برآوردها نشان می‌دهد که گذار از نفت روسیه می‌تواند سالانه سه تا پنج میلیارد دلار هزینه اضافی بر واردات هند تحمیل کند. در صورت افزایش جهانی قیمت‌ها، این تأثیر مالی می‌تواند به طور قابل توجهی افزایش یابد.

یافتن جایگزینی برای ۱.۶ تا ۱.۸ میلیون بشکه نفت روسیه نیازمند منابع تأمین متنوع منطقه‌ای است:

• خاورمیانه: عملی‌ترین جایگزین است و می‌تواند ۶۰ تا ۷۰ درصد نیاز جایگزین را تأمین کند.
• نفت آمریکا: می‌تواند بین ۲۰۰ تا ۴۰۰ هزار بشکه در روز کمک کند.
• سایر منابع: نفت خام آفریقا یا آمریکای لاتین به عنوان جایگزین‌های تاکتیکی.

توقف واردات نفت روسیه توسط هند، می‌تواند قیمت‌های جهانی نفت خام را در بحبوحه تقاضای رو به رشد و عرضه محدود، به ۱۰۰ دلار در هر بشکه افزایش دهد.