بازرسی شبانه محیط زیست قزوین از شهرک لیا؛ اخطار به واحدهای آلاینده و کشف تخلفات اسیدی

آغاز مأموریت شبانه و دغدغه حق‌آبه باغستان‌ها

در تاریکی شب و حوالی ساعت ۹، مدیرکل و تیم پایش اداره کل حفاظت محیط زیست قزوین مأموریت خود را به سمت شهرک صنعتی لیا آغاز کردند. در مسیر، اسدالله هاشمی، مدیرکل، به موضوع حق‌آبه دریاچه مصنوعی فدک اشاره کرد؛ آبی که سهم دیرینه باغستان‌های شرقی شهر بوده و اکنون به دریاچه اختصاص یافته است. وی اعلام کرد که در این خصوص از شهردار و اداره آب منطقه‌ای طرح سؤال کتبی کرده، اما پاسخ شفافی دریافت نشده است.

محمدرضا محمدحسینی، مدیرعامل شهرک صنعتی لیا، وسعت این شهرک را ۶۱۰ هکتار اعلام کرد و افزود: تعداد ۶۶۱ واحد صنعتی دارای مجوز فعالیت هستند که از این میان، ۴۱۳ واحد به بهره‌برداری رسیده و ۳۹۶ واحد فعال و ۱۷ واحد غیرفعال هستند.

همچنین، سعید میرزاحسینی، معاون اداره کل، از طرح توسعه ۹۰ هکتاری این شهرک خبر داد. مدیرکل محیط زیست بر لزوم نظارت دقیق تأکید کرد تا در این طرح توسعه، صنایع شیمیایی و فلزی که ضوابط سختگیرانه‌تری برای فعالیت در حریم ۲۰ کیلومتری شهر قزوین دارند، دیده نشوند. ضوابط قانونی از سال ۱۳۷۵ صدور مجوز برای صنایع آلاینده رده سه به بالا در نزدیکی مناطق مسکونی را محدود کرده است.

بررسی واحد اول: ممانعت از پایش و اخطار قضایی

با ورود به شهرک صنعتی لیا، بوی نامطبوع و آلایندگی‌ها به مشام می‌رسید. در اولین واحد صنعتی مورد بازرسی، مأموران محیط زیست با ممانعت مسئول شیفت شب برای نمونه‌برداری مواجه شدند. با وجود اینکه بر اساس ماده ۱۶ قوانین محیط زیستی، صنایع موظف به فراهم کردن مسیر بازدید و نمونه‌برداری هستند، مسئول شیفت بهانه‌هایی برای جلوگیری از کار گروه پایش آورد.

مدیرکل محیط زیست اعلام کرد: «با ارسال نامه به دادستان، این واحد اخطاریه عدم وجود دسترسی ایمن برای کارشناسان این اداره کل را دریافت می‌کند.»

کیانوش کاکاوند، رئیس گروه پایش، از وجود شکایت‌هایی مبنی بر ذرات آلاینده در خروجی اگزوزهای خط کوره آنیل و پلاسمای این کارخانه خبر داد. آلودگی خط تولید در بخش عملیات سطحی، ناشی از شست‌وشوی قطعات در وان‌های اسید، نیز از دیگر موارد تخلف بود که به دلیل عدم دسترسی، نمونه‌برداری از آن انجام نشد. کارشناسان محیط زیست تأکید کردند که حتی بدون نمونه‌برداری، وجود بخارات اسیدی و تخطی از حد استاندارد در فضای کارخانه قابل تشخیص است.

تقویت تیم پایش و آمار واحدهای صنعتی قزوین

غلامرضا جهان‌تیغ، رئیس اداره حراست، با اشاره به تعداد بالای واحدهای صنعتی استان که به حدود ۳۷۰۰ واحد می‌رسد، از تخصص و سابقه ۲۰ ساله رئیس اداره پایش ابراز رضایت کرد. مدیرکل محیط زیست نیز ضمن تأیید این موضوع، کمبود نیرو را تنها ضعف این بخش دانست و افزود:

• سال گذشته چندین عضو به گروه پایش اضافه شد.
• تجهیزات به ارزش ۵۰ میلیارد ریال به‌روزرسانی شد.
• مأموریت‌ها اکنون توسط دو تیم مجزا اجرا می‌شود.
• در شش ماهه نخست سال جاری، تعداد پایش و نظارت دو برابر کل سال گذشته بوده است.
• سهمیه استخدامی برای کارشناسان این بخش در نظر گرفته شده است.

نمونه موفق: کاهش آلایندگی با فناوری روز

در بازدید از کارخانه تولید شیشه‌های آزمایشگاهی و دارویی، که تنها شرکت تولید شیشه در ایران با تکنولوژی اکسیژن‌سوز است، نتایج امیدوارکننده‌ای به دست آمد. این فناوری با تنظیم دمای کوره توسط اکسیژن خالص‌سازی‌شده، باعث کاهش چشمگیر مصرف گاز و میزان آلایندگی می‌شود.

محمد شریفیان، کارشناس مسئول اداره پایش، با دستگاه سنجش آلایندگی، نمونه‌برداری از دودکش کوره‌های در حال ذوب با دمای بیش از ۱۰۰۰ درجه را انجام داد. نتیجه نمونه‌برداری نشان داد که غلظت ذرات ۷۸۰ میلی‌گرم بر مترمکعب است، در حالی که استاندارد مجاز ۱۴۰۰ میلی‌گرم بر مترمکعب تعیین شده است. این امر اهمیت استفاده از تکنولوژی روز در صنایع را تأیید می‌کند؛ موضوعی که به گفته مدیرکل، به دلیل قیمت بالا و محدودیت واردات تجهیزات به‌روز، تحت تأثیر آسیب‌های پنهان تحریم‌ها قرار گرفته است.

واحد آلاینده قدیمی: خطر اسید کلریدریک و فرسودگی

واحد صنعتی بعدی که تولیدکننده لوله‌های فلزی گالوانیزه بود، به دلیل قدمت احداث (قبل از وضع قوانین سختگیرانه محیط زیست) و انتشار بخارات اسیدی بیش از حد مجاز، یکی از آلاینده‌ترین واحدهای شهرک محسوب می‌شود. در این واحد، لوله‌ها ابتدا در حوضچه‌های اسید کلریدریک شست‌وشو و سپس گالوانیزه می‌شوند. با وجود تعطیلی کارخانه، همچنان بخار اسید از حوضچه‌ها بلند بود.

کاکاوند توضیح داد که واحد همسایه این صنعت قبلاً به دلیل آسیب‌های آلایندگی، شکایت کرده و خسارت دریافت کرده است. احمد زارعی، رئیس اداره شهرستان قزوین، با اشاره به تلاش‌های قبلی برای تعطیلی این واحد به دلیل آلایندگی، تأکید کرد که کارگران واحدهای اسیدی بیشترین آسیب را می‌بینند. بخارات اسید کلریدریک گازی خورنده است که استنشاق غلظت‌های بالای آن می‌تواند منجر به تحریک شدید مخاط بینی، حلق و ریه، کاهش سطح هوشیاری و ایجاد بیماری‌هایی چون برونشیت شیمیایی و نارسایی شدید ریوی شود.

همچنین، وجود یک مخزن عمودی اسید با حجم ۴۰ هزار لیتر و ظاهر فرسوده، نگرانی جدی تیم پایش را برانگیخت. مدیرکل محیط زیست بر تعویض هرچه سریع‌تر این مخزن برای جلوگیری از تکرار فجایع انفجار تانکرهای اسید در شهرک‌های صنعتی تأکید کرد.

بازچرخانی پساب و چالش‌های کلان استان

مدیرکل حفاظت محیط زیست، استان قزوین را چهارمین استان صنعتی کشور دانست و سه چالش اصلی استان را اینگونه برشمرد:

1. بارگذاری بیش از حد صنایع.
2. عدم رعایت آمایش سرزمین در این بارگذاری.
3. کاهش منابع آب زیرزمینی.

وی با قدردانی از مدیریت شهرک صنعتی لیا، اعلام کرد که این شهرک اولین در قزوین است که با نظارت محیط زیست، با بازچرخانی پساب در تصفیه‌خانه، برداشت از منابع آب زیرزمینی توسط صنایع را متوقف کرده است. ظرفیت ورودی این تصفیه‌خانه بزرگ ۲۲۰۰ متر مکعب در روز است.

در ادامه بازدید، تیم پایش به واحدی مراجعه کرد که دارای شکایت‌های محلی زیادی بود. این واحد که سوختن گاز و ایجاد بخارات اسیدی و گوگرد در آن شدید است، یک بار تا مرحله تعطیلی پیش رفته بود، اما با انجام اصلاحات، حکمش تجدید نظر شده بود. با این حال، بخارات و دود در محوطه به حدی بود که تنفس را برای همسایگان دشوار می‌کرد.

ابرچالش نیروگاه شهید رجایی و نقش باغستان‌ها

مدیرکل محیط زیست، ابرچالش صنایع آلاینده استان را مربوط به نیروگاه شهید رجایی دانست و از تلاش‌های سازمان برای ورود مازوت کم‌سولفور و افزایش سهمیه گاز نیروگاه خبر داد. وی تأکید کرد که باغستان‌های جنوب شهر قزوین، با وجود دست‌اندازی‌های مختلف، همچنان ریه‌های تنفسی شهر هستند و مانند سدی در برابر آلودگی عمل می‌کنند.

هاشمی راهکار کاهش آلایندگی و جبران آسیب‌های وارده به طبیعت را در حضور مؤثر و مطالبه‌گری مردم، تشکل‌ها و آموزش مدون نسل‌های بعدی دانست.

تعهد و سختی کار محیط‌بانان

این مأموریت پنج ساعته شبانه، تعهد بالای اعضای تیم پایش را نشان داد. با این حال، یکی از اعضای تیم که سرباز امریه با تحصیلات بهداشت حرفه‌ای بود، با وجود علاقه زیاد به کار، اعلام کرد که به دلیل درآمد پایین و سختی کار بالا، تمایلی به استخدام رسمی در این اداره ندارد. این موضوع نشان‌دهنده چالش جذب و حفظ نیروهای متخصص در حوزه محیط زیست است، جایی که تنها عشق به کشور و محیط زیست می‌تواند محرک این تلاش‌های غیورانه باشد.